Sargasso - Hopeloos Genuanceerd

Closing Time | Brian Eno – And Then So Clear

5 november 2026 , 21:00 , door P.J. Cokema

Het was best wel een paar drukke dagen. Dagen met drukte, bedoel ik. Met druktemakers. Als we dat zelf niet zijn, zijn het de anderen wel.

Tijd voor een wat rustiger, meer contemplatief muziekje. Kalmerende muziek, met een alarmerende tekst. Voor Brian Eno is het allemaal wel helder:

In deze wereld (…)
Zoveel te verliezen en te redden
En de roos van de liefde zal bloeden
En de dag is vervloekt in schande

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Wally Gobetz (cc)

Midterms: De jeugd heeft de toekomst. De ouderen de stemmen

5 november 2026 , 13:00 , door Joost

De Democraten hebben bij de midterms zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat veroverd. Een historische afstraffing voor Donald Trump. Toch geven de verkiezingsuitslagen weinig aanleiding om opgelucht achterover te leunen.

De voorlopige kiezersanalyses worden pas echt interessant wanneer je kijkt naar wie er op welke partij heeft gestemd. In de negen Senaatsverkiezingen die de New York Times analyseerde, stemden vrouwen consequent overwegend Democratisch. Niet-witte kiezers eveneens, met soms overweldigende marges. Ook jonge kiezers en hogeropgeleiden kozen massaal voor de Democraten.

Bij witte kiezers is het beeld vrijwel omgekeerd. In zeven van de negen staten hebben de Republikeinen nog altijd een voorsprong. In Mississippi zelfs van 49 procentpunt, in Texas van 20. Ook onder mannen behouden de Republikeinen in zeven staten de overhand.

Vooral de witte man blijft daarmee een belangrijke pijler onder de Republikeinse partij. Landelijk stemde nog altijd 55 procent Republikeins. Weliswaar minder dan de 60 procent in 2022, toch een opmerkelijke loyaliteit aan een partij die zich inmiddels volledig heeft overgeleverd aan Trump en zijn autoritaire politiek.

Het generatieverschil maakt de uitslag nog veelzeggender. Van de kiezers onder de dertig stemde landelijk 72 procent Democratisch. Onder 65-plussers hadden de Republikeinen juist een kleine meerderheid. In de negen onderzochte Senaatsverkiezingen kozen alle leeftijdsgroepen onder de 45 overwegend Democratisch, terwijl de Republikeinen bij de 45- tot 64-jarigen in zeven staten voorlagen.

Foto: Roel Wijnants (cc)

De VVD: regeren is belangrijker dan besturen

5 november 2026 , 08:00 , door Joost

In 2012 voerde de VVD campagne met de leus “Niet doorschuiven maar aanpakken”. Veertien jaar later verklaarde Dilan Yeşilgöz dat een al jaren bekend probleem met de hypotheekrenteaftrek vanaf 2031 vooral iets is voor een volgend kabinet. De VVD heeft kennelijk een nieuwe definitie van daadkracht ontwikkeld: problemen aanpakken, maar pas als iemand anders verantwoordelijk is, ooit.

De VVD is sinds 2010 onafgebroken regeringspartij. In die zestien jaar is ze verworden tot een machtspartij pur sang, waarbij het behoud van politieke invloed en de bescherming van gevestigde belangen steeds nadrukkelijker de boventoon voeren. Regeren is een doel op zichzelf geworden. Ingrijpende keuzes zijn vooral interessant zolang ze de eigen achterban weinig kosten.

Neem de woningmarkt. Terwijl starters zich blauw betalen en woningzoekenden jarenlang vastzitten, weigert de VVD iedere wezenlijke aantasting van de hypotheekrenteaftrek. De Nederlandsche Bank pleit juist voor afbouw van fiscale stimulering van het eigenwoningbezit, naast uitbreiding van het woningaanbod. De VVD presenteert het behoud van die stimulering als een overwinning en komt met maatregel na maatregel voor de happy few die de woningmarkt alleen maar verder ontregelen. Neem de jubelton, die vooral kinderen van vermogende ouders hielp en het overbieden stimuleerde. Of de startersvrijstelling in de overdrachtsbelasting, waarvan volgens onderzoek van de Universiteit Maastricht tot 90 procent van het voordeel bij verkopers belandt. En wat stelde de VVD in 2025 doodleuk voor? Opnieuw belastingvrij schenken voor een koopwoning. Wie rijke ouders heeft, krijgt extra mogelijkheden om andere kopers te overbieden. Wie die ouders niet heeft, mag de hogere huizenprijzen betalen.

Ook schrijven voor Sargasso?

Mededeling

Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.

Closing Time | All You Fascists Bound To Lose

4 november 2026 , 21:39 , door P.J. Cokema

Gisteren was er hoop dat ‘Old man Trump’ een pak slaag zou krijgen, vandaag is hoop zekerheid geworden.

We kunnen dan ook, net als gisteren, weer een liedje van gouwe ouwe Woody Guthrie er bij halen. Bij leven was hij een die-hard anti-fascist, met zijn gitaar als wapen:

My big Gibson guitar has got a sign I painted on it, says, “This machine kills fascists” and it means just what it says too.

Foto: mystic_mabel (cc)

De toekomst van box 3: manuscript zonder fundament

4 november 2026 , 08:00 , door Montesquieu Instituut

COLUMN - van Sonja Dusarduijn

Wanneer we – in de geest van Dworkin – aannemen dat het recht als literatuur is, kan de wet worden gezien als een doorlopende ketenroman geschreven door wetgevers en rechters. De mooiste versie is een verhaal dat niet alleen zijn schrijvers, maar ook zijn lezers overtuigt. Als de wet zo zou zijn, zouden we ademloos luisteren. Zo zou ook de kroniek van de belastingwet geschreven moeten worden. De werkelijkheid is minder fraai. De vertelling over het belasten van particuliere vermogensrendementen is verworden tot een gerafeld manuscript, een onafgesloten novelle waarin onderliggende waarden steeds moeilijker te vinden zijn.

Het verhaal start met Piersons Wet op de Vermogensbelasting 1892. De vermogensrendementsheffing 2001 weerspiegelt dat fiscale verleden. Beide stelsels zijn immers gebouwd op de gedachte dat een heffing naar verdiencapaciteit de uitvoeringsproblemen van een heffing naar werkelijk rendement kan voorkomen. In beide stelsels stoelt het inkomensbegrip daarom op een rendementspotentie van 4% over de vermogenswaarde. Back to the future luidde dan ook de leus van het wetgevende koppel Zalm en Vermeend bij de introductie van ‘hun’ box 3.

Het fabelachtig forfaitaire stelsel

Het forfaitaire stelsel moest de gebreken van artikel 24 Wet IB 1964 repareren. Dat toenmalige bronnenstelsel belastte alleen de vruchten van de vermogensboom, de groei van de boom zelf bleef buiten schot. Belastingplichtigen maakten massaal gebruik van deze wettelijke tweedeling. Vooral vermogensgroeifondsen waren populair: doordat ze geen belastbare rente of dividend uitkeerden, bestond hun rendement volledig uit onbelaste koerswinst. Aan het einde van de vorige eeuw was het belasten van vermogensinkomsten getransformeerd tot een bijna facultatieve heffing.

Foto: Official White House Shealah Craighead copyright ok. Gecheckt 04-11-2022

Midterms in Amerika, de wereld blijft vogelvrij

3 november 2026 , 13:00 , door Joost

Wie de Amerikaanse midterms van vandaag als mogelijke einddatum van de mondiale Trumpcrisis heeft aangekruist, kan zijn agenda weer openklappen. Zelfs als Trump zijn Republikeinse meerderheid in het Congres verliest, blijft hij president.

Een Democratische overwinning kan zijn binnenlandse macht flink beperken. Wetten blokkeren, onderzoeken starten, bewindslieden ter verantwoording roepen. Allemaal nuttig. Alleen houdt Trump zijn veto en zijn uitvoerende bevoegdheden.

