De firma Klop Klop

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt normaal iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso, maar deze keer wat later.

Caroline Gehrels, PvdA-wethouder voor Cultuur, is vorig jaar gescout door de nomenklatoera van de Amsterdamse PvdA. Opperhoofd Lodewijk Asscher was vele malen getipt over Gehrels. Zij viel op in haar rol als consultant van Berenschot, ze adviseerde de gemeente op elegante wijze over city branding en werd geroemd als een dame met haar op de tanden.
Gehrels laat geregeld blijken de traditie van sterke Amsterdamse cultuurwethouders te kennen. Die begint bij Emanuel Boekman, die
tijdens zijn wethouderschap in de jaren twintig en dertig promoveerde op cultuurbeleid. Boekman legde hét fundament voor socialistische cultuurpolitiek in de stad met zijn bondgenoot Wibaut.
Na de oorlog waren de wethouders Albert de Roos en Peter John Koets de beschermheren van de legendarische Willem Sandberg, die het Stedelijk Museum geniaal profileerde. Amsterdam gold in Europa als een voorbeeldstad voor de kunsten.
Kan Gehrels die tijden doen herleven? In elk geval is ze geen vervelende ijdeltuit en gaat ze rechtstreeks op de moeilijke kwesties af.
Deze week gaf ze Marcel Wiegman in deze krant de primeur van haar radicale gedachten. Ze kondigde aan op te houden met het bedrijven van ‘verdelende rechtvaardigheid’. Dus geen kaasschaaf meer, maar echt keuzes maken.
Dat belooft een hoop gedonder. Want om geld voor versterking en vernieuwing vrij te kunnen maken, zal ze onvermijdelijk moeten snijden in het jaarlijkse kunstenbudget van tachtig miljoen euro. De gemeentekas is leeg, haar mentor Asscher zal tot 2009 op een enkel fooitje na niet te hulp kunnen schieten. Minister en partijgenoot Ronald Plasterk heeft veel minder geld ter beschikking dan het regeerakkoord suggereerde.
Zeker vijf miljoen moet Gehrels bezuinigen om haar beloften waar te maken: het wereldklasseniveau van de kunst verhogen, om toeristen, talent en toppers aan de stad te binden, royale kunstinvesteringen in de kwetsbare wijken en extra geld voor kunsteducatie en talentontwikkeling.

Toen ik gisteren de experts bij de Amsterdamse Kunstraad en de Universiteit van Amsterdam raadpleegde, sprokkelden we met veel moeite twee miljoen onaangename bezuinigingen bij elkaar: anderhalf miljoen weghalen op het Leidseplein, bij Paradiso, de Melkweg en De Balie, één miljoen bij het Fonds voor de Kunst, het Rootsfestival en andere kleine initiatieven. Protesten, stakingen en ander dwars vertier zal Gehrels tot concessies dwingen, ze houdt hoogstens een paar ton over.

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso.

Donderdag, in de trein van 9.33 uur van Schiphol naar Rotterdam, raak ik voor de 453ste keer bekneld tussen die idiote glazen tochtdeur van de treinwagon en het vouwfietsje van een medepassagier. Gesis, gevloek en gemompel worden gevolgd door een koorzang van klachten op de leiding van de Nederlandse Spoorwegen.
Hoe lang zien geroutineerde passagiers in de overvolle intercitytreinen al toe op dit onnodige gestuntel van collega-reizigers? Minstens tien jaar.
In treinstel 4517 ontstaat spontaan een minisymposium. Indrukwekkend is het geïmproviseerde referaat van een fiscalist, die al twintig jaar met deze trein naar zijn kantoor in Rotterdam reist. Keurig in het pak, een fatsoenlijk mens, dat blijkt uit alles. “De leiding van de Spoorwegen houdt niet van reizigers!” Dit laatste woord spreekt hij dik aangezet uit. De fiscalist hekelt Bert Meerstadt, die een dag eerder heeft aangekondigd dat de NS in 2011 de tarieven in de spitsuren fors zal verhogen, als de regering een kilometerheffing op de snelwegen invoert. NS verwachten dan een volksverhuizing van de auto naar de trein.
Meerstadt, de tweede man van de NS, is een machtsspelletje aan het spelen. De NS willen meer geld van de overheid en dat probeert hij nu af te dwingen door te dreigen met tariefsverhogingen. Maar dat doet deze strateeg op een ontstellend knullige manier. Hij roept grote ergernis op bij de treinreizigers, die al jaren de kwaliteit achteruit zien hollen. Volgens de officiële cijfers geeft één op de vijf treinreizen gedoe. Ik hou het nu een jaar bij, soms is het weken achtereen minstens één op de drie keer mis.
Het ergste is het gebrek aan informatie. Maandag stond de trein van Rotterdam naar Utrecht bijna een kwartier na de officiële vertrektijd nog stil. Er werd niets omgeroepen, de conducteurs hieven hun armen radeloos in de lucht.
De NS-leiding kan slecht tegen kritiek. De directieleden vinden dat ze topprestaties leveren en worden in die idee-fixe bevestigd door de bonussen die ze krijgen toebedeeld van de – door de regering is benoemde – raad van commissarissen. Zo kreeg begin februari bestuursvoorzitter Aad Veenman 104.000 euro uitgekeerd.

