Waar komen de vluchtelingen vandaan?

In debatten over de crisis in de opvang van vluchtelingen wordt zelden meer de vraag gesteld wat mensen drijft om naar rijkere landen te komen. Dat maakt het vluchtelingenbeleid tot struisvogelpolitiek. Wie bereid is van de geschiedenis* te leren weet dat het een volstrekte illusie is dat migratie gestopt kan worden. Zeker nu de situatie elders in de wereld zienderogen verslechtert. In een razendsnel tempo. Deze week werden honderden sterfgevallen gemeld in de Democratische Republiek Congo en Oeganda vanwege een uitbraak van een nieuw ebolavirus. Experts verwachten nog veel meer slachtoffers. De uitbraak concentreert zich in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar mensen, waaronder arbeidsmigranten die in goudmijnen werken, de grens oversteken. Het gebied wordt ook geteisterd door een conflict dat meer dan een miljoen mensen ontheemd heeft, gezondheidsklinieken heeft verwoest en de reactie van de volksgezondheid heeft vertraagd, aldus functionarissen. Congo is geen cruiseschip, dus de verspreiding van het virus is niet eenvoudig te voorkomen. Medicijnen zijn nog niet beschikbaar voor de nieuwe variant. De VS hebben voor 21 dagen de grens gesloten voor inwoners van Congo, Oeganda en Zuid-Soedan. Maar dat geldt niet voor Amerikaanse ingezetenen die daar vandaan komen. En hoeveel mensen met een ander paspoort zullen er vanuit deze landen naar de VS komen? Struisvogelpolitiek. Overigens is de medische zorg in Afrika ernstig gehandicapt door het wegvallen van Amerikaanse hulp. De Verenigde Staten trokken zich in januari formeel terug uit de WHO. Daarmee verloor de organisatie haar grootste financieringsbron en werd ze gedwongen haar budget voor 2026-2027 met 500 miljoen dollar te verlagen. De regering-Trump sloot vorig jaar ook het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID), een organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het indammen van eerdere uitbraken. Daarnaast hebben de Verenigde Staten de financiering voor de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) stopgezet. Een besluit met dodelijke gevolgen voor een nog onbekend aantal Afrikanen. Ituri, een provincie in het noordoosten van Congo, waar de uitbraak zich concentreert, is een lastige plek om de verspreiding van een uitbraak te monitoren en te beheersen. Grote aantallen mensen zijn ontheemd geraakt door jarenlange conflicten. De goudmijnen in de regio trekken arbeidsmigranten van elders aan. We mogen hopen dat de WHO gelijk heeft dat de nieuwe ebola-uitbraak geen wereldwijde pandemie wordt. Dat de zeer besmettelijke ziekte internationale gevolgen krijgt lijkt onvermijdelijk. Meer migratie bijvoorbeeld.  Oorlogen en klimaatverandering Oorlogen zijn sinds mensenheugenis direct of indirect een oorzaak van het op gang komen van migratiestromen. Het geweld verdrijft mensen. Maar ook de economische gevolgen van oorlog en binnenlandse conflicten kunnen de aanleiding zijn voor mensen om hun heil elders te zoeken. Nu de oorlog in het Midden-Oosten zijn derde maand ingaat, ontvouwt zich een catastrofe in de armste en meest instabiele landen ter wereld, waarschuwt het Wereldvoedselprogramma. Als de vijandelijkheden na juni voortduren, zal het aantal mensen dat te maken heeft met acute honger wereldwijd oplopen tot meer dan 363 miljoen, een toename van 45 miljoen vergeleken met de periode vóór de oorlog. De energiecrisis die de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran veroorzaakte raakt allereerst de zwakste regio's. Tekort aan brandstof is het begin van een tekort en daarmee verbonden de onbetaalbaarheid andere levensbenodigdheden. De voedselcrisis in Afrika en Azië is deels terug te voeren op de beperkingen van de wereldhandel tijdens de Covid19-pandemie. De oorlog in Oekraïne verminderde de graanexport van de regio en zorgde ervoor dat de prijzen van basisvoedsel zoals tarwe de hoogte in schoten, van Egypte tot Indonesië. Daarbovenop kwamen de tekorten in kunstmest die de voedselproductie in veel landen heeft gereduceerd. De wereldwijde voedselvoorziening wordt bovendien bedreigd door de verwoestende gevolgen van klimaatverandering: hittegolven, droogte en overstromingen. Het is allemaal bekend. Talloze internationale organisaties en hulporganisaties waarschuwen al jarenlang voor de gevolgen van de elkaar versterkende tekorten aan voedsel, brandstof en kunstmest, die voor een groot deel zijn terug te voeren op een instabiele wereld met oorlogen en handelsconflicten.    *Oudheidkundige Josephine Quinn beschrijft in 'Het Westen' aan de hand van een ongelooflijke hoeveelheid bronnen een geschiedenis van 4000 jaar. Migratie is de rode draad in dit verhaal dat loopt van ver vòòr onze jaartelling tot ongeveer 1500. Voor het vervolg zie Lucassen en De Haas.

