Lang leve feminisme, maar pas op voor ‘womanosphere’

van Hanneke Felten Feminisme leeft weer! Prachtig, maar we moeten oppassen voor een groepje vrouwen die zich feministen noemen maar eigenlijk een soort ‘womanosphere’ promoten, waarschuwt Hanneke Felten van Movisie. Feminisme gaat niet over nieuwe hokjes bouwen, maar juist over het slopen ervan. Feminisme is alive and kicking. Dolle Mina is zelfs opnieuw opgericht, vrouwen ‘eisen de nacht terug’ op allerlei plekken in het land, artikelen over de ellende van de manosphere worden breed gedeeld en de feministische film Ladies First is een groot succes. Feminisme is terug en here to stay. En daar ben ik meer dan blij mee. Want ik ben een feminist. Altijd al geweest, geloof ik. Toen ik als kind begreep dat ik geen misdienaar in de kerk mocht zijn omdat alleen jongens dat mochten, was ik woest. Dat was uiteraard niet de enige keer: Prins Carnaval en de Raad van Elf mochten ook al niet. En al gauw begreep ik dat ik minister van belangrijke zaken, zoals Financiën, ook wel op mijn buik kon schrijven. Boos werd ik ervan. En eigenlijk word ik dat nog steeds. Feminist ben ik omdat ik het naar mijn idee te stompzinnig voor woorden vind als ik vanwege zoiets toevalligs als mijn vrouw-zijn minder mag, minder kansen krijg en minder geld krijg. En dan ook nog eens meer kans maak op een leven achter het aanrecht en de geraniums. Vrouw = lichaam? Wat mij als feminist bijzonder aan het hart gaat, is een groep vrouwen die zich voordoen als feministen maar dat zeker niet zijn. Zij vinden dat vrouwen een soort exclusief groepje zijn en dat het hokje ‘vrouw’ stevig afgebakend moet worden. De bekendste vertegenwoordiger van dit soort nepfeminisme is J.K. Rowling (Harry Potter). Deze schrijfster en miljonair, evenals haar trouwe groep volgers, gaat ervan uit dat het lichaam van een vrouw bepaalt wie zij is, zoals uitgelegd wordt in een artikel van Hotine (2021). Volgens TERF’s zijn trans vrouwen gevaarlijk omdat zij geboren zijn met het lichaam van een man Rowling is niet de enige met dit soort opvattingen: de Nederlandse zangeres Anouk beweerde eerder dat alleen menstrueren je tot een vrouw maakt. En als je niet menstrueert, mag je jezelf geen vrouw noemen, vindt Anouk. Deze vrouwen worden ook wel TERF’s genoemd: trans-exclusionary radical feminists. Zoals Hotine (2021) in haar artikel uitlegt, is het idee dat deze TERF’s hebben dat trans-vrouwen gevaarlijk zijn omdat zij geboren zijn met het lichaam van een man. En mannen zijn volgens deze TERF’s per definitie gevaarlijk vanwege hun lichaam. En vrouwen zijn per definitie kwetsbaar vanwege hun lichaam. Zo denken de TERF’s. Een hoop onzin bij elkaar Onzin natuurlijk. De TERF’s vergeten voor het gemak allerlei feiten. Ten eerste dat mannen en jongens ook het slachtoffer worden van seksueel geweld bijvoorbeeld (Koole e.a. 2025). Ten tweede wordt genegeerd dat het juist het geloof in schadelijke opvattingen over mannelijkheid is dat seksueel geweld door mannen bevordert, zo weten we uit de feiten en cijfers (Koole e.a. 2025). Zo blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek dat de opvatting dat mannen controle zouden moeten hebben over vrouwen, samenhangt met opvattingen zoals dat vrouwen zelf schuldig zijn aan het seksueel geweld waarvan zij slachtoffer worden (Keener e.a. 2025). Niet het mannelijk lichaam an sich, maar de opvattingen over mannelijkheid zijn problematisch. Toxic masculinity wordt dat ook wel genoemd: zeer problematische – giftige ‒ opvattingen over mannelijkheid, zoals dat zij de baas moeten zijn over vrouwen. Zeggen dat vrouwen betere mensen zijn, is net zo knetter als mannen als betere mensen zien Wat de TERF’s tot slot ook graag over het hoofd zien, is dat biologisch gezien sekse niet zo simpel is als zij het graag zouden willen. Zo is ongeveer 1 op de 90 mensen intersekse, wat betekent dat je geboren wordt met een variatie in het biologisch geslacht (Frisch e.a. 2019; Kastelein e.a. 2020), zoals Radboud UMC ((z.j.]) uitlegt. En genderidentiteit heb je natuurlijk ook in alle variaties. Maar van variaties en ruimte voor verschil, daarvan willen de TERF’s niks weten. Womanosphere? Als TERF’s beweren dat iedere man in principe een verkrachter is, dan kom je dus uit op het denken dat mannen per definitie slecht zijn. Zeggen dat vrouwen betere mensen zijn, is sec gezien net zo knetter als mannen als betere mensen zien. Het is dus bijna een soort Andrew Tate voor vrouwen. Beweren dat