Artemis II en de illusie dat uitleg nog helpt

Sommige mensen dachten dat de maanmissie Artemis II voor Flat Earthers een eyeopener zou worden. Vier astronauten vlogen rond de maan, verder van de aarde dan de mens ooit geweest is. De missie werd live gevolgd, onafhankelijk gemonitord en leverde een continue stroom aan beelden en data op. Toch veranderde het internet vrijwel direct in een realtime complotmachine. Livestreams werden frame voor frame uitgeplozen op TikTok, Reddit, YouTube en X. Compressiefouten, reflecties en overlayproblemen veranderden binnen minuten in “bewijs” dat NASA alles in een studio had opgenomen. Een zwevend knuffelbeest in de Orion-capsule dat kort visuele artefacten vertoonde, groeide online uit tot vermeend greenscreenbewijs. Factcheckers moesten uitleggen dat het probleem ontstond in een tv-uitzending en niet in NASA’s originele beelden.  Ondertussen gingen AI-gegenereerde nepbeelden van Artemis II viraal, waarna dezelfde accounts die NASA beschuldigden die vervalsingen weer gebruikten als bewijs dat NASA met CGI werkt. Dat maakt Flat Earth interessanter dan alleen een bizarre nichegemeenschap. De beweging functioneert steeds meer als een uitvergrote versie van bredere (internet)mechanismen: wantrouwen richting instituties, algoritmes die emotie belonen en online ecosystemen die complete alternatieve werkelijkheden bouwen rond identiteit en verontwaardiging. Hetzelfde patroon zie je terug bij klimaatontkenning en radicale anti-immigratieprotesten. Niet een gebrek aan informatie vormt het probleem, maar een overdaad aan selectief gebruikte informatie. Voor vrijwel ieder onderwerp bestaat inmiddels een parallel circuit van influencers en complotters die uitleggen waarom officiële cijfers, wetenschappelijke conclusies of journalistieke verslaggeving verdacht zouden zijn. Daarom klinkt ook die standaard politieke reflex steeds holler: “we moeten het beter uitleggen”. Alsof het probleem vooral communicatief van aard zou zijn. Alsof Flat Earthers na een extra PowerPointpresentatie ineens denken: ach ja, natuurlijk, de aarde is toch rond. Het idee dat grote groepen mensen vooral verkeerd stemmen of complotten aanhangen omdat experts hun verhaal onvoldoende helder hebben gebracht, onderschat fundamenteel hoe deze ecosystemen functioneren. De discussie gaat namelijk allang niet meer over uitleg. Binnen zulke werelden worden instituties zelf gewantrouwd. Wetenschappers, media, universiteiten, rechters, statistiekbureaus of ruimtevaartorganisaties gelden daar al bij voorbaat als verdacht. Extra uitleg wordt daardoor geen oplossing, maar juist extra bewijs dat “het systeem” zichzelf probeert te verdedigen, en dat er dus een kern van waarheid in het complot zit. Artemis II laat daardoor iets ongemakkelijks zien. Zelfs een van de meest controleerbare technologische prestaties van deze eeuw verandert online binnen uren in een strijd tussen werkelijkheid en geconstrueerde alternatieven daarop. Klimaatverandering en migratie zijn natuurlijk complexere onderwerpen, maar de mechanismen zijn exact hetzelfde.

Door: Foto: NASA, publiek domein
Foto: Toshiyuki IMAI (cc)

Goed nieuws! De planeet gaat iets minder kapot

De klimaatontkenner heeft weer een snoepje gevonden. Het IPCC heeft het “rampscenario” geschrapt [*]. Geen 4 à 5 graden opwarming meer in 2100, ‘hooguit’ nog 3,5 graden. De champagne kan open bij Clintel. Marcel Crok mag weer een victorie kraaien op internet, tussen de grafieken, de suggestieve framing en het eeuwige theaterstukje waarin iedere nuance meteen wordt verkocht als totale capitulatie van de klimaatwetenschap.

Alleen zat het echte nieuws ergens anders. Want bijna ongemerkt verdwenen namelijk óók de scenario’s aan de onderkant. De paden waarin de opwarming beperkt bleef tot relatief lage niveaus gelden inmiddels eveneens als weinig realistisch. Dat detail kreeg hooguit een bijzin. De koppen draaiden vrijwel volledig om het verdwijnen van het extreme scenario, alsof dat het hele verhaal was.