‘Vinden we het normaal als meisjes zich in een kelderbox laten nemen in ruil voor een breezer?’ Hij zei het uiteindelijk niet, Jacques Tichelaar, want hij vond het toch wat te grof voor ’s lands vergaderzaal. Maar hij was wel van plan geweest om deze zin uit te spreken tijdens zijn bijdrage aan het debat over het regeerakkoord. Typisch, trouwens, dat hij niet zei: ”Vinden we het normaal, dat jongens denken dat ze leuke sex krijgen in ruil voor een breezer?”

Niet iedereen, vond Tichelaar, is “voldoende toegerust om zelfstandig overeind te blijven in onze veeleisende samenleving.” Dus wij moeten “mensen die bij het streven naar individualisme en zelfontplooiing er niet in slagen hun eigen weg te vinden”, dan maar “betuttelen”. Het CDA, de PvdA en de CU hebben elkaar gevonden in een nieuwe versie van ‘fatsoen moet je doen’.

Als één van zijn eerste beleidsdaden in dit nieuwe kabinet liet minister Ab Klink zien wat dat inhoudt, Het Nieuwe Betuttelen. Hij hield een juist op stapel staande reclamecampagne voor orgaandonatie tegen, omdat de gebruikte foto volgens hem ‘niet spoorde met het doel van de campagne‘. Eén afbeelding toont een man die een in ondergoed gehulde vrouw van achteren omarmt. Op haar blote buik zit een sticker met het opschrift: ‘Ik ben donorgeregistreerd. En jij?’ Een andere afbeelding draait de rollen om: het meisje trekt de jongen langzaam zijn hemd uit. De tekst op de poster luidt: ‘Weet jouw liefste al of je donor bent of niet?’

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso.

Zondagskinderen in de politiek bestaan niet. Toch was Wouter Bos vier jaar een zonnekoning in wording. In het begin relativeerde hij dat menigmaal, maar uiteindelijk begon hij zelf ook te geloven dat hij Jan Peter Balkenende probleemloos zou verslaan en premier zou worden. Dat krijg je als tientallen hielenlikkers je naar de mond praten: ambassadeurs, de Volkskrant-hoofdredacteur, captains of industry, Amerikaanse onderministers; zelfs Tony Blair en Bill Clinton beschouwden Bos als de aankomende ‘president’ van Nederland. Bos was als oppositieleider een bekwame operator. Hij kende alle dossiers, kwam, zag en overwon in talkshows; niemand liep hem voor de voeten.

Er werd wel eens gebromd over zijn vluchtige manier van communiceren. Met honderden bemoeials en betweters binnen en buiten de PvdA onderhield hij contact, vooral per e-mail. Soms schreef hij twee of drie regels, een andere keer uitvoerig, maar er waren ook periodes waarin hij niet thuis gaf. De stille kritiek luidde dan ook dat hij de denkkracht in en om de PvdA niet consequent mobiliseerde. En vorig jaar brak hem dat op.

Een Engelstalige lezing over de modernisering van de verzorgingsstaat bevatte een frisse passage over de fiscalisering van de AOW. Daar was overleg over geweest met experts, maar dat was op zijn Bos’ gegaan: veel via de e-mail, één op één. In De Wouter Tapes, het inmiddels al veelbesproken Tegenlicht-tweeluik van Rudi Boon en Kees Brouwer, ziet de kijker hoe Bos zijn trefzekerheid verliest als hij na de zomervakantie, eind augustus 2006, met de PvdA-fractie de AOW-strategie doorneemt.