de andere sekse evil is en dat je eigen sekse het arme slachtoffer vormt. Een soort womanosphere dus die net als de vreselijke manosphere gretig verspreid wordt door sociale media. En die womansphere is natuurlijk allesbehalve feministisch. Volgens mij is het klip en klaar dat feminisme betekent dat je juist niet afgerekend moet worden op je vrouw- of man-zijn. En dat geldt uiteraard ook voor mannen. Mannen die ervoor kiezen actief te zorgen voor hun kinderen en het huishouden, of jongens die kiezen voor ballet en turnen omdat daar hun passie ligt, dat zijn de mannen waar wij feministen juist blij van worden. En mannen zelf natuurlijk ook. Zoals Jens van Tricht (2018) al eerder schreef: Feminisme is ook goed voor mannen, want de hele tijd de ongevoelige seksbeluste macho moeten uithangen, daar wordt niemand gelukkig van. De term ‘genderrechtvaardigheid’ wordt daarom ook steeds vaker gebruikt; het gaat niet alleen om de ‘fems’ in deze wereld maar om iedereen. Ook al in de tweede golf Het is helaas geen geheel nieuw fenomeen: vrouwen die zichzelf als feministen bestempelen om vervolgens te beweren dat vrouwen zachtaardiger en kwetsbaarder zijn. Zoals beschreven wordt in het boek Vrouwenstudies in de jaren negentig (Brouns e.a. 1995), is dit idee al langer in omloop. Wat in ieder geval al zou helpen, is als we hen massaal niet meer als feministen benoemen Renate Dorrestein ergerde zich hier midden in de tweede feministische golf van de jaren zeventig en tachtig in haar columns in Opzij al aan: vrouwen die denken dat vrouwen ‘liever’ zijn. Het was, denk ik, niet voor niets dat in de boeken van Renate Dorrestein juist vrouwen en zelfs meisjes gruwelijke moorden pleegden. Het idee dat vrouwen beter, onschuldiger of liever zouden zijn dan mannen, kon voor haar en vele andere feministen de prullenbak in. Transhaat De TERF’s lijken er echter nog een schepje bovenop te doen. Niet alleen vinden zij vrouwen eigenlijk beter dan mannen, zij zijn bovendien voorstander van het discrimineren van transgender vrouwen. Vrouw-zijn wordt door hen exclusief gemaakt. Je mag daar niet zomaar bij horen. Dat transgender vrouwen ‒ net als andere lhbtiqa+-personen ‒ juist vaker slachtoffer zijn van geweld, is niet aan hun oren besteed (CBS 2024). De trans-vrouw wordt neergezet als een expliciete vijand en als gevaarlijk, en dat is natuurlijk de grootste onzin. Niet alleen ben ik zelf nog nooit seksueel lastiggevallen door een trans-vrouw, maar wel door verschillende mannen; ik ken ook geen enkele vrouw die dat ooit is overkomen. De cijfers bevestigen dit: deskundigen op het gebied van seksueel geweld maakten eerder ook al gehakt van de verzonnen onzin dat trans-vrouwen gevaarlijk zouden zijn voor andere vrouwen en meisjes (Naezer e.a. 2023). Ook internationaal hebben wetenschappers verschillende malen moeten vaststellen dat over transgender personen helaas veel desinformatie rondgaat (zie bijvoorbeeld Alstott e.a. 2024; Billard 2023; Kehoe & Levitt 2025; McNamara e.a. 2022; Shuster e.a. 2025). Nepfeministen Maar we zitten er wel mooi mee opgescheept, met deze nepfeministen. Trans-vrouwen, maar ook cis-vrouwen zoals ik ‒ zo noem je vrouwen die geen trans vrouw zijn ‒ zijn daar natuurlijk helemaal niet bij gebaat. Als er bijvoorbeeld een verbod is voor transpersonen om naar de wc te gaan die bij hen past, zoals in sommige staten in de VS het geval is, dan moet je er dus voldoende ‘vrouwelijk’ uitzien om te mogen gaan plassen. Lange vrouwen, vrouwen met brede schouders en vrouwen met kort haar: zij lopen allemaal het risico met argusogen te worden bekeken en zelfs van het toilet te worden gestuurd. Want dat is wat TERF’s doen: zij hebben een nauwe definitie van vrouw-zijn gecreëerd, een heel benauwd en strak omlijnd ‘hokje’. En zij vinden dat zij bepalen wie daarbij mag horen en wie niet. Een zeer verontrustende ontwikkeling waar we het voorlopig mee moeten doen, vrees ik. Wat in ieder geval al zou helpen, is als we hen massaal niet meer als feministen benoemen. Want deze mannen- en transhatende TERF’s hebben net zoveel met feminisme te maken als een pyromaan met brandveiligheid. En laten we daarnaast het echte feminisme breed omarmen. Dit artikel verscheen eerder bij Sociale Vraagstukken. Hanneke Felten is bij Movisie senior onderzoeker op het gebied van effectief discriminatie bestrijden.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Minister Yesilgöz bij persconferentie na de ministerraad CC BY Rijksoverheid