En daarmee hielp de journalistiek het frame te versterken waar professionele twijfelzaaiers op teren. Zet “IPCC schrapt rampscenario” in een kop, verstop “lage scenario’s eveneens onhaalbaar” halverwege het artikel, en het internet doet de rest. Binnen een paar uur verandert een complexe wetenschappelijke actualisering in: zie je wel, klimaatalarmisme stort in elkaar. Het stuk in de Volkskrant hielp daar flink aan mee, zeker omdat de ‘maar’ die nu in de kop tussen haakjes er in sommige versies van het stuk niet stond.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

‘Koninklijke’ Shell is niet meer

Vandaag, 24 januari 2022, levert Koninklijke Shell zijn titel in en gaat gewoon verder hetzelfde te doen wat het al decennia lang doet: een van de grootste vervuilers van de wereld zijn.  Alleen vanaf nu officieel niet meer in Nederland, want het bedrijf probeert te voorkomen dat het moet gaan bijdragen aan het oplossen van de problemen die het mede zelf veroorzaakt heeft. Het werd juridisch net iets te warm onder de voeten.

Foto: Dunk 🐝 (cc)

Clintel en de kunst van twijfel

Sargasso en de klimaatcriminele Stichting Clintel kennen elkaar al jaren. Oude vrienden, zou je bijna zeggen. In de zin waarin je ook een mug en een klamboe oude vrienden kunt noemen. We troffen elkaar regelmatig en hebben een, eh, wat gecompliceerde geschiedenis. Maar de afgelopen jaren was de liefde wat bekoeld. Tot nu, want Clintel heeft een overwinning te vieren, een moment van triomf die tegenwoordig een zeldzaamheid is bij de klimaatontkenners.

Het KNMI paste namelijk, op aandringen van de stichting, een historische meetreeks iets aan. Enkele oude hittegolven kwamen daardoor terug in de statistieken. Voor Stichting Clintel voelde dat als een overwinning. Jarenlange kritiek leek plots bevestigd. De vlag kon uit. De socials in de feeststand. De champagne ontkurkt. Want zie je wel: ze hadden gelijk. Op één punt, in een dataset. En voor de rest natuurlijk nog steeds niet.

De correctie waar het om gaat is technisch. Het gaat om homogenisatie van meetgegevens in De Bilt. Oude metingen worden gecorrigeerd om veranderingen in meetopstelling, omgeving en instrumenten te compenseren. Dat proces levert soms bijstellingen op. In dit geval bleek een eerdere correctie te grof. Zeven hittegolven uit de eerste helft van de twintigste eeuw werden opnieuw erkend. Dat is alles. Geen revolutie. Geen herziening van het klimaatbeeld. Geen breuk met decennia onderzoek. Geen reden voor overwinningsparades.

Foto: copyright ok. Gecheckt 01-11-2022

Gouden Hockeystick 2021: Oeuvreprijs voor Shell

Dit jaar reiken we voor de derde keer de Gouden Hockeystick uit, de prijs voor de klimaatontkenner van het jaar. Normaal gesproken verzamelen we eerst nominaties en stellen een shortlist samen, maar nu is het overduidelijk aan wie de prijs toebehoort, een heuse oeuvreprijs zelfs. Daarbij, het bedrijf heeft besloten het land te ontvluchten, zodat dit het laatste jaar zou zijn waarin het de prijs überhaupt zou kunnen ontvangen. We vonden in de voorgaande jaren meer dan genoeg redenen om deze oliereus te nomineren voor de shortlist (2019, 2020), dus deze laatste kans om hen in het steeds hetere zonnetje te zetten laten we niet lopen.

Het is een indrukwekkend oeuvre: Shell weet zelf sinds midden jaren ‘80 dat de uitstoot van fossiele brandstoffen de aarde opwarmt en wij weten inmiddels ook dat zij sindsdien hun opperste best deden om deze wetenschap verborgen te houden, verwarring te zaaien of hun rol bij klimaatverandering actief te ontkennen. Al vanaf het moment dat #ShellKnew, zag onze nationale trots kansen om de verantwoordelijkheid voor minder CO2-uitstoot bij overheden en consumenten te leggen, en daar richtten zij hun lobby dan ook op.