Door: Foto: Humberto Chávez on Unsplash
Foto: Jm Yan on Unsplash

Waanzin als beleid: de eeuwige herhaling van mislukt rechts beleid

, door

“De definitie van waanzin is steeds hetzelfde doen en een ander resultaat verwachten.” Het citaat wordt vaak aan Einstein toegeschreven, ten onrechte. Maar de observatie blijft staan. Wie beleid analyseert dat al decennia wordt herhaald, ziet een patroon dat weinig met ratio te maken heeft en veel met ideologie.

Neem belastingverlaging voor bedrijven en vermogenden. Het verhaal is bekend: lagere lasten leiden tot meer investeringen, hogere lonen en uiteindelijk brede welvaart. De praktijk vertelt een ander verhaal. Sinds de jaren tachtig zijn in vrijwel alle westerse landen de hoogste tarieven structureel verlaagd. De investeringen bleven achter, de lonen vlakten af, de vermogensongelijkheid groeide. Trickle-down bleef wat het altijd was: een belofte.

Deregulering van financiële markten volgt dezelfde logica. Minder regels zouden innovatie en efficiëntie brengen. Wat volgde was een reeks crises, met 2008 als dieptepunt. Banken namen risico’s die uiteindelijk publiek werden afgewenteld. De reactie: tijdelijke aanscherping, gevolgd door versoepeling zodra de druk wegviel. De cyclus herhaalt zich, met dezelfde argumenten.

Hetzelfde geldt voor flexibilisering van de arbeidsmarkt, gepresenteerd als motor van dynamiek en werkgelegenheid. Wat ontstond is een groeiende groep werkenden zonder zekerheid, met lagere inkomens en zonder onderhandelingsmacht. De beloofde doorstroom naar vaste banen blijft uit. Het antwoord op deze uitkomst is opvallend genoeg: meer flexibilisering. Alsof de vorige ronde slechts half af was.

Closing Time | We gaan een schitterende toekomst tegemoet

, door

De toekomst ziet er zo schitterend uit dat we een zonnebril moeten dragen.

Pat MacDonald, die met Barbara Kooyman de kern van Timbuk 3 vormde, zei ooit dat ‘The Future’s So Bright, I Gotta Wear Shades’ niet als een positieve kijk op de toekomst moest worden gezien, maar eigenlijk verwijst naar een dreigende nucleaire holocaust, te danken aan het werk van kernwetenschappers.

Dat zou de concrete uitkomst zijn van voorspellingen uit divese bronnen, over het ‘eind der tijden’. En daar past natuurlijk alleen maar een vrolijk deuntje bij. Toch…?

Foto: Amy Syiek on Unsplash

Piratenstaat Israël, en Nederland blijft stil

, door

Israël enterde opnieuw schepen in internationale wateren. Ditmaal ging het om de Global Sumud Flotilla, een vloot met activisten en hulpgoederen op weg naar Gaza, waaronder ook Nederlandse opvarenden. De onderschepping gebeurde honderden kilometers van Gaza vandaan, nabij Cyprus en Kreta.

Dat laatste is juridisch relevant. Een staat mag namelijk niet willekeurig schepen op volle zee enteren. Israël beroept zich al jaren op de blokkade van Gaza. In het internationaal oorlogsrecht bestaat inderdaad een beperkte mogelijkheid om een maritieme blokkade af te dwingen buiten territoriale wateren. Alleen zit daar een cruciale voorwaarde aan: die blokkade moet zelf rechtmatig zijn.

Update: De extreem-rechtse minister Ben-Gevir heeft op social media beelden gedeeld van de behandeling (lees: mishandeling) van de activisten. Ondertussen geeft onze minister van Buitenlandse Zaken oorlogsmisdadiger Netanyahu een complimentje. Inmiddels is de Israëlische ambassadeur wel ontboden, maar pas nadat bleek dat de activisten werden mishandeld.

Tot een paar jaar geleden hield dat juridische en diplomatieke verhaal ook nog soort van stand. Alleen vooral omdat Israël voor het Westen nu eenmaal een bondgenoot is. Bondgenoten krijgen traditioneel meer ruimte binnen het internationale recht, zeker wanneer hun tegenstanders gemakkelijk als terroristen of schurkenstaten kunnen worden weggezet. Zolang de humanitaire gevolgen nog enigszins abstract bleven en westerse regeringen bereid waren weg te kijken, konden veel van Israëls acties nog worden verpakt als harde maar legitieme veiligheidspolitiek.

Foto: Lorenzo Herrera on Unsplash

De html-schrijver

, door

COLUMN - van Marc van Oostendorp. Nu de hoofdredacteur nog altijd maar bevrijd is van zijn dagelijkse beslommeringen, mijmert hij weleens over zijn leven als html-schrijver. Html zijn de opmaakcodes voor een webpagina, en dertig jaar geleden was dat al een deel van het beroep van de hoofdredacteur, voordat hij hoofdredacteur was.

In 1996 was de hoofdredacteur gepromoveerd taalwetenschapper maar niet werkzaam in de wetenschap. Het waren de dagen van de opkomst van het web, of eigenlijk waren het de dagen dat de eerste mensen tegen de hoofdredacteur begonnen te vertellen dat dat hele internet nu toch wel over zijn hoogtepunt heen was.

Je moest in die tijd nog alle codes voor webpagina’s zelf schrijven. Als je een woord schuingedrukt wilde opschrijven moest je schrijven:

<p>Als je een woord <em>schuingedrukt</em> wilde opschrijven...</p>

Van zijn kennis van die codes had de hoofdredacteur toen veel profijt. Hij gaf er cursussen over, schreef artikelen voor computerhobbyistenbladen en boeken voor uitgeverij Bruna, hij maakte websites en was de webredacteur van het tijdschrift Emnet. Dat betekende dat de redacteur hem agendapunten opstuurde en dat de webredacteur-die-later-hoofdredacteur-zou-worden die agendapunten van de juiste codes voorzag zodat ze op een ‘webstek’ konden verschijnen. Want sites werden toen door sommige puristen webstekken genoemd, een woord dat nu alleen nog nostalgie opwekt.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Waan van de dag

Nederland loopt grote risico’s met huidig overheidsbeleid

, door

Veel doelen die de rijksoverheid voor de korte termijn had gesteld, zijn in 2025 niet gehaald. Veel langetermijndoelen zijn uit zicht. Onder meer op het gebied van wonen, strafrecht, economie en een gezonde leefomgeving belooft de overheid meer dan ze kan waarmaken. De rekening daarvan wordt bij volgende generaties gelegd. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer vandaag in het verantwoordingsonderzoek. 

De Rekenkamer blikt terug, maar ook vooruit. Met waarschuwingen voor de risico’s die Nederland loopt bij ongewijzigd beleid. Om de risico’s die het halen van resultaten in de weg kunnen staan beter in beeld te krijgen publiceert de Algemene Rekenkamer vandaag – op verzoek van de Tweede Kamer – een Hoogrisicolijst (bijlage hier te downloaden). De lijst geeft een overzicht van de grootste risico’s voor het behalen van maatschappelijke doelen en voor de overheidsfinanciën.

Foto: Monument Universal Links on Human Rights (1995) Tony O'Malley William Murphy (cc)

Kabinet-Jetten: Gooi mensenrechten niet overboord om migratie te beperken

, door

COLUMN - van Lize Glas, Jasper Krommendijk en Annick Pijnenburg

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) beschermt ons al meer dan 70 jaar tegen bijvoorbeeld foltering en discriminatie en beschermt onder andere het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy. Toch dreigen deze mensenrechten op een Europese top op 15 mei 2026 ten onrechte deels overboord gegooid te worden. Hieraan liggen twee motieven ten grondslag.

Allereerst zou het EVRM, zoals Tweede Kamerlid Boomsma (JA21) eind maart bij Nieuwsuur zei, ‘steeds verderstrekkend geïnterpreteerd’ worden ‘op een manier die nooit door politici zo bedoeld is’ dan toen zij het verdrag opstelden in 1950. Boomsma wees ter illustratie op de klimaatrechtspraak van het Europese Mensenrechtenhof die Zwitserland zou verplichten om miljarden aan klimaat uit te geven. In een motie uit juni 2025 wees onder anderen Boomsma ook met de vinger naar de migratierechtspraak van hetzelfde Hof dat “de ruimte voor het asielbeleid in verregaande mate” zou beperken.

