Vechten voor democratie

Jarenlang was Mein Kampf in Nederland verboden. Een vergissing, meent historicus Ewout Kieft. Want als je de democratie weerbaar wilt maken, schrijft hij in zijn boek Vechten voor democratie, moet je de zwakke plekken van dit politieke systeem kennen. Adolf Hitler kende ze maar al te goed. Lees zijn boek en wees gewaarschuwd, is de boodschap van Kieft. Een van die zwakke plekken die Hitler meende te kunnen gebruiken voor zijn beweging was dat de grote massa van de bevolking compromispolitiek niet begrijpt. Je behaalt meer succes als je compromisloos vasthoudt aan je ideeën, nooit fouten toegeeft en onredelijk durft te zijn. ‘En als je aangesproken wordt op een onwaarheid, corrigeer die niet, maar doe er nog een schepje bovenop,’ aldus interpreteert Kieft de aanpak van de nazi’s. Daarmee brengt hij de vorige Amerikaanse president in beeld. De actualiteit van Mein Kampf voor de Nederlandse democratie vind ik moeilijker te bepalen. Hitler bouwde zijn politiek op het idee dat de grote massa niet rationeel is en alleen in beweging gebracht kan worden door op gevoelens te spelen. Om deze ‘simpele zielen’ achter je te krijgen was het van belang de strijd te concentreren op één vijand waarin al ‘het kwaad’ van de wereld werd geconcentreerd. Mythische beelden over de wederopstanding en wederopbloei zouden daarbij moeten helpen. Op de uiterst rechtse flanken van de Nederlandse politiek zijn misschien nog schimmen van deze politieke ideologie te vinden. Maar als het om zwakke plekken gaat moeten we denk ik toch naar andere kenmerken van de hedendaagse Nederlandse democratie kijken. Meritocratie Gelukkig besteedt Kieft in zijn boek ruimschoots aandacht aan hedendaagse zwakke plekken van ons politieke systeem. Zo is daar de principiële kwestie die in elke democratie speelt: wie behoort tot het volk, de ‘demos’ op wie de staatsmacht moet berusten? Onenigheid daarover ontregelt al jaren het politieke debat over mensenrechten, minderheden, grenzen en migratie. Een ander punt dat favoriet is in populistische partijen gaat over de rol van bemiddelaars tussen volk en staatsmacht. En dan niet alleen over de volksvertegenwoordigers die we zelf mogen kiezen, maar ook over de experts, de wetenschap en de media. Het internet heeft een belangrijke rol gespeeld bij het idee dat we deze bemiddelaars niet meer nodig hebben, dat burgers zelf wel kunnen bepalen wat goed voor hen is. Rechtstreeks, direct, zonder een hoogopgeleide randstedelijke elite die geen gevoel heeft voor wat er onder de bevolking echt leeft. Een derde zwakke plek is volgens Kieft het geloof in de zegeningen van de meritocratie. Als je je best doet kun je het maken in Nederland. Hij verwijst naar Michael Sandels De tirannie van verdienste. Het idee dat ieder mens verantwoordelijk gesteld moet worden voor zijn eigen lot is ook hier het leidende principe geworden van de Nederlandse politiek. De afbraak van de verzorgingsstaat heeft ook hier geleid tot schadelijke effecten op het niveau van de menselijke psyche en waardigheid. Meritocratie ‘feliciteert de winnaars, maar kleineert de verliezers’. Tenslotte wijst Kieft ook op de afbrokkeling van democratische instituties