De ontkenning voorbij

Maar tegenwoordig is Shell natuurlijk óók bezorgd en zeer betrokken bij klimaatactie. Net als vele andere klimaatontkenners heeft Shell begrepen dat ontkennen geen zin heeft en dat er slimmere en effectievere strategieën zijn om niets te hoeven doen: geen denial maar delay (en division, deflection en doomism), zoals Michael E. Mann constateerde. Wij constateerden enkele jaren geleden ook al dat we fases 1 en 2 van de klimaatontkenning definitief voorbij zijn, en we zien nu een wirwar van fases 3 tot en met, eh, wat het gelegenheidsargument op dat moment is.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: © Sargasso Gouden Hockeystick 2020

Minister Eric Wiebes is klimaatontkenner van het jaar 2020

Onze klimaatminister is verkozen tot de grootste verspreider van klimaatonzin, Clintel komt nipt op de tweede plek.

Het was vanaf de opening van de stembus al duidelijk: onze minister van klimaat Eric Wiebes (VVD) kon op de meeste stemmen rekenen. Niet zo gek, denken wij, want wij horen de minister geregeld zeggen dat Nederland zo goed bezig is, terwijl we ook allemaal weten dat het nog maar de vraag is of Nederland de klimaatdoelen voor 2030 – 49% CO2-reductie ten opzichte van 1990 – gaat halen. Officieel is het hele kabinet Rutte-III overtuigd van de noodzaak om fossiele energie vaarwel te zeggen, maar ondertussen kreeg de fossiele industrie dit jaar nog evenveel subsidie (4,5 miljard!) als CO2-besparende maatregelen.

We reiken de Gouden Hockeystick uit voor het verspreiden van des- of misinformatie over klimaatverandering en klimaatwetenschap. Natuurlijk is de minister geen klassieke klimaatontkenner, maar wij zijn er niet van overtuigd dat onze minister van klimaat het probleem van klimaatverandering zo serieus neemt als zou moeten. Waar is de urgentie, de drive om een tandje bij te zetten om die klimaatdoelen wél te halen, om écht koploper te zijn in de energietransitie, in plaats van met mooie woorden de hekken te sluiten? Welk signaal over klimaatverandering geeft de minister nu eigenlijk aan de burger?

Foto: © Sargasso Gouden Hockeystick 2020

Clintel, NRC, Shell of minister Wiebes: wie wint de Gouden Hockeystick 2020?

Iedereen kan nu stemmen op de favoriete kandidaat voor onze verkiezing van de klimaatontkenner van het jaar! We reiken de Gouden Hockeystick – vernoemd naar Michael E. Manns bekende curve – uit aan de persoon of organisatie in Nederland die de grootste rol speelt in het verspreiden van des- of misinformatie over klimaatwetenschap of antropogene klimaatverandering. De kandidaten op de shortlijst zijn (op alfabetische volgorde):

  • Stichting Clintel (Guus Berkhout en Marcel Crok) – sturen hun statement ‘Er is geen klimaatcrisis’ de wereld rond, adviseren klimaatontkenner Baudet, voeden angst met hun website RES In Beeld (lees hier meer),
  • NRC Handelsblad – plaatsen ‘branded content’ – nepartikelen – voor Shell bij NRC-artikelen over klimaat en energie waarmee NRC Shell helpt met greenwashing (lees hier meer),
  • Shell – doen voortdurend aan greenwashing, bijvoorbeeld de campagne #MakeTheFuture en samen met Staatsbosbeheer bomen planten, schuiven verantwoordelijkheid voor CO2-uitstoot op de consument af (lees hier meer), en
  • Minister van Klimaat Eric Wiebes – doet dubieuze uitspraken over klimaatwetenschappers, wuift waarschuwingen over zeespiegelstijging weg, liet een voormalig directeur van kerncentrale Borssele een adviesrapport voor de TK schrijven over kernenergie en deed alsof het door wetenschappers geschreven was (lees hier meer).