De Yesilgöz-coup

COLUMN - Dilan Yesilgöz wil een fundamentele reset en de balans herstellen. Hoogste tijd om de balans op te maken.

Maar eerst die ‘fundamentele reset’. Op moment van dit schrijven heeft mevrouw Yesilgöz, noch een van haar kompanen uit de libertaire VVD-hoek, gepreciseerd wat we daar onder moeten verstaan. Mogelijk zingt de term al langer rond binnen VVD-kringen, sinds Mark Rutte er mee op de proppen kwam in het debat over het eindverslag van informateur Tjeenk Willink (TK, 12 mei 2012).

Het was de heer Segers (ChristenUnie) die toen “de voorman van de VVD ging bevragen op zijn ideeën over een andere bestuursstijl, over dualisme en over een dienstbare overheid”. Segers zag in het verslag allerlei onderwerpen genoemd (migratie, veiligheid, middenklasse), maar geen opmerkingen over “de uitvoering, versterkingen van de uitvoering en een hervorming van het belastingstelsel naar een stelsel zonder toeslagen”.

Rutte zei al langer met die materie bezig te zijn, “ook vanwege de heftigheid van het debat op 1 april” (Parlement.com: Nacht van Rutte (2021): ‘Geen actieve herinnering’, waar een motie van afkeuring tegen hem was aangenomen).

Rutte zei:

We moeten een fundamentele heroriëntatie maken op de verhouding tussen kabinet en Kamer, zodat uiteindelijk de relatie tussen Nederlander en overheid kan veranderen. Die fundamentele heroriëntatie moet erop gericht zijn dat het grote debat weer plaatsvindt op de twee plekken waar dat moet plaatsvinden. Dat is in de ministerraad op vrijdag. (…)
Dat betekent dat ook de Kamer een andere rol krijgt, want als dat kabinet zonder die tussenwereld van al dat overleg met die voorstellen naar de Kamer gaat, is het regeerakkoord het enige waarop je kunt terugvallen. Daar heb je afspraken over gemaakt, maar dat is wat mij betreft beperkt.

Earthshot prize: hoop voor de toekomst

COLUMN - Ik zag laatst de Graham Norton Show (met opeens muziek erdoorheen, heel irritant, maar de gesprekken zijn nog wel te verstaan) en dat ging onder andere  over een bijzonder hoopvol onderwerp. Daarom had hij ook een heel bijzondere gast; Prins William! Die is verbazingwekkend leuk, echt heel sympathiek, en oh cliché: heel gewoon gebleven. In het koetjes en kalfjes gedeelte vertelde hij bijvoorbeeld dat hij vroeger politieman wilde worden, en later DJ, tot grote hilariteit van het publiek natuurlijk.

Maar er was natuurlijk een speciale reden voor zijn bezoek; de Earthshot prize, een award die jaarlijks wordt uitgereikt aan projecten die iets goeds voor het milieu en de planeet hebben gedaan, die op 16&17 november wordt uitgereikt in Mumbai. De winnaar krijgt daarbij ook het niet lullige bedrag van £1.000.000.

Voorbeelden van finalisten: Kazachstan, waar een antilopesoort bijna was uitgestorven maar die nu weer een gezonde populatie heeft. Of het Deense bedrijf Ørsted, dat was volledig fossiel, is getransformeerd naar volledig (offshore) wind energie. Het levert 7% van de Britse elektriciteit – dat zijn 6 miljoen huishoudens – en is wereldleider.

In Nederland hebben we ook zoiets: de Nationale Klimaatprijs. Waarbij het (dan wel weer vrij lullige) bedrag van €25.000 hoort. Jammer genoeg kan het publiek ook hier niet mee stemmen. Ook jammer; in de jury zitten alleen mij totaal onbekende mensen. Bij Earthshot zitten behalve William bv. ook Cate Blanchett en David Attenborough, en de koningin van Jordanië.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Quote du jour – ANP-copyrightgedoe

(Bewerk) QUOTE - Op 21 oktober 2026 kreeg ik een ‘herinnering’ van ANP Fair Licensing, de incasso-afdeling van het Algemeen Nederlands Persbureau. Op mijn blog Wat u niet in de kranten leest, waar ik als vrijwilliger schrijf over de rechtsstaat, zouden zes foto’s staan waarop het ANP auteursrecht claimt. Het ANP eiste € 2.699,39.

Huh? Wat? Gaat die shit nu nog steeds door? Ik schreef mijn stukje over de copyrightmaffia hier op Sargasso in 2017!

Foto: Paul Einerhand on Unsplash

De CoalitieChecker: van drie partijen naar politieke sudoku

In 2006 vonden we een meerderheidscoalitie van drie partijen al een hele onderneming, laat staan vier. De CoalitieChecker hielp toen uitrekenen hoe zo’n kabinet eruit kon zien. Inmiddels is de Nederlandse politiek verder versnipperd dan ooit en is ook de checker zelf na jarenlange afwezigheid aan een nieuwe ronde toe. Net als ons kabinet, waarschijnlijk.

De CoalitieChecker is dus gereanimeerd. De oude rekensom voldeed niet meer. Dus is die ook vernieuwd. Partijen sluiten elkaar uit, combinaties kunnen ook onder de 76 zetels worden bekeken en de Eerste Kamer telt mee. Een kabinet kan tegenwoordig in de Tweede Kamer een meerderheid hebben en vervolgens in de senaat alsnog op z’n gat gaan.

Ook kun je nu zelf een coalitie toevoegen en volgen hoe die zich verhoudt tot de peilingen van de afgelopen tijd. Zo zie je niet alleen welke combinaties op papier mogelijk zijn, maar ook hoe hun politieke basis zich ontwikkeld heeft. Een partij die vandaag onmisbaar lijkt, kan morgen zetels verliezen. Een mogelijke coalitie die nu ruim oogt, kan gaandeweg haar meerderheid zien verdampen.

De checker voorspelt geen kabinetsformatie. Partijen blijven mensenwerk, met principes (lol!), veto’s en strategische tegenzin. De rekensom maakt wel zichtbaar hoeveel ruimte de uitslag en de peilingen geven. En hoeveel minder vanzelfsprekend een meerderheidscoalitie is geworden sinds 2006.

Foto: Ainars Djatlevskis on Unsplash

Hoe ver is het met een verenigd Ierland?

De Ierse regering zet deze week vol in op een verenigd Europa. Gisteren was in Dublin een bijeenkomst van de European Political Community, een informeel samenzijn van vijftig Europese staatshoofden en regeringsleiders. In aansluiting hierop is er vandaag ook nog een informele EU-top. Maar hoe staat het met de vereniging van Ierland zelf?

