Sargasso - Hopeloos Genuanceerd

Foto: RDNE Stock project on Pexels

Bestuurswetenschap in wereld zonder waarheid

13 mei 2026 , 08:00 , door Sociale Vraagstukken

Bevlogen wetenschappers zijn meer dan ooit nodig om het Schip van Staat op koers te houden, zegt Willem Trommel bij zijn afscheid als hoogleraar Bestuurskunde aan de VU. Hij roept op tot activisme (dit artikel is een door Jan van Dam ingekorte versie van de rede waarmee VU-hoogleraar Beleid en Bestuur Willem Trommel op 2 april 2026 afscheid nam).

Vandaag pak ik mijn biezen, maar niet omdat ik denk dat de rol van mijn vak is uitgespeeld, integendeel. Juist nu de democratische besluitvorming wordt geteisterd door stelselmatige misleiding en desinformatie, moet de bestuurswetenschappelijke missie nieuwe glans krijgen. Kan dat? Hoe dan? Dat zijn de vragen die ik in mijn afscheidsrede ga bespreken.[1]

Zwaar weer

Voordat ik hierop inga, lijkt het me nuttig een korte aanloop te nemen. Hoe is het eigenlijk gesteld met de actuele wereld van politiek, beleid en bestuur? Niet best, hoor ik u meedenken, de lijst hoofdpijndossiers wil maar niet krimpen. Wooncrisis, klimaatverandering, stikstof, energietransitie, zorgkosten, immigratie en zo nog meer.

Maar wat als de gemeenschap verkruimelt, uit elkaar valt, geen gemeenschapszin meer ervaart?

Het Schip van Staat, een begrip ontleend aan Plato, verkeert in zwaar weer. In een liberale democratie is het de gemeenschap die het politieke gezag voert. Maar wat als de gemeenschap verkruimelt, uit elkaar valt, geen gemeenschapszin meer ervaart? Dan moeten we sturen zonder een wij, een moeizame zo niet onmogelijke exercitie.

Ook schrijven voor Sargasso?

Mededeling

Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.

Closing Time | Underground

12 mei 2026 , 21:00 , door Janos

Donderdag en vrijdag is in de binnenstad van Nijmegen het Novio Magica fantasyfestival. Ook filmhuis Lux doet mee, en laat voor de gelegenheid een aantal klassiekers uit het fantasygenre zien. Waaronder Labyrinth, met een glansrol van David Bowie als de goblinkoning. Underground werd door Bowie geschreven voor de soundtrack.

Foto: Bjorn Snelders on Unsplash

Hoe versla je verkiezingen?

12 mei 2026 , 08:00 , door Jos van Dijk

COLUMN - In het Verenigd Koninkrijk zijn vorige week verkiezingen gehouden. Het nieuws daarover in de Nederlandse media vond ik over het algemeen nogal beperkt. Misschien is de inschatting van de redacties dat de interesse in de Britse politiek hier niet bepaald groot is. Mogelijk. Maar er zijn ongetwijfeld mensen die wel willen weten hoe de vlag er voor staat bij onze buren aan de overkant. En wat kregen zij dan als nieuws, eindeloos herhaald? Labour verliest, Starmers positie wankelt, Farage is de grote winnaar. Hij wint vooral in gebieden waar vanouds Labour wordt gestemd. Is hier iets bij dat u niet eerder had gehoord?

Voor meer details heb ik er dan maar The Guardian bijgehaald.

Een paar dingen vielen me op:

In het parlement van Wales hebben de nationalisten van Plaid Cymru, de partij van Wales, de eerste plaats overgenomen van Labour (43 zetels, bijna genoeg voor de meeerderheid). De partij komt exclusief op voor de belangen van de inwoners van Wales en verzet zich tegen de dominantie van de Londense politiek. ‘Wales not Westminster‘ is een van hun leuzen. Maar ze staan ook voor: ‘Prosperity not poverty‘, ‘Fairness not injustice‘ en ‘Tolerance not hate‘. Een van het eerste programmapunten is ‘Better Government‘. Dat kan Starmer in zijn zak steken. En Farage, die met 34 zetels op de tweede plaats kwam, kan hier weinig mee.

Foto: Jon Tyson on Unsplash

Accijnzen: ook de schatkist heeft een verslaving

11 mei 2026 , 09:59 , door Joost

Accijnzen zijn politiek een fascinerend verschijnsel. Zodra ze géén effect hebben, is het een inkomstenbron en verstandig ontmoedigingsbeleid. Zodra ze wél effect hebben, ontstaat paniek. Dan blijkt ineens dat mensen over de grens sigaretten halen, dat ondernemers omzet verliezen, dat de staatskas inkomsten misloopt. Het succes van de maatregel verandert daarmee direct in een argument tégen diezelfde maatregel.