en procedures als gevolg van de globalisering. De gang van zaken rond de door de Nederlandse kiezer afgewezen Grondwet voor de Europese Unie is tekenend. Het ‘Nee’ bij het referendum van 2005 werd door Europarlementariër Verhofstadt volgens Kieft ‘met dedain’ afgewezen toen hij beweerde dat de afwijzing niet de inhoud van het Verdrag gold. Verhofstadt had volgens mij wel ’n beetje gelijk. Maar ik ben het eens met Kieft als hij zegt: ‘Als machthebbers gaan beslissen of de meerderheid van de bevolking wel met de juiste intentie haar stem heeft uitgebracht is de democratie ten dode opgeschreven’. Vertrouwen en wantrouwen Vechten voor democratie is een scherpzinnige analyse van de actuele problemen in de Nederlandse politiek. Er is nog steeds geen antwoord gevonden op de risico’s van het populisme voor het behoud van de democratie. In de kern gaat het om het verlies van vertrouwen in het systeem. Wantrouwen is in principe onmisbaar in een democratie. Het is er altijd geweest, schrijft Kieft, maar dan in een min of meer georganiseerde vorm: partijen, vakbonden, journalistiek, demonstraties, acties tot en met kunstvormen, cabaret, satire en beeldende kunst. Nu lijkt het wantrouwen sinds de digitalisering en de opkomst van het populisme min of meer losgeslagen en onbeheersbaar. Populisten zijn volgens hem ‘handelaren in wantrouwen’, maar ze zijn niet de oorzaak van het afnemende vertrouwen in de politiek, de staat, het parlement, de wetenschap en de media. Die ligt ‘toch werkelijk bij de politici van de oude middenpartijen, die met een blind geloof in de marktwerking en in de mythe van verdienste de publieke sectoren stuk voor stuk hebben uitgehold’. Ze ontlopen hun verantwoordelijkheden en zijn ‘meesters in ontwijkende bewegingen’ geworden. Door zich af te keren van ideeënstrijd en zich als neutrale bestuurders op te stellen hebben de middenpartijen de groei van de flanken zelf opgeroepen. Alleen het populisme bevechten is volgens Kieft dus geen oplossing. Die ligt ‘waar die in een democratie altijd heeft gelegen: in het open en eerlijk aangaan van de ideeënstrijd, het scherp en consequent bewaken van de grenzen van het democratisch debat en de rechtsstaat en –het moeilijkste van allemaal- aanvaarden van iedereen als gelijkwaardige gesprekspartner.’ Wat geen verplichting inhoudt onzin en complotten voor lief te nemen, voegt hij er voor alle duidelijkheid nog wel aan toe. Democratie is volgens Kieft een systeem dat het best recht doet aan de werkelijkheid omdat de bevolking niet bestaat uit een homogeen blok van gelijksoortige mensen die allemaal hetzelfde denken. Het is ontworpen om recht te doen aan die diversiteit. ‘Maar het betekent nog niet automatisch dat diegenen die met een regenboogvlag zwaaien democratischer zijn dan politici die pleiten voor het behoud van traditionele waarden.’ Met dergelijke uitspraken is Vechten voor democratie een mooi uitgangspunt voor een pittige discussie over de huidige toestand van ons politieke stelsel. Democratie is nooit af, zegt men. Het is wel een kwetsbaar systeem. En beslist waard om voor te blijven vechten. Ewout Kieft, Vechten voor democratie, De Bezige Bij, ISBN 9789403199917, 173p. €19,99