Eind september blokkeerden bewoners van Garvaghy Road in het Noord-Ierse Portadown een traditionele Oranje mars van protestantse Unionisten. Na een jarenlange betrekkelijke rust tussen katholieke en protestantse groepen leek de uitspraak van de rechter die de protestanten voor het eerst weer toestemming gaven voor een mars door een katholieke woonwijk tot een gewelddadige opleving van de ‘troubles‘ te leiden. Zo ver kwam het niet, maar de ophef liet zien dat er nog volop spanningen zijn in de regio. “Al 28 jaar leeft de gemeenschap aan de Garvaghy Road in vrede”, schreef Chris Hazzard van Sinn Féin. „Die vrede had geen oplossing nodig – ze had bescherming nodig. Het afdwingen van een ongewenste, sektarische mars door dit gebied tart elke logica.” „Waarom wilde de Orange Order door een katholieke gemeenschap marcheren?”, vroeg Michelle O’Neill, vicevoorzitter van Sinn Féin en eerste minister van Noord-Ierland. „Het draait om superioriteit, om dominantie, om het idee van ‘wij hebben het voor het zeggen’ – en deze gemeenschap verdient beter dan dat.”

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Closing Time | Blue Aeroplanes

(Bewerk) Jaren ’90 nostalgie, al blijken de Blue Aeroplanes nog steeds te bestaan. In de tijd van deze opname bestond de band uit: een dichter, een danser, drie gitaristen, een bassist en een drummer. De danser is een volwaardig bandlid, die ook credits krijgt voor zijn bijdragen aan studio-opnames. Maar om hem in actie te zien kun je toch beter naar een live-registratie kijken.

Heel beroemd zijn ze nooit geworden. Begin jaren ’90 zat er wel een piekje in hun bekendheid. Ze speelden toen ook regelmatig in Nederland. En in Duitsland dus, al doen deze beelden vermoeden dat ze daar niet heel veel publiek trokken. Als ik het me goed herinner wisten ze de grote zaal van Nighttown in Rotterdam in die tijd wel aardig te vullen.

Closing Time | Protomartyr

Protomartyr komt uit Detroit, de stad van Motown, Iggy Pop en Jack White. En ook van vervallen fabriekspanden, leegstaande gebouwen, armoede en criminaliteit. Niet heel vreemd dat een band uit die stad een hele plaat ophangt aan de metafoor van een vervallen gebouw, in dit geval een hotel. Hotel Usana staat symbool voor het verval van Amerika. De kamers worden bevolkt door de types die je verwacht in zo’n afbrokkelende maatschappij. We bevinden ons in deze kamer:

Closing Time | R.L. Burnside

Deze opname van blueszanger en -gitarist R.L. Burnside (1926 – 2005) is gemaakt door muzicoloog Alan Lomax, bij het huis van Burnside in Mississippi. Burnside had zijn hele leven muziek gemaakt, maar had er tot dan toe nooit van kunnen leven. Pas in 1995 kwam daar verandering in, toen Jon Spencer een plaat met hem opnam en met hem ging optreden. Sommigen menen dat de drummer in deze opname Burnsides kleinzoon Cedric is, waarmee hij later ging optreden, maar die is geboren in de maand waarin deze opname is gemaakt. Het zal een andere kleinzoon zijn, die ook een goed gevoel voor muzikale timing heeft.

Closing Time | Jan Pijnenburg

Gisteren werd bekend dat Jan Pijnenburg is overleden. Vooral bekend van Doe Maar, maar hij speelde in veel meer bands, in uiteenlopende stijlen: van alternatieve rock via meer traditionele rock en rock’n’roll tot en met de theaterband The Magnificent 7. Dit is een tv-opname uit 1989.

Closing Time | Waarom stemmen jullie steeds op de VVD?

De filosofen van Hang Youth vragen zich al jaren kort maar krachtig af waarom zoveel mensen toch maar VVD blijven stemmen. Die vraag is relevanter dan ooit, nu de partij een kabinetscrisis  veroorzaakt omdat het niet kan hebben dat mensen met meer dan een miljoen aan aandelen er ietsjepietsje op achteruitgaan.

De partij is namelijk van mening dat de ‘hardwerkende Nederlander’ veel beter kan opdraaien voor tekorten, zoals altijd.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Volgende