Dat patroon zagen we bijvoorbeeld in 2003 bij de accijnsverhoging op sterke drank. Hogere accijnzen moesten consumptie ontmoedigen én geld opleveren. Vervolgens daalde de verkoop stevig. Precies het mechanisme waar deze accijnzen voor bedoeld zijn. Alleen bleek dat politiek ongewenst, zodra slijterijen begonnen te klagen en belastinginkomsten tegenvielen. Dus werd de verhoging een jaar later alweer teruggedraaid. De impliciete boodschap: ontmoediging is prima, zolang mensen het signaal eigenlijk niet of nauwelijks oppakken en de inkomsten op peil blijven. Dat zie je eigenlijk ook altijd met de raming van de inkomsten na een verhoging. Bijna altijd wordt er van uitgegaan dat de maatregel niet werkt en wordt de verhoging alvast één op één als extra inkomsten op de begroting gezet.

Bij sigarettenaccijnzen gebeurt exact hetzelfde. Hogere prijzen leiden aantoonbaar tot minder rokers. Vooral jongeren beginnen minder snel, bestaande rokers stoppen vaker of minderen. Vanuit volksgezondheidsperspectief werkt het beleid gewoon. Alleen ontstaat er tegelijk ook een voorspelbaar neveneffect: mensen rijden naar Duitsland of België voor goedkopere sigaretten. Experts zijn het erover eens, netto is het nog steeds een positief effect op de volksgezondheid, maar meteen verschuift het debat dan van “hoe krijgen we minder rokers?” naar “hoe beschermen we de staatsinkomsten?”.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Manowar

11 mei 2026 , 21:00 , door Janos

In de categorie “hebben we hier echt nog nooit…?” hebben we vandaag Manowar. En neen, die hebben we hier echt nog nooit laten horen, als Closing Time. Manowar maakt, vanaf het begin in de jaren 80, traditionele, klassieke heavy metal. Tekstueel en qua uitstraling zo over de top dat het een parodie zou kunnen zijn… maar dat is het niet. Daar kun je van alles van vinden, maar muzikaal valt er niet zo veel op af te dingen, als je een beetje van het genre houdt. En om het een beetje goed te maken, doen we er gewoon een bonusliedje bij:

Foto: "Karin Spaink" by Guido van Nispen is licensed under CC BY 2.0

In memoriam: Exit Spaink – mijn allerlaatste stukje

9 mei 2026 , 01:19 , door Karin Spaink

Karin Spaink is niet meer. 475 476 stukjes schreef ze voor Sargasso, en talloze meer elders. Medeoprichter van Bits of Freedom, feminist, actief in de gehandicaptenbeweging en bondgenoot van homoseksuelen, biseksuelen en transgenders, niet altijd vrij van controverse, zoals het hoort. We gaan je missen. Hieronder integraal het stuk dat ze op haar eigen site plaatste.

Deze tekst schreef ik in februari en maart van dit jaar; inmiddels is het begin mei. Als alles volgens plan is verlopen, ben ik vanochtend overleden – een dood waarvoor ik zelf heb gekozen, en die ik maandenlang heb besproken en voorbereid.

[fragment rouwkaart; foto: bert Nienhuis, 1993]

Mijn denken over mijn leven en dood is sterk gekleurd door mijn eigen haperende gezondheid. Tussen mijn 19e en mijn 25e kampte ik met anorexia/boulemie; in 1986 begonnen de eerste verschijnselen van multiple sclerose; in 1994 werd een voorstadium van baarmoederhalskanker ontdekt; in 1995 kreeg ik een hersenbloeding. En in 2006 bleek ik borstkanker te hebben.

Eind juli 2012 hoorde mijn hartsvriendin, Christiane Hardy, dat ze alvleesklierkanker had. We trouwden kort daarna. Nog geen zes maanden later stierf ze. (Meer daarover lees je hier). Daarna belandde ik in een diepe depressie, die pas in 2017 begon te wijken. Haar dood sloeg een gat in mijn leven; ik ben daar bijna aan onderdoor gegaan.

Foto: De gevaarlijkste plek voor kinderen

Hoe is het nu in Gaza?

8 mei 2026 , 08:00 , door Jos van Dijk

In Gaza voltrok zich twee weken geleden een bijzondere ceremonie: 300 paren traden tegelijk in het huwelijk in een massaal bezochte bijeenkomst in Deir al-Balah. Een van de bruiden, Thekra al-Masri, vertelde hoe de viering “hoop op verandering” bracht voor de ontheemden in Gaza. Maar voorlopig verandert er nog weinig in het totaal verwoeste gebied.

Een greep uit recente berichten:

Volgens medici en hulpverleners zijn eind april bij twee Israëlische luchtaanvallen in de Gazastrook minstens acht Palestijnen omgekomen, onder wie drie kinderen. Op 30 april vielen nog eens vier doden. Afgelopen dinsdag berichtte Reuters dat Israëlische luchtaanvallen in de Gazastrook minstens drie Palestijnen hebben gedood, onder wie een kind. Medici meldden dat een Palestijn om het leven kwam en twee anderen gewond raakten door een Israëlische luchtaanval nabij de wijk Sheikh Radwan in Gaza-stad, terwijl een andere Palestijn om het leven kwam en meerdere anderen gewond raakten door Israëlische tankbeschietingen nabij het centrum van de enclave.

