Voor het recht op wetenschap

Soms publiceert de KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) een belangrijk rapport, en 14 oktober publiceerde de Academie er maar liefst twee tegelijk: een over de academische vrijheid en een over de vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers. Beide rapporten zijn sterke verdedigingen van de wetenschap en waar de wetenschapper voor staat. Het rapport over academische vrijheid is vooral een pleidooi om deze vrijheid te verankeren in de wet en dan nog liever in de grondwet, als een belangrijke vrijheid die aparte bescherming verdient. Dat over de vrijheid van meningsuiting is een krachtig pleidooi dat wetenschappers moeten kunnen deelnemen aan het wetenschappelijke debat, ook over onderwerpen die buiten de grenzen van hun specifieke expertise liggen, zolang ze duidelijk blijven maken waar die grenzen precies liggen. Het zijn allebei heldere en verstandige documenten en ik hoop van harte dat de aanbevelingen die erin gegeven worden opgevolgd worden. Ik heb er ook veel van geleerd. Mij was in de Nederlandse discussie over academische vrijheid nooit zo duidelijk waarom die vrijheid beperkt zou blijven tot medewerkers van de universiteiten en de instituten van KNAW en NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Zijn er niet veel meer onderzoekers, en moet hun vrijheid niet net zo goed worden gewaarborgd? Dit rapport maakt duidelijk dat de vrijheid van alle onderzoekers ‘wetenschappelijke vrijheid’ heet – die wordt bijvoorbeeld in Duitsland wettelijk gewaarborgd voor iedereen. De belangrijkste reden waarom de KNAW-rapporten er niet over gaan is kennelijk dat dit niet de opdracht was die de politiek gaf. Instrumenten Toch is dat jammer: de aandacht voor de wetenschap wordt zo beperkt tot degenen die haar officieel beoefenen, in door de staat erkende instellingen. Het pleidooi voor verankering van de academische vrijheid in de Grondwet is onder andere ingegeven door zorgen over deze vrijheid. Ze verankeren biedt dan tenminste een beetje steun. Maar de vraag is dan of het niet nog beter is om dit te doen gelden voor de wetenschappelijke vrijheid: het recht van iedere burger om tot op de bodem uit te zoeken hoe het zit. Mij lijkt dat eigenlijk beter dan het recht op academische vrijheid in strikte zin, want een overheid kan op een triviale manier aan dat recht voldoen door alle academische instellingen af te schaffen. Nog beter zou het zijn om een stap verder te gaan: een recht op wetenschap. Niet iedereen heeft genoeg tijd, middelen of capaciteiten om zelf onderzoek te doen. Maar wel zou iedere Nederlandse burger toegang moeten hebben tot alle resultaten van het onderzoek: alle publicaties, alle databases, maar ook bijvoorbeeld al het cursusmateriaal zoals het in het hoger onderwijs gebruikt wordt. Er is vooral de laatste tien jaar al redelijk wat vooruitgang geboekt met dit ideaal, onder de noemer van open science, maar het zou geen kwaad kunnen om ook dit wat beter te verankeren in de wet (‘de overheid bevordert ieders vrije toegang tot de resultaten van wetenschappelijk onderzoek’) en de politiek het belang hiervan duidelijk te maken. In een interview met NRC zei Ineke Sluiter, voorzitter van de commissie over de vrijheid van meningsuiting, gisteren: Beter is het om waakzaamheid van iedereen te bevorderen. Niet zozeer de weerbare democratie, maar de weerbare democraat. Dat geldt net zo goed in de wetenschap en het onderwijs. Zo is het precies. Wetenschap en onderwijs zijn zelfs instrumenten in het bevorderen van die waakzaamheid en weerbaarheid. Maar dan moeten we wel iedere democraat er zoveel mogelijk toegang toe geven.

Door: Foto: Lust tot onderzoek. Anonieme spotprent, ca. 1800–1805. Rijksmuseum, Amsterdam (RP-T-00-1269). Via Wikimedia Commons.

Closing Time | Altın Gün

Ik heb hier al vaker video’s geplaatst van sessies van KEXP. Een goede liveopname vind ik vaak interessanter dan een videoclip. Bij KEXP spelen veel goede bands, en het klinkt altijd uitstekend. KEXP zal dus nog wel wat vaker langskomen in mijn CT’s.

