Klimaat: wie op de ander wacht, verliest de toekomst

Op de klimaattop in Antalya zien we opnieuw hoe de wereld zichzelf verlamt. Landen willen hun uitstoot alleen stevig terugdringen als andere landen hetzelfde doen. Want stel je voor dat je eigen industrie hogere kosten krijgt terwijl de concurrentie vrolijk blijft vervuilen. Dan ben je economisch in het nadeel. Het gevolg is inmiddels voorspelbaar. Bijna tweehonderd landen onderhandelen over de toekomst van de planeet en in de laatste concepttekst zijn zelfs alle verwijzingen naar het afbouwen van fossiele brandstoffen verdwenen. Vooral landen met grote belangen in olie, gas en steenkool verzetten zich tegen concrete afspraken. The tragedy of the commons Het is de klassieke tragedy of the commons. Als herders hun schapen op dezelfde weide laten grazen, heeft iedere herder er belang bij zoveel mogelijk schapen toe te voegen. De opbrengst is voor hemzelf, terwijl de schade door overbegrazing wordt gedeeld. Uiteindelijk graast iedereen de weide kaal en heeft niemand iets. Met ons klimaat gebeurt iets vergelijkbaars. Ieder land heeft er economisch belang bij de eigen uitstoot zo goedkoop mogelijk te houden, terwijl de schade van de vervuiling over de hele wereld wordt verdeeld. En omdat iedereen liever profiteert van de inspanningen van anderen, wacht iedereen op elkaar. Westerse landen zijn daar bij uitstek goed in: de schade die zij veroorzaken wordt vooralsnog vooral geëxporteerd. Alleen zit er een fundamentele denkfout in die economische redenering. We doen alsof de economie van morgen dezelfde is als die van vandaag. De economie van morgen Wie nu investeert in schone energie, nieuwe productiemethoden, energieopslag en elektrificatie, ontwikkelt kennis, infrastructuur en industriële capaciteit waar de komende decennia geld mee verdiend kan worden. Wie wacht tot de concurrentie zover is, loopt het risico straks de technologie van die concurrentie te moeten kopen. China heeft dat uitstekend begrepen. Terwijl Europa voortdurend discussieert over de kosten van klimaatbeleid, heeft China met langdurig industriebeleid een dominante positie opgebouwd in de productie van zonnepanelen, accu's en elektrische auto's. Volgens het Internationaal Energieagentschap bedroeg de wereldmarkt voor schone energietechnologie in 2025 bijna 1.200 miljard dollar. Zelfs bij ongewijzigd huidig beleid kan die markt in 2035 bijna verdubbelen. China's dubbele agenda Opmerkelijk genoeg ontbreekt China bij de landen die zich op de klimaattop als voorlopers presenteren. Dat is minder tegenstrijdig dan het lijkt. China verdient aan de wereldwijde energietransitie, terwijl het zelf nog altijd sterk afhankelijk is van steenkool. Het land heeft er economisch belang bij dat andere landen Chinese schone technologie kopen, zonder zich daarom zelf te willen vastleggen op een snelle afbouw van fossiele brandstoffen. China laat daarmee zien dat economisch leiderschap in groene technologie en daadwerkelijk klimaatleiderschap twee verschillende dingen zijn. Het land profiteert van de transitie en houdt tegelijkertijd de eigen fossiele belangen overeind. Dat roept ook vragen op over die zogenaamde koplopers. Een groep landen heeft aangekondigd nationale plannen te willen maken voor het afbouwen van fossiele brandstoffen, waaronder Nederland. Dat is beter dan niets, alleen zijn plannen opstellen en daadwerkelijk uitstoot verminderen verschillende zaken. Een routekaart zonder harde verplichtingen kan ook een keurige manier zijn om de rekening naar een volgende regering (of generatie) door te schuiven. Het echte onderscheid ligt tussen landen die hun economie daadwerkelijk veranderen en landen die vooral over die verandering vergaderen. Het concurrentienadeel van nietsdoen Daarbij moeten we ook oppassen voor de gedachte dat iedere groene investering vanzelf een economisch succes wordt. Schone productie kan aanvankelijk duurder zijn. Bedrijven kunnen marktaandeel verliezen en investeringen kunnen mislukken. Wie verduurzaming serieus neemt, moet dus ook zorgen voor betaalbare schone energie, een goed elektriciteitsnet, gerichte industriële ondersteuning en bescherming tegen concurrenten die vervuiling gratis mogen blijven afwentelen op de samenleving. Precies daarom is het zo kortzichtig om klimaatbeleid voortdurend tegenover economisch beleid te plaatsen. De overgang naar een duurzame economie draait ook om toekomstige markten, banen, technologische onafhankelijkheid én gewoon een leefbaarder wereld. Want in al die berekeningen over concurrentiekracht ontbreekt steevast een nogal belangrijke kostenpost: de klimaatverandering zelf. De schade door extreem weer, mislukte oogsten, wateroverlast en economische ontwrichting wordt behandeld alsof die buiten de economie valt. Alsof de rekening uiteindelijk door niemand betaald hoeft te worden. Dat is natuurlijk niet zo, maar die kosten worden meestal niet betaald door de mensen die profiteren van niets doen. We maken ons druk over de kosten van het voorkomen van een ramp, terwijl de kosten van die ramp zelf steeds verder oplopen. En vervolgens gebruiken we het economische belang als argument om vooral niets te doen. Wachten tot de weide kaal is Internationale afspraken blijven belangrijk. Landen moeten elkaar aan verplichtingen kunnen houden, armere landen hebben ondersteuning nodig en oneerlijke concurrentie moet worden aangepakt. Alleen kan overeenstemming tussen bijna tweehonderd landen onmogelijk de voorwaarde zijn om überhaupt vooruitgang te boeken. Zeker wanneer landen die economisch profiteren van fossiele brandstoffen iedere serieuze afspraak kunnen blokkeren. We zijn zo bang geworden om vandaag een concurrentienadeel op te lopen, dat we bereid lijken morgen onze concurrentiepositie op te offeren. Terwijl we in Antalya blijven onderhandelen over de vraag wie als eerste moet bewegen, wordt de economie van morgen elders al gebouwd. En hoe langer we wachten, hoe groter de kans dat we straks zowel die economie als een leefbare planeet zijn kwijtgeraakt. De herders blijven ondertussen discussiëren over wie zijn schapen als eerste van de weide moet halen.