Closing Time | For Woman, Life, Liberty (Baraye)

Vanavond is de wedstrijd tussen Iran en de VS; dit keer zongen de Iraanse voetballers wél het volkslied mee – ze hadden te horen gekregen dat hun familie geweld en marteling te wachten stond als zij een statement zouden maken. Zelden is het zien zingen zo pijnlijk. In dat verband: Iraanse muzikant Shervin Hajipour schreef en zong bij het begin van de protesten het nummer ‘Baraye’ dat het lijflied werd van de protesten. Hij werd vrijwel direct opgepakt door het regime. De tekst van ‘Baraye’ bestaat uit online berichten van Iraniërs over waarom ze protesteren. Elke zin begint met het woord Baraye – wat betekent “voor…” of “vanwege…” in het Farsi. “Voor dansen op straat”, “voor het kussen van dierbaren” en “voor vrouwen, leven, vrijheid”. De Iraans-Amerikaanse artieste Rana Mansour vertaalde het nummer naar het Engels. En het maakt niet uit of Iran vanavond wint – ze hebben het WK sowieso al gewonnen.

Foto: Mastodon logo copyright ok. Gecheckt 25-11-2022

Sargasso ❤ Mastodon

Het kan inmiddels niemand ontgaan zijn dat de midlifecrisis van een miljardair een compleet sociaal netwerk naar de klote aan het helpen is. Nou ok, misschien legt het meer de structurele problemen bloot die er zijn met het toevertrouwen aan de markt van wat in essentie een nutsvoorziening is, maar je snapt het idee.

Sargasso heeft sociale netwerken geboren zien worden, groot zien worden, zien wegkwijnen en zelfs zien sterven. In het aantal jaren dat we bestaan staan we vrij eenzaam aan de top, onze interne links gaan bijna tot aan de prehistorie, we werden gesticht in het tijdperk dat bestanden nog werden verwerkt door handmatig magneten tegen elkaar aan te wrijven, en daar zijn we trots op. Al die nieuwerwetsigheden, het zou wel. 

Maar, alas, deze tijden zijn voorbij en ook Sargasso moet met z’n tijd mee. En voor het eerst is er een sociaal netwerk waar het haar zegen aan kan geven: Mastodon. Sterker nog, waar de mysterieuze diepten van de Sargasso-zee en haar prehistorische wortels op het land samenkomen in een nieuwe instance: social.sargasso.nl

Poeh, eh ok. Mooie woordsalade, maar wat heb ík eraan?

Nou, als je het wel een beetje gehad hebt met twitter en eens een ander sociaal netwerk dat daar op lijkt een kans wil geven, dan ben je bij Mastodon aan het goede adres. Of liever, adressen. Want Mastodon bestaat uit duizenden instances (servers) die allemaal een klein lokaal, en gezamenlijk een gigantisch sociaal netwerk vormen. Sargasso is daar nu een bescheiden onderdeel van. De voordelen van zo’n kleine instance is dat je hier gelijkgestemden treft en dat hij niet bij elke scheet van Musk op z’n gat ligt omdat iedereen tegelijk in dezelfde sloep overboord springt. Tegelijkertijd word je door onze kleine schaal niet beperkt en kan je natuurlijk gewoon met de hele wereld communiceren.

Foto: Zaalimpressie Wegzehr © Neo Rauch in het Drentsmuseum © foto Wilma Lankhorst.

Kunst op Zondag: twee maal Neo Rauch in ons land

VERSLAG - Op dit moment kun je op twee locaties in ons land het werk van de Duitse schilder Neo Rauch (1960) verkennen. Voor Kunst op Zondag bezocht ik in Museum De Fundatie in Zwolle Die Mitte, Rauch’s tweede solo expositie in dit kunsthuis. In het Drents Museum in Assen ontdekte ik Wegzehr, werken op papier van Neo Rauch. Rauch is een van de meest toonaangevende hedendaagse kunstenaars. Zijn wortels liggen in Leipzig, hij is een van de motoren achter de ‘Neue Leipziger Schule’.

Neo Rauch Wegzehr (2015) © Neo Rauch courtesey Galerie EIGEN+ART © foto Uwe Walter.

Wegzehr (2015) © Neo Rauch, courtesey Galerie EIGEN+ART © foto Uwe Walter.

Wegzehr, een snack voor onderweg

Neo Rauch heeft net als Frits Spits een passie voor vergeet-woorden. Wegzehr betekent ‘voedsel voor onderweg’ een woord dat bijna niet meer wordt gebruikt in het Duits. Rauch heeft net als vele kunstenaars altijd een schetsboekje op zak. Daarin verzamelt hij ‘beeldend voedsel’ dat hij onderweg tegenkomt. In zijn ruime atelier in de Spinnerei in Leipzig, werkt hij vaak aan meerdere werken tegelijk. In het Drents Museum kun je in de filmkamer de kunstenaar aan het werk zien.

Neo Rauch Wegzehr, zaalimpressie Abdijkerk © Neo Rauch in het Drentsmuseum © foto Wilma_Lankhorst

Wegzehr, zaalimpressie Abdijkerk © Neo Rauch in het Drentsmuseum © foto Wilma Lankhorst.

Neo Rauch: Werken op papier

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Solidariteit met het Palestijnse volk

Vandaag is het de internationale dag voor solidariteit met het Palestijnse volk.

Uit een verklaring van 96 mensenrechtenorganisaties:

‘Het jaar 2022 was het dodelijkste jaar voor Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever sinds 2015. Volgens het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid heeft de Israëlische bezetter tot nu toe meer dan 200 Palestijnen gedood. 51 van dat aantal zijn kinderen, waarvan de meerderheid door Israëlische troepen is neergeschoten. of gewapende kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever. Tegelijkertijd lanceerde Israël in augustus 2022 opnieuw een aanval op Palestijnen in de Gazastrook, waarbij 49 Palestijnen, onder wie 17 kinderen, werden gedood en nog eens 335 gewond raakten.

Foto: bron: livius.org

Plato (6): De menselijke psyche

Dit is de zesde aflevering van een reeks over de Atheense filosoof Plato, die veel mensen vooral kennen om zijn zogenoemde ideeënleer, om de Platonische liefde en om zijn ideale filosofenstaat. Dat is echter wat misleidend. Plato’s filosofie is breder en gaat dieper.

Plato heeft zeker niet alleen geschreven over politiek. Hij schreef over vrijwel alles. In zijn werk zocht hij echter altijd naar een samenhang tussen de verschillende onderdelen. Zo beschrijft hij de menselijke psyche – laten we dit gemakshalve vertalen met “ziel” – als parallel aan de menselijke samenleving.

Ziel en maatschappij, het kleine en het grote

Volgens Plato zit de mens net zo in elkaar als de maatschappij. In die vergelijking komt ‘het volk’ overeen met de emoties binnen de psyche. Hier heerst geen eenheid, maar vindt een voortdurende innerlijke strijd plaats van verschillende verlangens en andere emoties. Ze proberen allemaal zoveel mogelijk aandacht te krijgen.

De ‘ordehandhavers’ in een samenleving vergelijkt Plato met de wil in de psyche. De term ‘wil’ moeten we hier niet verwarren met verlangen. Verlangens horen bij het emotionele deel van de psyche. De pure wil is bij Plato de energie of het temperament van de psyche. De emoties geven de richting aan, de wil vormt de kracht die aan de emoties wordt gegeven en over de emoties wordt verdeeld.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Closing Time | The Wind Cries Mary

 Vandaag, 27 november 2022, zou Johnny Allen Hendrix 80 jaar zijn geworden – als hij niet was overleden op 18 september 1970.

En als je bedenkt dat Hendrix een generatiegenoot was van, bijvoorbeeld,  Bob Dylan en Mick Jagger, dan vraag je je toch af welke platen hij nog had kunnen maken, en hoe zijn carrière zou zijn verlopen.

Wat een geluid was dat ook: die gitaar, die drums, die bas en die zang. Zouden die 10 (11?) jongeren op de grond, daar in die studio in Stockholm, hebben beseft waar ze naar aan het kijken waren?

Closing Time | Morgen wordt het bos geveegd

Je zou het niet zeggen als je naar alle rommel op de wereld kijkt, maar mensen schijnen slecht tegen troep kunnen. Dus maaien we het gras, vegen de stoep, lappen de ramen, blazen de bladeren…. De herfst moet voor velen een niet te harden ramp zijn.

De Duitse band Palais Schaumburg (1980 – 1984) had de oplossing: Morgen wordt het bos geveegd.

Oh ja, en grijze wolf opgehangen. Want die is terug en daar kunnen mensen ook niet tegen.
Die natuur toch, wat een wereld.

Lezen: Het wereldrijk van het Tweestromenland, door Daan Nijssen

In Het wereldrijk van het Tweestromenland beschrijft Daan Nijssen, die op Sargasso de reeks ‘Verloren Oudheid‘ verzorgde, de geschiedenis van Mesopotamië. Rond 670 v.Chr. hadden de Assyriërs een groot deel van wat we nu het Midden-Oosten noemen verenigd in een wereldrijk, met Mesopotamië als kernland. In 612 v.Chr. brachten de Babyloniërs en de Meden deze grootmacht ten val en kwam onder illustere koningen als Nebukadnessar en Nabonidus het Babylonische Rijk tot bloei.

Volgende