Vorige week verscheen op het YouTube-kanaal van KEXP een sessie van Altın Gün, uit Amsterdam. Opgenomen tijdens hun Amerikaanse tour van afgelopen september, die ze ook naar Seattle bracht. Een goede aanleiding voor een Closing Time, zou ik denken.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Pourya Gohari on Unsplash

TU Delft: samenwerking met Israël ‘ingewikkeld’, maar beetje stroomgebruik strafbaar

Het tentenkampje bij de Aula van de TU Delft is inmiddels verdwenen. Op de plek waar studenten twee weken lang protesteerden tegen de Israëlische samenwerkingen van hun universiteit, verschenen maandag symbolische graven, ter nagedachtenis aan gedode Palestijnse wetenschappers. Maar ook de overige symbolen van het protest waren geen lang leven beschoren. Nog geen 24 uur nadat de studenten hun tenten hadden opgebroken, waren het Palestijnse huisje en de geplante olijfboom alweer verwijderd. Volgens de actievoerders heeft de universiteit bovendien het spandoek weggehaald waarop haar medeplichtigheid aan de genocide werd aangeklaagd.

Sinds 5 oktober protesteerde Delft Student Intifada op de campus. De studenten hadden zelfs een klein Palestijns huis gebouwd, als symbool voor de huizen die Israël dag in dag uit in de bezette Palestijnse gebieden verwoest. Hun eis: verbreek de academische banden met Israëlische instellingen die bijdragen aan genocide, bezetting en apartheid.

De universiteit heeft inmiddels een afweging gemaakt. De conclusie is opmerkelijk: met de huidige kennis zou de TU nooit aan bepaalde samenwerkingen zijn begonnen. Toch mogen de meeste gewoon doorlopen, omdat stoppen te veel impact heeft op de eigen universiteit en medewerkers. Bij twee projecten waaraan ook een Israëlisch defensiebedrijf deelneemt, wil de universiteit de samenwerking wél beëindigen. Die projecten lopen binnenkort toch al af, dus dat was een stap zonder al te veel gevolgen.

Foto: Matt Palmer on Unsplash

Indonesië brandt

Indonesiërs gaan massaal de straat op om de regering te dwingen de noodtoestand af te kondigen vanwege de voortdurende bosbranden. Ze zien het als een falen van hun regering om branden in regenwouden te stoppen, die hun land in een misselijkmakende nevel hebben gehuld. Het is deze week twee jaar geleden dat Prabowo Subianto geïnstalleerd werd als president. Toen hij nog in de oppositie zat stelde hij dezelfde eisen aan zijn voorgangers. Nu is hij vooral druk met de onderwaardering van de economie van zijn land door de Amerikaanse financiële dienstverlener voor beleggers MSCI (Morgan Stanley Capital International).

„Ik heb het recht om te ademen”, stond er op een spandoek tijdens een demonstratie in de Indonesische hoofdstad Jakarta. „Blus de branden onmiddellijk!” De bosbranden zijn de ergste in jaren. Eerder dit jaar viel er minder regen tijdens de doorgaans natte maanden die aan april voorafgaan; volgens experts is dit te wijten aan zowel de opwarming van de aarde als het klimaatverschijnsel El Niño. Volgens het ministerie van Volksgezondheid hebben meer dan 306.309 inwoners van de zeven Indonesische provincies die het zwaarst door de rook zijn getroffen, de afgelopen twee maanden acute luchtwegaandoeningen opgelopen. Bijna de helft daarvan – 146.037 gevallen – betrof kinderen onder de 10 jaar. De smog veroorzaakt ook overlast in de buurlanden Singapore en Maleisië. Prabowo zegt dat het bluswerk een topprioriteit is voor zijn regering. Hij doet nog geen beroep op hulp van zijn buren. Uiteindelijk kan volgens hem alleen regen soelaas bieden. Het afzien van ingrijpender maatregelen onder het regime van de noodtoestand zou te maken hebben met de keuze van de regering om lastige vragen over de verantwoordelijkheid te vermijden. 

Closing Time | Indonesië beschadigd vernietigd

In het aritkel dat vanochtend hier bij Sargassso verscheen, ging het over de verstikkende gevolgen van landbouwbeleid in Indonesië: het ‘branden en kappen’ van regenwoud ten behoeve van de landbouw, waarbij gewassen voor de commerciële markt – zoals oliepalmen – worden verbouwd of hout wordt gewonnen.

Daar hebben onder andere miljoenen mensen in West-Kalimantan (Borneo) behoorlijk last van. Ze leven al maanden onder een verstikkende deken van smog.