Door: Foto: Sam Carter on Unsplash

Closing Time | FIEP

FIEP is een prettig eigenzinnige Nederlandse indieband, aangevoerd door Veerle Suzanna Driessen. Uit Eindhoven of Amsterdam, het ligt eraan waar je het opzoekt. Same Boat is opgenomen in V11 in Rotterdam. Een schip! Het rode lichtschip, in de Wijnhaven in het centrum van de stad. Wat Driessen precies dacht toen ze daar deze tekst zong weet ik niet:

It’s always the same show on the same boat

I never really liked boats at all

It’s always the same show on the same boat

It’s always the same

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Peggy_Marco on Pixabay

Een breder beeld van ‘de boze burger’: ervaren groepsachterstelling in verschillende maatschappelijke domeinen

ONDERZOEK - Een gastbijdrage van Koen Damhuis (Universiteit Utrecht), Emily Miltenburg, Leonard van ’t Hul en Sander Kunst (Sociaal en Cultureel Planbureau), eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees.

De afgelopen jaren is er veel gezegd en geschreven over groeiende maatschappelijke onvrede en tanend politiek vertrouwen. Een veelgenoemde verklaring voor wat ‘boze’ burgers beweegt draait om wat sociaalwetenschappers ‘subjectieve relatieve deprivatie’ noemen: het gevoel dat de groep waartoe iemand zichzelf rekent er niet alleen slechter aan toe is dan een andere groep, maar dat deze situatie bovendien als oneerlijk wordt gezien. In een nieuw rapport, een samenwerking van het Sociaal en Cultureel Planbureau met de Universiteit Utrecht, gaan we nader in op dit gevoel van ervaren achterstelling. Daarbij verbreden én verdiepen we het begrip ‘bezorgde burger’.

Een brede onderzoeksopzet

Voor dit rapport onderzochten we niet alleen ervaren achterstelling, zoals vaker wordt gedaan, maar ook naar de mate waarin mensen ervaren dat hun groep in het voordeel is. Aansluitend op de literatuur over economische ‘verliezers van de globalisering’,  culturele ‘backlash’ en afnemend institutioneel vertrouwen en politieke ontevredenheid richtten we ons daarbij op drie verschillende brede domeinen. Meer specifiek keken we naar de thema’s wonen, werk, culturele uitingen, rechtspraak en politieke vertegenwoordiging. Qua methoden deden we dit enerzijds middels een LISS-enquête met gesloten en open enquêtevragen. Daarmee we onderzochten bij wie gevoelens van achterstelling en voordeel meer of juist minder spelen en ten opzichte van wie. Anderzijds onderzochten we op basis van afzonderlijke focusgroepen onder mbo- en wo-opgeleiden, met en zonder migratieachtergrond, waarom mensen deze situaties als eerlijk of oneerlijk beschouwen: op basis van welke morele overwegingen zijn sociale verhoudingen volgens hen (on)rechtvaardig? Dankzij deze gecombineerde benadering naar opleidings- én migratieachtergrond. kunnen we verschillen én overlap in ervaren achterstelling tussen groepen beter in kaart brengen.