Israëlische troepen in Gaza hebben volgens The Guardian medio april een wateringenieur en twee chauffeurs gedood die gedurende vier dagen water vervoerden naar ontheemde gezinnen. Dit incident heeft het ernstige tekort aan schoon water verergerd en de verspreiding van ziekten aangewakkerd. Vier dagen eerder schoten Israëlische troepen twee chauffeurs dood die werkten voor Unicef, de VN-organisatie voor kinderen, bij het belangrijkste waterverzamelpunt voor het noorden van Gaza. Ratten en parasieten verspreiden zich door de tentenkampen voor ontheemde Palestijnen in Gaza, meldde The Times of Israel gisteren. Ze bijten kinderen in hun vingers en tenen terwijl ze slapen, knagen aan de weinige waardevolle bezittingen die mensen nog hebben en verspreiden ziektes. Volgens berichten van de VN worden knaagdieren en ander ongedierte regelmatig aangetroffen op 80% van de locaties waar ontheemde gezinnen momenteel verblijven. De VN vluchtelingenorganisatie UNWRA waarschuwt nu het weer zomer wordt ook voor een opleving van huidziekten zoals die in 2024 minstens 150.000 mensen hebben getroffen.

Closing Time | The Cloud of Unknowing

8 mei 2026 , 21:00 , door Janos

Sepultura neemt, een paar jaar lang, uitgebreid de tijd voor hun afscheidstournee genaamd ‘Celebrating Life Through Death’. Tussen het spelen door, en om hun nieuwe drummer Greyson Nekrutman de kans te geven wat nieuwe muziek met de band te maken, heeft de band een E.P.-tje gemaakt: The Cloud of Unknowing. En jajaja, ik snap heus wel de logica van ‘op je hoogtepunt stoppen’* enzo, maar na het fantastische Quadra, en nu dit, vraag je je toch af hoeveel mooie muziek er nog in het vat had gezeten als ze nog een paar jaar door waren gegaan.

Closing Time | Hellripper

7 mei 2026 , 21:00 , door Janos

In je eentje een hele band zijn – best lastig, maar toch zijn er de nodige artiesten die het kunnen en doen. Zo ook de Schot James McBain, die in zijn eentje Hellripper vormt. Kun je wel lekker je eigen ding doen, en hoef je geen rekening te houden met anderen, enzo. De kwaliteit van de muziek hoeft er niet onder te lijden, blijkt wel weer.

Foto: Toshiyuki IMAI (cc)

Goed nieuws! De planeet gaat iets minder kapot

7 mei 2026 , 13:23 , door Joost

De klimaatontkenner heeft weer een snoepje gevonden. Het IPCC heeft het “rampscenario” geschrapt [*]. Geen 4 à 5 graden opwarming meer in 2100, ‘hooguit’ nog 3,5 graden. De champagne kan open bij Clintel. Marcel Crok mag weer een victorie kraaien op internet, tussen de grafieken, de suggestieve framing en het eeuwige theaterstukje waarin iedere nuance meteen wordt verkocht als totale capitulatie van de klimaatwetenschap.

Alleen zat het echte nieuws ergens anders. Want bijna ongemerkt verdwenen namelijk óók de scenario’s aan de onderkant. De paden waarin de opwarming beperkt bleef tot relatief lage niveaus gelden inmiddels eveneens als weinig realistisch. Dat detail kreeg hooguit een bijzin. De koppen draaiden vrijwel volledig om het verdwijnen van het extreme scenario, alsof dat het hele verhaal was.

En daarmee hielp de journalistiek het frame te versterken waar professionele twijfelzaaiers op teren. Zet “IPCC schrapt rampscenario” in een kop, verstop “lage scenario’s eveneens onhaalbaar” halverwege het artikel, en het internet doet de rest. Binnen een paar uur verandert een complexe wetenschappelijke actualisering in: zie je wel, klimaatalarmisme stort in elkaar. Het stuk in de Volkskrant hielp daar flink aan mee, zeker omdat de ‘maar’ die nu in de kop tussen haakjes er in sommige versies van het stuk niet stond.

Closing Time | Dispossessed

6 mei 2026 , 21:00 , door Janos

Dispossessed was een Australische extreme metalband, die actief waren tussen 2015 en 2019. Naar ik begrepen heb, hebben de bandleden een Aboriginal-achtergrond, en zingen ze onder andere over hoe ellendig kolonialisme en racisme zijn, en dat hun land gestolen is. De pissigheid daarover klinkt door in de muziek, zullen we maar zeggen.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.