Vooral buiten de VS blijft zijn speelruimte enorm groot. Bondgenoten bedreigen, internationale verhoudingen ontregelen of militair machtsvertoon inzetten vereist veel minder parlementaire medewerking dan binnenlandse wetgeving, terwijl de internationale (en daarmee uiteindelijk ook nationale) gevolgen verstrekkend kunnen zijn. Het Congres kan ingrijpen, bijvoorbeeld via de begroting, maar moet daarvoor wel politieke hindernissen overwinnen.

Sterker nog, hoe minder Trump binnenshuis gedaan krijgt, hoe aantrekkelijker het buitenland kan worden als podium voor machtsvertoon. Wie in Washington vastloopt, kan elders nog altijd dreigen, chanteren en crises tot persoonlijk leiderschap omdopen. Bovendien biedt buitenlands machtsvertoon de mogelijkheid de aandacht af te leiden van binnenlandse problemen, zoals de torenhoge benzineprijzen. Al blijft dat riskant: zijn buitenlandse avonturen hebben die prijzen zelf mede opgedreven, met diezelfde enorme internationale vrije ruimte die een Amerikaanse president heeft.

Een Democratische overwinning zou dus welkom zijn, zonder dat de wereld meteen opgelucht kan ademhalen. Ik zou zelfs rekening houden met een toename van de WTF-momenten in de komende twee jaar. Voor Amerikanen kan een verdeelde regering enige verlichting brengen. Voor de rest van de wereld blijft het iedere ochtend afwachten welk land Trump vannacht tot onderhandelingsmateriaal heeft gebombardeerd.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Closing Time | Old man Trump

3 november 2026 , 21:00 , door P.J. Cokema

Hoe het met de ouwe Trump zal aflopen – doen de midterms-verkiezingen hem de das om of niet – weten we op dit moment nog niet. Er zijn tekenen dat steeds meer Amerikanen hem wel zat beginnen te worden.

De midterms zijn geen presidentsverkiezingen. Ook geen referendum over al dan niet aanblijven van de ouwe Donald. Toch menen analisten dat wegens de gevolgen van zijn beleid veel Amerikaanse kiezers tot een ‘anti-Trump’-stem zullen uitbrengen.

Foto: Yan Krukau on Pexels

Kunstmatige intelligentie als de ultieme Verelendung van het onderwijs

3 november 2026 , 08:00 , door Marc van Oostendorp

RECENSIE - Er is heel veel bedenkelijks aan de opkomst van kunstmatige intelligentie, en in het onderwijs veroorzaakt het een crisis waarvan we de bodem nog niet zien, maar hopelijk leidt het uiteindelijk allemaal tot iets goeds. Dat is mijn conclusie uit het nieuwe boek Als wij denken, dat geredigeerd is door een informaticus (Mehdi Dastani), een didactica (Nanja Kleemans) en een letterkundige (Els Stronks) en dat boordevol bijdragen staat van auteurs uit ieder van die gebieden.

Interessant aan het boek is dat de ondertitel luidt Verantwoorde inzet van generatieve AI in het (taal)onderwijs, maar dat het verschillende essays (bijvoorbeeld van Felienne Hermans en van Mark Dingemanse) bevat waarvan de strekking is dat de meest verantwoorde inzet van kunstmatige intelligentie misschien wel is: geen kunstmatige intelligentie. Er zijn bezwaren tegen de techniek in het algemeen – dat het enorme hoeveelheden energie opslurpt, dat het in handen is van een paar grote bedrijven van twijfelachtig allooi, dat gebruik ervan mogelijk een negatief effect heeft op de eigen intelligentie en creativiteit van de gebruiker – en er zijn specifieke bezwaren tegen het gebruik in het onderwijs – wat leren leerlingen ervan als ze opstellen met een druk op de knop kunnen genereren? Veel van de stukken in het deel dat gaat over praktische toepassingen zijn dan ook te lezen als wanhoopskreten – wat moeten we hier nu mee? ‘Ik ben leraar en heb een probleem: ChatGPT’ heet bijvoorbeeld het hoofdstuk van Johannes Visser.

Foto: AbsolutVision on Unsplash

Waarborgen voor de persvrijheid

2 november 2026 , 08:00 , door Jos van Dijk

COLUMN - De persvrijheid is een groot goed in een democratische samenleving. Hoe die het beste gegarandeerd kan worden is onderwerp van debat sinds de eerste kranten verschenen. In liberaal democratische landen is er over het algemeen steun voor het idee dat de staat zich verre moet houden van bemoeienis met de media. De voorkeur voor particulier eigendom van de media roept echter wel de vraag op of ondernemers binnen de wetten van het kapitalisme wel in staat zijn maximale vrijheid te geven aan journalisten en publicisten. Loopt de vrijheid niet tegen grenzen aan als de winst van de media-ondernemer in gevaar komt?

Behalve aan vrijheid voor de pers hechten we ook aan pluriformiteit. Democratie is gebaat bij het aan bod laten komen van alle verschillende stemmen in de samenleving. Een media-aanbod waarin slechts een beperkt aantal stemmen te horen is beperkt de omvang van het publieke debat. Ook op dit punt kun je vragen stellen gegeven alle persconcentraties en de monopolievorming van ‘big tech’ bedrijven.

De European Media Freedom Act (EMFA) die vorig jaar in werking is getreden moet de nodige waarborgen bieden voor de vrijheid en de pluriformiteit van de pers. De wet bepaalt onder andere dat media-aanbieders transparant moeten zijn over eigendom en financiering en dat nieuwsaanbieders redactionele onafhankelijkheid moeten waarborgen. Europese wetgeving moet altijd gevolgd worden door nationale uitvoeringswetten die de Europees overeengekomen bepalingen in termen van nationale wetgeving gieten. De Nederlandse regering is daar niet al te snel mee. Het uitvoeringswetsvoorstel dat zowel de Mediawet als de Mededingingswet wijzigt zit nu in de consultatiefase. Er kan tot 5 november op gereageerd worden.

Closing Time | Objects

2 november 2026 , 21:00 , door Hans Custers

My Purse is een band uit Amsterdam. Ze worden nogal eens ingedeeld bij de postpunk, maar zijn het daar zelf niet zo mee eens. Ze kiezen voor een opener geluid dan gebruikelijk is in de punk of postpunk. Geen van beide gitaristen neemt de rol van ritmegitarist in, en dus wordt het geluid niet gevuld met powerchords, of volle akkoorden. In plaats daarvan maken ze een weefsel van gitaarlijntjes, bovenop het fundament van de bas, die zo vanzelf meer ruimte krijgt.

Waan van de dag

Amelisweerd gered

2 november 2026 , 10:58 , door Jos van Dijk

Met een feestelijke borrel voor genodigden vierde de Kerngroep Ring Utrecht (KRU) op vrijdag 30 oktober de vernietiging van het Tracébesluit Ring Utrecht door de Raad van State en het behoud van Amelisweerd. Het grote probleem zit in het stikstofdossier. De regering heeft bij monde van minister Karremans nu de conclusie getrokken dat er niets kan gebeuren zo lang dit probleem niet is opgelost.

Jarenlange actie, vele juridische procedures en druk van regionale besturen hebben eindelijk succes opgeleverd. Jos Kloppenborg van de KRU kreeg vrijdagmiddag uit handen van wethouder Linda Voortman de Speld van de stad Utrecht. In een korte toespraak stelde Jos dat het succes van de actie in haar veelvormigheid ligt. Politieke lobby, uitwerken van alternatieven, juridische strijd, netwerken formeren met actieve mensen in stad en regio, acties, demonstraties, manifestaties, filmpjes en video’s, poëzie, allerlei vormen van kunst: het was dit levendig geheel dat zorgde dat de strijd haar dynamiek behield. En dat de KRU blijft strijden voor een blijvende oplossing voor de geluidhinder en blijft meedenken over wat er wel kan waar het gaat om bereikbaarheid en gezondheid in onze regio. De KRU heeft voor alle inwoners van Utrecht een dankjewel-poster laten maken.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.