Foto: Bank Phrom on Unsplash

Tsjechen demonstreren voor onafhankelijkheid van de media

Na de val van het Sovjetblok is er wel eens getwijfeld of de Midden- en Oosteuropese landen na een jarenlange communistische dictatuur wel rijp waren voor de democratie. Maar massale demonstraties en verkiezingen hebben laten zien dat de bevolking in deze landen niet gediend is van autoritair leiderschap, corruptie en afbraak van de rechtsstaat. Orbán en Vucic zijn weggestemd in Hongarije, resp. Servië. De Albanese premier Rama zal hen mogelijk spoedig volgen, na de voortdurende massale anti-regeringsdemonstraties in Tirana. In Polen houden de liberalen stand tegen een president die de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht bedreigt. In Tsjechië was afgelopen zondag de grootste demonstratie tegen de regering sinds het herstel van de democratie. Honderdduizenden gingen de straat op voor een protest tegen nieuwe voorstellen voor financiering van de omroep die de greep van de staat op de media onaanvaardbaar vergroot.

De regering van de rechtse premier Andrej Babiš en zijn extreemrechtse partners kwam onlangs met een omstreden mediawet die ‘schielijk door het parlement werd gejaagd; oppositiepartijen hadden geen tijd zich voor te bereiden op de wetsbehandeling en hun spreektijd werd door de voorzitter beperkt’. De wet houdt in dat de omroep voortaan via de reguliere begroting wordt gefinancierd. Er is meteen al een korting van 15% ingevoerd. Het wetsvoorstel is in een voorlopige stemming aangenomen, maar moet nog verder behandeld worden. De regering heeft de afgelopen tijd meermalen kritiek geuit op de media. Babiš beschuldigt zowel publieke als commerciële media van partijdigheid. De demonstranten vrezen dat hij het voorbeeld gaat volgen van Orbán  die in de loop der tijd alle media naar zich toetrok. „Een gekozen regering heeft het recht om te besturen, maar niet het recht om democratische instituties af te breken”, zegt Mikuláš Minář, voorzitter van de burgerbeweging Milion chvilek, de belangrijkste organisator van de demonstratie.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | 20th Century Paddy

Vorige week kwam 20th Century Paddy uit, een eerbetoon aan Shane MacGowan van een heleboel artiesten. Op 30 november is het twee jaar geleden dat die bij leven al legendarische zanger en songschrijver overleed. Het is een uiteenlopend gezelschap dat in een heleboel stijlen de muziek en teksten van MacGowan vertolkt: wereldsterren als U2, Tom Waits en Bruce Springsteen; indiebands als The Jesus And Mary Chain en Primal Scream; folk- en americana-artiesten als Lisa O’Neill en Steve Earle, enzovoort. Glen Hansard, Shanes betreurde vriend, blijft dicht bij het origineel.

Foto: kiki99 (cc)

Goh: het rechtse populisme koos de kant van het kapitaal

Rechtse populistische partijen zeggen op te komen voor gewone mensen en zich te verzetten tegen de macht van de elite. Op 12 november konden ze dat laten zien in een stemming. Toen de Tweede Kamer stemde over een hoger tarief op grote vermogensopbrengsten, stemden PVV, FVD, JA21, BBB en Groep Markuszower tegen. Hun stem ging naar de bescherming van kapitaal.

De inzet: €405 extra belasting op €90.000 rendement. Wat daar voor nodig is? Volgens de VVD €1,5 miljoen vrij vermogen en 6 procent rendement: dat levert jaarlijks €90.000 op, bijna twee keer modaal uit nietsdoen. De voorgestelde hogere schijf geldt boven €60.000 belastbaar rendement, daaronder gaat hij zelfs iets omlaag. Het verschil met het eerdere tarief van 36 procent in dit voorbeeld ongeveer dus die €405 per jaar.

De partijen die hun politieke merk bouwen op boosheid over “de elite” kozen in een concreet conflict de kant van mensen met grote vermogens. Hun populisme hield precies op waar kapitaal belasting moest betalen. De gewone kiezer kreeg de retoriek; de vermogende kreeg de bescherming.