Het EVRM interpreteren zoals in 1950 de bedoeling was, is duidelijk onwenselijk. De opstellers van het verdrag hadden ideeën die de meesten van ons als gedateerd of zelfs racistisch zouden zien. Zo verklaarde Nederland het verdrag niet van toepassing op Nieuw-Guinea omdat de bevolking onvoldoende ontwikkeld zou zijn en hadden de opstellers van het verdrag niet direct vrouwen voor ogen wanneer zij dachten aan mensenrechten. Bovendien voorzagen de opstellers niet in welke context het EVRM nu moet worden toegepast. Zo is het recht op privéleven van toepassing op ‘correspondentie’: brieven in de context van de jaren 50. Als het Mensenrechtenhof dit recht niet van toepassing had verklaard op mails en appjes, zou dit recht nu irrelevant zijn.

Foto: Frank Okay on Unsplash

De NPO moet juist uit botsende belangen bestaan

, door

Volgens de commissie-Lenferink heeft de NPO te veel kapiteins, te veel deelbelangen en een te complexe structuur. Omroepen werken langs elkaar heen, bestuurders trekken aan hun eigen belang, sociale onveiligheid wordt onvoldoende aangepakt en de werkwijze van Ongehoord Nederland tast volgens de commissie de betrouwbaarheid van de publieke omroep aan.

En daar zit een interessante spanning. Want vrijwel alles wat het rapport beschrijft als bestuurlijk probleem, was ooit juist onderdeel van het ontwerp. De Nederlandse publieke omroep is historisch gebouwd als een gecontroleerde chaos van botsende belangen, stromingen, ideologieën en maatschappelijke zuilen. Katholieken, protestanten, socialisten, liberalen, jongerenomroepen, religieuze clubs, regionale geluiden en experimentele makers moesten allemaal een plek krijgen binnen hetzelfde publieke bestel. Juist omdat men wist dat media nooit neutraal zijn.

Dat systeem levert vanzelf frictie op. Omroepen concurreren met elkaar. Bestuurders trekken aan hun eigen belangen. Journalisten botsen over normen, toon en inhoud. Sommige clubs gedragen zich irritant, opportunistisch of activistisch. Dat hoort bijna onvermijdelijk bij een bestel dat pluriformiteit serieus neemt.

Het probleem is alleen dat pluriformiteit slecht past binnen modern rendementsdenken. De afgelopen jaren werd de NPO steeds sterker afgerekend op efficiency, bereik, bestuurbaarheid en meetbare “publieke waarde”. En precies daardoor leest het rapport ook minder als een neutrale analyse, en meer als de bestuurlijke opmaat voor een volgende centralisatieslag en bezuinigingsronde. Eerst wordt vastgesteld dat het bestel versnipperd, inefficiënt en vol conflicten is. Daarna volgt vanzelf de conclusie dat er meer centrale regie nodig is.

Closing Time | Nightwish

, door

Zoals gisteren bleek: we hebben hier nog nooit een nummertje Nightwish gedaan. Nou ja! Bij deze dan, met Tarja die we gisteren ook al hoorde. En omdat het gezellige fijne tijden van vrolijkheid en jolijt zijn, doen we The End of All Hope. Maar ze hebben zat leuke nummers, check vooral andere dingen uit. Het meer recentere werk is van Neerlands trots Floor Jansen.

Quote du Jour

Quote du Jour | Oorlog als gebod

, door

In Israël voeren religieuze zionisten een campagne om de ethische code van het leger te onderwerpen aan de halacha, de joodse religieuze wet, schrijft oud-journalist Salomon Bouman in het online magazine De Vrijdagavond. Hij citeert een van de voorstanders, Simcha Rothman, voorzitter van een parlementaire juridische commissie:

Waarom? De huidige code ziet oorlog volgens Rothman als een noodzakelijk kwaad, dat soldaten morele beperkingen oplegt en bang maakt. In het boek ‘Herstel van de spirit’ leggen twee gezaghebbende rabbijnen uit dat een nieuwe ethische code zich moet baseren op de Tenach. ‘Oorlog is een gebod, het is een goddelijke missie, het is onze weg naar Tikkun olam, het repareren van de wereld.’

De nieuwe ethische code, die de oude uit 1994 moet vervangen, zal volgens de rabbijnen iedere soldaat ervan doordringen dat hij de weg van koning David en van de Makkabeeën voortzet en dat hij strijdt in de naam van God en in naam van het Volk van Israël.

In de nog geldende ethische code voor de IDF staat niet dat een oorlog moet worden gewonnen. De initiatiefnemers voor een nieuwe code zijn van mening dat het van het allergrootste belang is het begrip ‘overwinning’ juist als hoogste ideaal in de nieuw te formuleren code op te nemen. Israëls militaire zege is volgens hen een absolute voorwaarde om het instorten van het land te voorkomen.

Volgende