Waarborgen voor de persvrijheid

De persvrijheid is een groot goed in een democratische samenleving. Hoe die het beste gegarandeerd kan worden is onderwerp van debat sinds de eerste kranten verschenen. In liberaal democratische landen is er over het algemeen steun voor het idee dat de staat zich verre moet houden van bemoeienis met de media. De voorkeur voor particulier eigendom van de media roept echter wel de vraag op of ondernemers binnen de wetten van het kapitalisme wel in staat zijn maximale vrijheid te geven aan journalisten en publicisten. Loopt de vrijheid niet tegen grenzen aan als de winst van de media-ondernemer in gevaar komt? Behalve aan vrijheid voor de pers hechten we ook aan pluriformiteit. Democratie is gebaat bij het aan bod laten komen van alle verschillende stemmen in de samenleving. Een media-aanbod waarin slechts een beperkt aantal stemmen te horen is beperkt de omvang van het publieke debat. Ook op dit punt kun je vragen stellen gegeven alle persconcentraties en de monopolievorming van 'big tech' bedrijven. De European Media Freedom Act (EMFA) die vorig jaar in werking is getreden moet de nodige waarborgen bieden voor de vrijheid en de pluriformiteit van de pers. De wet bepaalt onder andere dat media-aanbieders transparant moeten zijn over eigendom en financiering en dat nieuwsaanbieders redactionele onafhankelijkheid moeten waarborgen. Europese wetgeving moet altijd gevolgd worden door nationale uitvoeringswetten die de Europees overeengekomen bepalingen in termen van nationale wetgeving gieten. De Nederlandse regering is daar niet al te snel mee. Het uitvoeringswetsvoorstel dat zowel de Mediawet als de Mededingingswet wijzigt zit nu in de consultatiefase. Er kan tot 5 november op gereageerd worden. Villemedia-columnist Kim van Keeken wijst op de zwakke punten uit het regeringsvoorstel. 'De ministers willen het Commissariaat voor de Media, dat pluriformiteit en redactionele vrijheid toetst, slechts een adviserende rol geven bij fusies. ACM (gericht op mededingingsrecht) is de enige die een oordeel velt, en vraagt het Commissariaat om advies. Daarmee ontstaat, aldus het Commissariaat, ‘het risico dat het pluriformiteitsbelang ondergeschikt raakt aan het economische belang’. Ander voorbeeld: er komt wel een databank met informatie over media-eigendom. Alleen wel op basis van vrijwillige medewerking van de mediadiensten zelf. Een wassen neus dus.' In de loop van de geschiedenis zijn er hier en elders tal van voorwaarden geschapen die de vrijheid en de pluriformiteit van de pers moeten waarborgen. Maar uiteindelijk blijven het nog steeds de economische belangen die de doorslag geven. Zo drukt de Nederlandse uitvoering van de EMFA ons andermaal met de neus op de feiten. [overgenomen van Free Flow of Information]

Door: Foto: AbsolutVision on Unsplash
Waan van de dag

Amelisweerd gered

, door

Met een feestelijke borrel voor genodigden vierde de Kerngroep Ring Utrecht (KRU) op vrijdag 30 oktober de vernietiging van het Tracébesluit Ring Utrecht door de Raad van State en het behoud van Amelisweerd. Het grote probleem zit in het stikstofdossier. De regering heeft bij monde van minister Karremans nu de conclusie getrokken dat er niets kan gebeuren zo lang dit probleem niet is opgelost.

Jarenlange actie, vele juridische procedures en druk van regionale besturen hebben eindelijk succes opgeleverd. Jos Kloppenborg van de KRU kreeg vrijdagmiddag uit handen van wethouder Linda Voortman de Speld van de stad Utrecht. In een korte toespraak stelde Jos dat het succes van de actie in haar veelvormigheid ligt. Politieke lobby, uitwerken van alternatieven, juridische strijd, netwerken formeren met actieve mensen in stad en regio, acties, demonstraties, manifestaties, filmpjes en video’s, poëzie, allerlei vormen van kunst: het was dit levendig geheel dat zorgde dat de strijd haar dynamiek behield. En dat de KRU blijft strijden voor een blijvende oplossing voor de geluidhinder en blijft meedenken over wat er wel kan waar het gaat om bereikbaarheid en gezondheid in onze regio. De KRU heeft voor alle inwoners van Utrecht een dankjewel-poster laten maken.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Christian Lue on Unsplash

Een nieuwe visie op Europa

, door

RECENSIE - Het boek Wij, Europeanen heeft een actuele aanleiding: “De nieuwe tijd die op ons afkomt, vraagt om een nieuwe geschiedenis” (p. 9). Dat kan natuurlijk niet letterlijk het geval zijn want de geschiedenis heeft zijn beloop gehad en – eenvoudig gezegd -: het is zoals het is. Wat wél kan veranderen en wat hier natuurlijk wordt bedoeld is onze vísie op geschiedenis. Evert van der Veen besprak voor de Boekenkrant het nieuwe boek van Marcel Hulspas.

Marcel Hulspas ziet de middeleeuwen als bepalend en die krijgen in dit boek dan ook de nadruk. Ontwikkelingen die daar hebben plaatsgevonden, zijn bepalend voor de geschiedenis zoals deze zich sindsdien heeft ontwikkeld. Vanuit dit perspectief is dit boek geschreven. Het boek beschrijft hoe economische groei, de opkomst van steden, handel en een zelfstandige burgerij de macht van adel en kerk geleidelijk beperkten. Tegelijkertijd ontstonden nieuwe ideeën over individuele vrijheid, bestuur en wetenschap.

Daarna volgt Hulspas de verdere ontwikkeling van Europa via de renaissance, de reformatie, de wetenschappelijke revolutie en de verlichting. Hij laat zien hoe rationaliteit, ondernemerschap en technologische vooruitgang Europa steeds invloedrijker maakten. Deze ontwikkelingen leidden ook tot kolonialisme, imperialisme en gevoelens van culturele superioriteit. Die schaduwkanten maken volgens Marcel Hulspas evengoed deel uit van de Europese geschiedenis als de idealen van vrijheid en mensenrechten.

Foto: Jade Koroliuk on Unsplash

Onderhandelingen in aantocht maar de oorlog gaat op volle kracht verder

, door

LONGREAD - In het zicht van een nieuwe onderhandelingsronde tussen de Verenigde Staten, Rusland en Oekraïne maakt Guido van Leemput in zijn Kijk op de oorlog in Oekraïne de stand van zaken op. Welke kansen zijn er op een einde aan deze uitzichtloze uitputtingsoorlog?

De ontwikkelingen van de laatste weken hebben de situatie in de oorlog in Oekraïne verder aangescherpt. De VS menen dat de uitputtingsstrategie zoals de NAVO die voerde vanaf april 2022 een heilloze weg is en dwingen de NAVO-partners en met name Oekraïne op harde wijze tot een koerswijziging. De Amerikaanse regering kiest nadrukkelijk voor zichzelf en ziet in Rusland een geschikte handelspartner waaraan meer te verdienen is dan aan de uitzichtloze uitputtingsoorlog. Ook beschouwt het zijn belangen in het Midden-Oosten van groter belang dan die in Europa. Als de voortekenen niet bedriegen zullen er over een maand onderhandelingen beginnen op basis van de militaire situatie van dat moment. Dat betekent dat Europese landen en Oekraïne een enorme aanpassing moeten doen. En dat de volgende maand hevig geweld zal inhouden in Oekraïne.

Rusland wacht eerst de Amerikaanse parlementsverkiezingen van 3 november af. Rusland wil zien wat de machtspositie van Trump dan precies is. In de tussentijd zal het vier grote dieseltransporten naar de VS uitvoeren. Bovendien wordt er openlijk gespeculeerd over het hervatten van Amerikaanse militaire aanvallen op Iran ná de verkiezingen. Rusland heeft zich inmiddels bij Iran gemeld voor onderling overleg. Ook samenwerking op het gebied van inlichtingen is daarbij aan de orde.

Closing Time | Mark Lanegan

, door

Nadat de Screaming Trees waren gestopt, dook zanger Mark Lanegan regelmatig op in samenwerkingen met andere artiesten. Maar hij maakte ook enkele prachtige soloplaten, in zijn eigen stijl, ergens in het gebied tussen de rock van zijn oude band en de oude Amerikaanse muzikale tradities. En natuurlijk deed hij ook een sessie bij KEXP in zijn stad Seattle.

Hier bezingt hij zijn lot als eenzame wolf, uit de roedel verstoten; weliswaar “high, wild and free“, maar meevallen doet dat niet:

Foto: James Emery (cc)

Israël: Shit, de verkeerde kiezers hebben gewonnen

, door

Israël heeft een probleem met zijn democratie. Ja, natuurlijk, dat probleem ook, maar er is er nog eentje: Er zijn verkiezingen gehouden en de verkeerde mensen hebben zetels gewonnen. 19 om precies te zijn.

De definitieve verkiezingsuitslag levert Netanyahu 53 zetels op, de gevestigde oppositie onder Gadi Eisenkot 48. De twee Arabische partijen, Ra’am en de Gezamenlijke Lijst, behalen samen een recordaantal zetels, zoals gezegd dus 19. Daarmee kunnen ze de oppositie aan een comfortabele meerderheid van 67 zetels helpen.

Alleen wil die oppositie, zoals dat hoort in een apartheidsstaat, in niets met ze te maken hebben. Op de Democraten van Yair Golan na hebben alle partijen samenwerking met de Arabische partijen uitgesloten. De oppositie van de oppositie heeft daarmee plotseling de sleutel tot een nieuwe regering in handen. Een nogal vervelende uitkomst voor politici die Arabische stemmen liever buiten de deur houden.

Die weigering past naadloos bij de politieke consensus in Israël. Zowel Netanyahu als Eisenkot verwerpt een onafhankelijke Palestijnse staat. Beiden willen de Israëlische militaire controle over de Palestijnse gebieden behouden en zijn bereid de oorlog in Gaza te hervatten. Eisenkot wil de illegale kolonisten een cosmetisch beetje beter in het gareel houden, Netanyahu laat ze grotendeels hun gang gaan.

Foto: Arvind Vallabh on Unsplash

Olie: goud voor de een, gif voor de ander

, door

De aandeelhouders van Shell krijgen dit jaar meer dividend. Het olie-en gasbedrijf maakte het afgelopen kwartaal 12,1 miljard dollar winst. In dezelfde periode vorig jaar was dat 5,4 miljard. De winst is te danken aan de voortdurende oorlog in het Midden-Oosten. De ongebreidelde exploitatie van fossiele brandstoffen levert elders ook andere verhalen op.

Al 13 jaar lang laden Britse tankers Angolese ruwe olie, waarbij ze een spoor van systematische en routinematige verwoesting achterlaten. Uit een analyse van satellietbeelden blijkt dat er bij een specifiek deel van de Angolese zeebodem een enorme hoeveelheid olie is gelekt over een oppervlakte die minstens negen keer zo groot is als Londen, zo berichten de Britse onderzoeksjournalisten van Declassified UK. Een expert schat de verspilling op 4,5 miljoen vaten, wat zeer dicht in de buurt komt van de hoeveelheid olie die vrijkwam bij de Deepwater Horizon-ramp in 2010 in de Golf van Mexico, tot nu toe de grootste bekende olieramp. De verspilde olie verstopt netten van de Angolese vissers. ‘Bovendien vergiftigt ze de vis waarvan de gemeenschappen in de noordelijke provincies Zaire en Cabinda afhankelijk zijn om te overleven. Velen eten dagenlang niets, terwijl anderen zich gedwongen voelen om het giftige voedsel toch te consumeren. Hierdoor worden de bewoners blootgesteld aan stoffen die mogelijk kankerverwekkend zijn en maag-darmklachten veroorzaken. Ook het giftige waterstofsulfide dat vrijkomt bij de oliewinning vormt een gevaar voor de gezondheid; het dringt door in bananengewassen en is schadelijk bij inademing. De zwavelachtige geur veroorzaakt misselijkheid en braken.’ De oliemaatschappijen zijn zich van geen kwaad bewust. Ze schrijven de olielekken toe aan natuurlijke bronnen. ‘ExxonMobil heeft de relevante autoriteiten ingeschakeld, blijft het gebied in de gaten houden en evalueert de beschikbare gegevens.’ 

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Quote du Jour

Quote du jour | zwendel als belastingplan

, door

QUOTE - Het kabinet wil onder meer tijdelijk het tarief in box 2 verlagen, waardoor mensen met een eigen bv worden gestimuleerd eerder dividend uit te keren. Op de korte termijn zorgt dat voor extra belastinginkomsten, maar later juist voor minder opbrengsten, zegt Jacobs. ‘Je gaat een belastingverlaging presenteren als dekking voor een gat elders in de begroting. Dat kan niet waar zijn, het is een vorm van boekhoudkundige zwendel.’

Foto: Droogte in Europa, zomer 2026. Bron: Copernicus Climate Change Service.

Klimaatverandering droeg bij aan lage waterstanden in Europese rivieren

, door

ONDERZOEK - Het kabinet wil honderden miljoenen weghalen uit een pot die was bedoeld voor droogtemaatregelen, om daarmee achterstallig onderhoud aan infrastructuur te betalen. Een slecht idee. Watertekorten in droge zomers, zoals we die dit jaar hebben gehad, zullen in de toekomst verder toenemen. Niet alleen door grotere neerslagtekorten, met name als gevolg van meer verdamping bij hogere temperaturen, maar ook door lage waterstanden in de grote rivieren. Klimaatverandering droeg afgelopen zomer al bij aan de lage waterstanden in een groot deel van Europa.

Debiet in Europese rivieren in juli 2026 t.o.v. het gemiddelde voor die maand over 1992 – 2020. Bron: Copernicus Climate Change Service.

Begin deze maand werd een preprint gepubliceerd van een attributiestudie over die lage waterstanden. De publicatie is nog niet peer reviewed, en dus is een kleine slag om de arm op zijn plaats. Maar ik verwacht niet dat de conclusies heel anders uit zullen vallen na de peer  review.

In grote delen van Europa was het afgelopen zomer uitzonderlijk droog, met lage waterstanden tot gevolg. De afbeelding hieronder geeft, voor augustus 2025 tot juli 2026, de afwijking ten opzichte van het gemiddelde over de periode 1980-2025 van de waterafvoer in vijf grote rivieren: de Rijn, de Elbe, de Rhône, de Po en de Donau. In alle vijf was de afvoer, en dus ook de waterstand, sinds afgelopen voorjaar veel lager dan normaal. Volgens het onderzoek was de afvoer door klimaatverandering 26 tot 38% lager in vier van die vijf rivieren: de Rijn, de Rhône, de Po en de Donau.

Closing Time | Screaming Trees

, door

Rock, jaren ’80, Seattle, dan moet het wel grunge zijn, zou je zeggen. Maar in mijn herinnering werd Screaming Trees daar destijds niet zoveel mee geassocieerd. Ze kwamen net iets eerder op dan de bekende grunge-bands, en ze klonken ook wel iets anders. Dat zal de reden zijn. Dat ze nu, met terugwerkende kracht, alsnog als grondlegger of inspirator van die beweging worden gezien valt wel te begrijpen. Ook omdat er in een niet al te grote stad als Seattle allerlei lijntjes liepen tussen bands, labels, studio’s, enzovoort. Qua bekendheid bij het grotere publiek moesten de Trees het afleggen tegen de grote namen van de grunge, zoals Nirvana en Pearl Jam.

Closing Time | Tarantella Primavera

, door

“Well you play that tarantella, all the hounds will start to roar….” (*.*)

Wie speelt daar eigenlijk die tarantella?

Dat is het Legiana Collective, een moderne folkband uit Nederland die eigen composities en traditionele nummers van over de hele wereld speelt.

Met ‘tarantella’ wordt meestal een snelle, traditionele Zuid-Italiaanse dans bedoeld. Legiana Collective maakt er een lenteliedje van, dat zich afspeelt in de bergen waar het weer zomaar kan omslaan.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Volgende