De VVD, ook niet vies van wat populisme, stond vooraan in dat verzet, met de bekende slogan “werken moet lonen” op de achtergrond. Tegelijk accepteert de partij een kortere WW, van maximaal 24 naar 12 maanden, voorzien per 2029. Ook verdedigde zij hogere tarieven in de eerste en tweede schijf van box 1, waar onder meer loon en uitkeringen worden belast, wat mensen relatief een stuk harder zou raken.

Foto: Pavel Danilyuk on Pexels

Lang leve feminisme, maar pas op voor ‘womanosphere’

COLUMN - van Hanneke Felten

Feminisme leeft weer! Prachtig, maar we moeten oppassen voor een groepje vrouwen die zich feministen noemen maar eigenlijk een soort ‘womanosphere’ promoten, waarschuwt Hanneke Felten van Movisie. Feminisme gaat niet over nieuwe hokjes bouwen, maar juist over het slopen ervan.

Feminisme is alive and kicking. Dolle Mina is zelfs opnieuw opgericht, vrouwen ‘eisen de nacht terug’ op allerlei plekken in het land, artikelen over de ellende van de manosphere worden breed gedeeld en de feministische film Ladies First is een groot succes. Feminisme is terug en here to stay. En daar ben ik meer dan blij mee.

Want ik ben een feminist. Altijd al geweest, geloof ik. Toen ik als kind begreep dat ik geen misdienaar in de kerk mocht zijn omdat alleen jongens dat mochten, was ik woest. Dat was uiteraard niet de enige keer: Prins Carnaval en de Raad van Elf mochten ook al niet. En al gauw begreep ik dat ik minister van belangrijke zaken, zoals Financiën, ook wel op mijn buik kon schrijven. Boos werd ik ervan. En eigenlijk word ik dat nog steeds. Feminist ben ik omdat ik het naar mijn idee te stompzinnig voor woorden vind als ik vanwege zoiets toevalligs als mijn vrouw-zijn minder mag, minder kansen krijg en minder geld krijg. En dan ook nog eens meer kans maak op een leven achter het aanrecht en de geraniums.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Closing Time | Mephorash

Mephorash. Met de cd ‘Shem Ha Mephorash’.  Tja, als dat niet metal klinkt dan weet ik het ook niet meer. En speciaal voor jullie plaatsen we de héle cd hier. Lekker, op de donderdagavond, een uurtje moderne black metal uit Uppsala luisteren. Wie wil dat nou niet??

Quote du jour – ANP-copyrightgedoe

QUOTE - Op 21 oktober 2026 kreeg ik een ‘herinnering’ van ANP Fair Licensing, de incasso-afdeling van het Algemeen Nederlands Persbureau. Op mijn blog Wat u niet in de kranten leest, waar ik als vrijwilliger schrijf over de rechtsstaat, zouden zes foto’s staan waarop het ANP auteursrecht claimt. Het ANP eiste € 2.699,39.

Huh? Wat? Gaat die shit nu nog steeds door? Ik schreef mijn stukje over de copyrightmaffia hier op Sargasso in 2017!

Closing Time | Blue Aeroplanes

Jaren ’90 nostalgie, al blijken de Blue Aeroplanes nog steeds te bestaan. In de tijd van deze opname bestond de band uit: een dichter, een danser, drie gitaristen, een bassist en een drummer. De danser is een volwaardig bandlid, die ook credits krijgt voor zijn bijdragen aan studio-opnames. Maar om hem in actie te zien kun je toch beter naar een live-registratie kijken.

Heel beroemd zijn ze nooit geworden. Begin jaren ’90 zat er wel een piekje in hun bekendheid. Ze speelden toen ook regelmatig in Nederland. En in Duitsland dus, al doen deze beelden vermoeden dat ze daar niet heel veel publiek trokken. Als ik het me goed herinner wisten ze de grote zaal van Nighttown in Rotterdam in die tijd wel aardig te vullen.

Closing Time | Protomartyr

Protomartyr komt uit Detroit, de stad van Motown, Iggy Pop en Jack White. En ook van vervallen fabriekspanden, leegstaande gebouwen, armoede en criminaliteit. Niet heel vreemd dat een band uit die stad een hele plaat ophangt aan de metafoor van een vervallen gebouw, in dit geval een hotel. Hotel Usana staat symbool voor het verval van Amerika. De kamers worden bevolkt door de types die je verwacht in zo’n afbrokkelende maatschappij. We bevinden ons in deze kamer:

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Volgende