Stem hieronder op je favoriete kandidaat. Op de shortlist vind je meer informatie over de kandidaten en de redenen van hun nominatie. De winnaar wordt begin december bekend gemaakt.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: © Sargasso Gouden Hockeystick 2020

De stembus is geopend! Wie wordt dé klimaatontkenner van het jaar 2020?

Sargasso reikt dit jaar voor de tweede keer een prijs uit voor de klimaatontkenner van het jaar: de Gouden Hockeystick! Gelukkig zien we in het klimaatdebat steeds minder traditionele klimaat(wetenschap)ontkenning, maar er wordt helaas nog genoeg onzin over klimaatverandering en klimaatwetenschap uitgekraamd. We reiken de prijs dan ook uit aan de persoon of organisatie in Nederland die de grootste rol speelt in het verspreiden van des- of misinformatie over klimaatwetenschap of antropogene (door de mens veroorzaakte) klimaatverandering.

Vorig jaar won FvD-voorman Baudet, wie krijgt dit jaar de twijfelachtige eer? De kandidaten (op alfabetische volgorde):

  • Stichting Clintel (Guus Berkhout en Marcel Crok) – sturen hun statement ‘Er is geen klimaatcrisis’ de wereld rond, adviseren klimaatontkenner Baudet, voeden angst met hun website RES In Beeld (lees hier meer),
  • NRC Handelsblad – plaatsen ‘branded content’ – nepartikelen – voor Shell bij NRC-artikelen over klimaat en energie waarmee NRC Shell helpt met greenwashing (lees hier meer),
  • Shell – doen voortdurend aan greenwashing, bijvoorbeeld de campagne #MakeTheFuture en samen met Staatsbosbeheer bomen planten, schuiven verantwoordelijkheid voor CO2-uitstoot op de consument af (lees hier meer), en
  • Minister van Klimaat Eric Wiebes – doet dubieuze uitspraken over klimaatwetenschappers, wuift waarschuwingen over zeespiegelstijging weg, liet een voormalig directeur van kerncentrale Borssele een adviesrapport voor de TK schrijven over kernenergie en deed alsof het door wetenschappers geschreven was (lees hier meer).
Foto: NASA Earth Observatory (cc)

Hoe klimaatontkenners – ook Marcel Crok – de boel flessen

Klimaatontkenners gebruiken verschillende technieken om misinformatie te verspreiden, en een daarvan is datamanipulatie.  John Christy maakte een grafiek die zou moeten aantonen dat klimaatopwarming niet bestaat. En met succes, want de grafiek is zelfs gebruikt in het Amerikaans congres. Ook onze grote vriend Marcel Crok gebruikte het tijdens zijn TedX talk die door Ted van een waarschuwing werd voorzien, omdat zijn ‘sweeping claims’ niet onderbouwd zijn. Crok blijft deze grafiek, ondanks de problemen die ermee zijn gewoon gebruiken. Maarten Keulemans trok hierover recent ook al aan de bel, maar gaat er verder niet heel erg diep op in.

Youtuber GraphWizard deed dat wel en maakte een filmpje om te reconstrueren hoe deze grafiek tot stand kwam. Kijk en huiver.

Foto: Roger Ahlbrand (cc)

GroenLinks stelt raadsvragen over gastles Clintel op Haagse school

Afgelopen woensdag schreef Sargasso over een mini-college van Susan Crockford over ijsberen op een Haagse middelbare school, zoals vermeld op klimaatontkennersblog climategate.nl. Crockford is door de klimaatontkennende stichtingen Clintel en de Groene Rekenkamer uitgenodigd om in Nederland een paar dagen mis- en desinformatie te verspreiden over ijsberen en klimaatverandering. Zaterdag is Crockford in Almere, zondag in Diergaarde Blijdorp – waar de dierentuin zich van distantieerde – en dinsdag dus in Den Haag bij 120 leerlingen van het Lyceum Ypenburg.

Clintel beroept zich op het ‘both sides’-argument:

Fossielvrij Den Haag pikte het bericht op en gaf de info door aan de Haagse fractie van GroenLinks, die gisteren schriftelijke vragen voor de gemeenteraad heeft ingediend:

  • Heeft het college weet van deze gastles of andere Haagse scholen waar Stichting Clintel een rol in zou spelen?
  • Is het college het met GroenLinks eens dat gastlessen van klimaatontkennende organisaties en andere organisaties met pseudowetenschappelijke doeleinden bij Haagse scholieren ongewenst zijn?
  • Heeft het college er kennis van of het voor die leerlingen op de desbetreffende middelbare school verplicht is om aan deze gastles deel te nemen, en deelt het college de mening met GroenLinks dat dit nooit het geval zou moeten zijn?
  • Foto: Christopher Michel (cc)

    Blijdorp distantieert zich van lezing Clintel over ijsberen

    Afgelopen maandag schreef Sargasso dat klimaatontkenners binnenkort een lezing geven in Diergaarde Blijdorp. Susan Crockford mag op uitnodiging van stichting Clintel en de Groene Rekenkamer een lezing geven over ijsberen, en hoe goed het daarmee gaat. Wij vonden het in eerste instantie opvallend dat een stichting die opgericht is om twijfel te zaaien over klimaatwetenschap en klimaatverandering uitgerekend in een dierentuin mag gaan vertellen dat het geweldig gaat met de ijsbeer. Maar eigenlijk past het naadloos in de strategie van klimaatontkenners, aangezien de ijsbeer door hen wordt ingezet als bewijs dat het dus met klimaatverandering wel meevalt – precies de boodschap die Clintel wil verkondigen. En waar is het beter twijfel zaaien dan bij een organisatie die zich juist inzet voor ijsberen en het klimaat?

    Ongemakkelijk

    We belden daarom met Diergaarde Blijdorp. Diergaarde Blijdorp zegt zich “enigszins ongemakkelijk” te voelen bij deze lezing in hun dierentuin, maar het staat in principe iedereen vrij – ook mensen die een ander standpunt hebben over klimaatverandering – een zaal te huren voor lezingen voor de eigen doelgroep. Dus ook Clintel en de Groene Rekenkamer. De dierentuin wist overigens pas dat de lezing door Clintel werd georganiseerd toen het op Clintels website stond, want de boeking is niet gedaan onder naam van Clintel of de Groene Rekenkamer, wat bij ons op zich ook vragen oproept.

    Foto: Christopher Michel (cc)

    Klimaatontkenners geven lezing in Diergaarde Blijdorp

    De klimaatontkennende stichting Clintel organiseert binnenkort een lezing in De Rotterdamse dierentuin Diergaarde Blijdorp waar controversiële wetenschapsontkenner Susan Crockford mag vertellen dat het geweldig gaat met de ijsbeer. Crockford (riep iemand hier Crook?) zal op zondag 17 november in de Haaienzaal ‘inzichten’ verkondigen die door échte wetenschappers met de grond gelijk zijn gemaakt. In Blijdorp? Ja, het verbaast ons ook dat de dierentuin ruimte geeft aan klimaat- en andersoortige ontkenners om hun verhaal luister bij te zetten.

    Crockford zal in haar lezing, getiteld ‘The Polar Bear Catastrophe that Never Happened’, vertellen dat er geen reden is om ons zorgen te maken over de ijsbeer – en dus over klimaatverandering. Zo wordt het althans door Clintel aangekondigd: “een voorbeeld van hoe gezonde scepsis over klimaatverandering verketterd wordt”. Recent schreef de New York Times over hoe klimaatontkenners de ijsbeer voor hun eigen gelijk inzetten om twijfel te zaaien over de bedreigingen van opwarming van de aarde. Crockfords blog ‘Polar Bear Science’ speelt daarin een centrale rol.

    Twijfel zaaiende stichtingen

    Weet Diergaarde Blijdorp welke stichtingen het in huis haalt? Clintel is opgericht door wetenschapsjournalist Marcel Crok en emeritus hoogleraar Guus Berkhout. De stichting claimt objectief’ te berichten over klimaatwetenschap, maar het NRC prikte dat al door: hun doel is om twijfel te zaaien. Clintel is internationaal bekend vanwege hun recente brief vol onwaarheden aan de Verenigde Naties die door 500 ‘klimaatsceptici’ werd ondertekend, met de boodschap ‘There is no climate emergency’. The Guardian bestempelde deze actie als regelrechte klimaatontkenning.

    Volgende