Foto: Tomás Robertson on Unsplash

Plunderen met een stropdas, dat mag wél

De rellen en plunderingen in Parijs leiden tot grote verontwaardiging. Winkeliers zien hun levenswerk vernield, werknemers hun inkomen bedreigd en complete winkelstraten veranderen in een ravage. Wie een winkelruit inslaat om een zaak leeg te roven, verdient weinig sympathie.

Toch is het opmerkelijk hoe selectief onze verontwaardiging over plundering is. Want terwijl de beelden uit Parijs de wereld overgaan, worden elders voortdurend bedrijven leeggetrokken. Alleen gebeurt dat door keurig geklede zakenlieden, met behulp van accountants, advocaten en investeringsbanken. We noemen het private equity, en in plaats van arrestaties levert het doorgaans vooral indrukwekkende rendementen op voor even indrukwekkend weinig mensen.

Neem de Amerikaanse investeringsmaatschappij KKR. Die kocht in 2004 samen met AlpInvest het Nederlandse Vendex KBB, eigenaar van onder meer V&D, HEMA en de Bijenkorf. De overnamesom bedroeg ongeveer 1,4 miljard euro voor de aandelen, of 2,4 miljard inclusief schulden.

Amper een jaar later verkochten de investeerders 73 winkelpanden voor ongeveer 1,4 miljard euro. Vrijwel evenveel als de volledige aankoopprijs van de aandelen van het concern. De winkelketens moesten hun eigen panden daarna terughuren, vaak voor tientallen jaren. Na financiële verrekeningen leverde de vastgoedverkoop het concern 618 miljoen euro aan contanten op.

En daarmee was de geldmachine nog lang niet uitgewerkt. In maart 2006 keerden de eigenaren zichzelf een superdividend van maar liefst 460 miljoen euro uit. Dat geld kwam uit extra leningen die het bedrijf zelf moest aangaan. De kredietwaardigheid van de onderneming werd vervolgens verlaagd. Dit alles staat keurig beschreven in een onderzoek van de Erasmus Universiteit in opdracht van het ministerie van Financiën.

Foto: Christoffer Horsfjord Nilsen (cc)

Yay! Israël arresteert kolonisten. De rechtsstaat is weer gered

Israël heeft tien kolonisten gearresteerd na geweld op de bezette Westelijke Jordaanoever. Onder de slachtoffers bevinden zich een Amerikaanse fotojournalist en Europese diplomaten. Kijk eens aan: de Israëlische politie blijkt zowaar over handboeien te beschikken die om andere dan Palestijnse polsen passen.

De arrestaties volgen een bekend patroon. Kolonisten terroriseren Palestijnse dorpen, vernielen eigendommen, steken huizen in brand en mishandelen bewoners. Meestal gebeurt er weinig. Soms wordt het geweld zo buitensporig, of zijn de slachtoffers zo buitenlands, dat Israël zich genoodzaakt ziet op te treden. De internationale gemeenschap kan opgelucht ademhalen. De rechtsstaat functioneert nog.

Yeah right.

De rechtsstaat in cijfers

De Israëlische mensenrechtenorganisatie Yesh Din onderzocht twintig jaar strafrechtelijke handhaving tegen gewelddadige kolonisten. Van de onderzochte zaken werd 93,6 procent afgesloten zonder aanklacht. Slechts 3 procent leidde tot een volledige of gedeeltelijke veroordeling.

Dat zijn cijfers over politieonderzoeken, niet over arrestaties. De meeste zaken komen dus niet eens bij de rechter.

In april 2026 bevestigde de Nederlandse regering bovendien dat volgens dezelfde organisatie sinds 7 oktober 2023 geen enkele kolonist was veroordeeld voor geweld tegen Palestijnen. Nul veroordelingen in ruim tweeënhalf jaar, terwijl de media bijna dagelijks vol staan van aanvallen van terroristische kolonisten. Er zijn inmiddels nieuwe aanklachten ingediend, maar daarmee is nog niemand veroordeeld.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Quote van de Dag: Had hij maar duidelijker moeten ontkennen dat hij terrorist was

“Vooropgesteld: hij heeft het zelf online gegooid, en dan gaat het rond en zien we het. We schrijven er duidelijk bij: áls dit waar is, moet het onderzocht worden. We zijn niet verantwoordelijk voor wat media en politici ermee doen. Wij slaan net als 99 procent van de mensen die het horen aan op ’this is me’. Ik betreur dat hij last heeft gehad van deze situatie en dat hij bedreigd is, maar hij had beter moeten uitleggen wat zijn boodschap was.”

Foto: Tobias on Unsplash

Antifascisme normaliseren

RECENSIE - Terwijl alle publieke praatpalen blijven wijzen naar buitenlandse bedreigingen zijn er gelukkig ook nog mensen die aandacht vragen voor de binnenlandse bedreiging van de democratie en de rechtsstaat. Het jaar dat wij antifascisten werden is een boekje van een groep mensen die zich verenigd hebben om tegenwicht te bieden tegen allerlei nieuwe vormen van fascisme.

Antifascisme moet normaal worden, is de boodschap. Fascisme bedreigt de democratie. Dat was niet alleen vroeger zo. Kenmerken van fascisme zoals we die uit de geschiedenis kennen zien we vandaag de dag in eigentijdse vormen opnieuw: het leiderschapsprincipe, de uniformering van ‘het volk’, de uitsluiting en vervolging van minderheden, het appelleren aan een nationale wedergeboorte, en zelfs de toepassing van geweld. ‘In essentie is fascisme een beweging die zich voedt met onvrede over democratisering en die vervolgens democratie gebruikt om die de nek om te draaien’, schrijven de auteurs. ‘Democratie probeert verschil van mening in goede banen te leiden…door het conflict te institutionaliseren…door allerlei vormen van tegenmacht te organiseren…het is een open uitnodiging tot meerstemmigheid en dus onenigheid…De kern van democratie is daarom pluriformiteit.’ Zo beschouwd moet het toch in een democratische samenleving volstrekt normaal zijn om zich te keren tegen de tendens om dit alles om zeep te helpen? Maar wat gebeurt er? Een meerderheid van de Tweede Kamer stemt voor een motie van FvD, PVV en BBB om ‘antifa’ als ’terroristische organisatie’ aan te merken. Los van het feit dat de regering de motie makkelijk naast zich neer kan leggen omdat ‘antifa’ nu eenmaal geen organisatie is, kunnen we deze uitspraak, die ook door de VVD werd onderschreven, wel als een dieptepunt beschouwen van de hedendaagse Nederlandse politiek. Het versterkt de oproep van de groep die dit boek schreef om ook antifascist te worden en alle vormen van fascisme met woord en daad te bestrijden. ‘Het is noodzakelijk. Het is vanzelfsprekend. En het werkt.’ Je kunt op dit punt niet volstaan met een neutrale houding van enerzijds, anderzijds.

Closing Time | The Unanswered Question

Op de vraag wat de zin is van “dit alles”, valt alleen wat te mijmeren. Een klip en klaar antwoord blijft uit. Daar was Charles Ives (1874 – 1954) wel van overtuigd en zeker wetend dat bij zulke grote levensvragen de dood een gewisse rol speelt, maakte hij carrière als levensverzekeraar.

Samen met zijn compagnon Julian Myrick verdiende hij daar een heel aardige boterham mee. Een bijzonder levenspad voor een componist van eigenzinnige klassieke muziek.

Closing Time – Bernat Pont Anglada – La Sagrada Familía

De basiliek La Sagrada Familía in Barcelona wordt op verschillende muzikale manieren verklankt. Gisteren was het in onze Closing Time een band uit Barcelona, met dezelfde naam als de basiliek, die een jazzy nummer bracht.

Dat nummer ging niet direct over het architectonich hoogstandje van Antoni Gaudi zelf, hoewel de titel van het nummer (Elevation Love) wel naar zijn werk en zijn opvattingen verwijst. Zijn veel aangehaalde filosofie in eed notendop: “To do things well, first you need love, then technique” (originally in Catalan, “Primer l’amor, després la tècnica”).

Closing Time – La Sagrada Família – Elevation in love

We kennen de Sagrada Família vooral als toeristische trekpleister in Barcelona, bekend als een katholiek kunstwerk van kathedraalachtige proporties, ontworpen door architect Gaudi.

Maar weet iemand dat La Sagrada Família ook een bandje is Barcelona is? Ze maken jazzy muziek, met West-Afrikaanse highlife-invloeden, onder andere geïnspireerd op muziek van Fela Kuti.

Op 29 mei 2026 brachten ze een EP uit met de titel ‘La Sagrada Família’, met als vierde nummer Elevation in love.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende