De tegenprestatie en de psychodwang van de sociale dienst

De monitoring en activering van werkloze mensen door sociale diensten gaat gepaard met psychologische interventies, ofwel 'psychodwang'. Los van de vraag of dit überhaupt effectief is, moeten we ons ook afvragen of dit in ethisch opzicht door de beugel kan. In de openingsscènes van de documentaire De tegenprestatie (maandag 19 oktober, NPO2) zien we verschillende medewerkers van de Rotterdamse sociale dienst in gesprek met hun ‘cliënten’. Een van de medewerkers probeert een werkloze man moed in te praten: ‘Vanaf nu gaan we in oplossingen denken, niet in problemen,’ zegt ze, en: ‘het probleem effe bij onszelf houden.’ Als ze even later opstaat om het zogenoemde afsprakenformulier te printen, zegt ze, haar woorden kracht bijzettend met enthousiaste armgebaren, ‘Honderd procent hè?’ Een andere medewerker oppert dat werkervaring niet vereist is voor functies zoals productiemedewerker en postbezorger en zegt – vuisten zwaaiend – tegen de werkloze man tegenover hem: ‘Een beetje lef tonen!’ Een zestigjarige man zonder werk probeert begrip te kweken voor zijn situatie: hij heeft een ‘lastige leeftijd.’ De medewerker antwoordt daarop: ‘Ja, maar we moeten niet opgeven.’ Later horen we een medewerker zeggen dat het belangrijk is om naar de toekomst te kijken, want ‘waar wil jij je energie in steken, in iets dat je niet kunt veranderen, of iets dat je wel kunt veranderen?’

Lezen: Het wereldrijk van het Tweestromenland, door Daan Nijssen

In Het wereldrijk van het Tweestromenland beschrijft Daan Nijssen, die op Sargasso de reeks ‘Verloren Oudheid‘ verzorgde, de geschiedenis van Mesopotamië. Rond 670 v.Chr. hadden de Assyriërs een groot deel van wat we nu het Midden-Oosten noemen verenigd in een wereldrijk, met Mesopotamië als kernland. In 612 v.Chr. brachten de Babyloniërs en de Meden deze grootmacht ten val en kwam onder illustere koningen als Nebukadnessar en Nabonidus het Babylonische Rijk tot bloei.

Foto: Images Money (cc)

Uitkeringsfraude

DATA - Ook bij dit kabinet staat de aanpak van fraude bij uitkeringen hoog in het vaandel. Maar hoe omvangrijk is de uitkeringsfraude nu eigenlijk precies. Duidelijke cijfers daarover, die ook nog eens over meerdere jaren op dezelfde wijze samengesteld werden, waren ons niet bekend.
Tot voor kort. Het blijkt namelijk dat het ministerie van SZW tegenwoordig jaarlijks rapporteert over alle uitkeringen en ook de fraude die ze daarbij geconstateerd hebben.
En dat stelt ons in staat om een overzicht voor u te maken over de laatste vier jaar.
fraude1_475

Let op, PGB valt hier niet onder, zover wij kunnen nagaan.

Zo te zien neemt de fraude in ieder geval niet toe. Hierbij dient wel gemeld te worden dat dit dus alleen geconstateerde fraude is. Maar dat juist de laatste jaren er stevig ingezet is op het opsporen van die fraude.
Hoe veel de opsporing kost, is ons nog niet duidelijk. Alleen van een paar losse initiatieven is dat bekend. Als we dat plaatje compleet hebben, laten we het uiteraard weten.

Om bovenstaande nog een beetje in perspectief te plaatsen hebben we het fraudebedrag gedeeld door het aantal uitkeringen. En dan blijkt dat fraude vrij constant ongeveer €22 euro per uitkering bedraagt.
fraude2_475

Doorgeschoten fraudebestrijding UWV in beeld

DATA - Deze week bleek uit het jaarverslag van het UWV dat er maar liefst 40% meer overtredingen waren van de inlichtingenplicht in 2014 ten opzichte van 2013. Strengere regels waren de oorzaak.
De Nationale Ombudsman constateerde eind vorig jaar al dat het grootste deel van de overtredingen niets met bewuste fraude te maken heeft en dat de mensen dus eigenlijk vrij breed onterecht als kwaadwillende criminelen werden behandeld.

Naast de groei in overtredingen van de inlichtingenplicht, groeide ook nog eens het aantal maatregelen genomen bij het verzuim van de inspanningsplicht (voorheen sollicitatieplicht) met ruim 10%.
Hier de groei van beide zaken (in de kolommen) in beeld, met daarbij het aantal uitkeringen waarover het UWV gaat. De cijfers komen uit eerdere jaarverslagen en het CBS:
uwv2_475
Het moge duidelijk zijn dat de aandacht voor fraude vanuit de regering de afgelopen jaren tot een enorme toename van geconstateerde overtredingen heeft geleid, niet in verhouding tot de groei van het aantal uitkeringen.
Wat niet duidelijk is, is of deze maatregelen effectief zijn. Laat staan of het geholpen heeft significant meer mensen uit de uitkeringen richting werk te krijgen. Ook is er nog steeds nauwelijks zicht op hoeveel er aan daadwerkelijke fraude mee opgespoord wordt versus hoeveel geld het kost om de opsporing te doen.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Korting op uitkeringen vanuit ‘woonlandbeginsel’ amper houdbaar voor rechter

De Volkskrant:

Het blijkt ondoenlijk de export van uitkeringen aan banden te leggen. De kabinetten Balkenende-Bos en Rutte I hebben zich verkeken op Europese afspraken en verdragen met Marokko en Turkije. Minister Asscher van Sociale Zaken krijgt nu de rekening.

Vrijdag heeft het kabinet opnieuw een nederlaag geleden bij de hoogste rechter. Nu gaat het om de nabestaandenuitkering die aan weduwen in Marokko wordt overgemaakt. Aan de hand van een wet van Rutte I zijn die volgens het woonlandbeginsel verlaagd. Maar dat is volgens de rechter in strijd met een verdrag met Marokko. […]

Eerder haalde de rechter een streep door de korting op de nabestaandenuitkeringen die naar Turkije wordt overgemaakt. Die is in strijd met het associatieverdrag van dat land met de EU. […]

Een jaar geleden verviel door een beslissing van de rechter al een andere bezuiniging. De rechter bepaalde dat ook gepensioneerden in het buitenland recht hebben op de toeslag die Aow’ers maandelijks krijgen. […]

Politiek Kwartier | Tussen bijstand en basisinkomen

COLUMN - Hoe we van de bijstand richting basisinkomen kunnen bewegen. En waarom dat stap voor stap voordelen oplevert.

Het basisinkomen is hot. Naar aanleiding van de campagnes voor het referendum in Zwitserland en het burgerinitiatief in de EU zette Sargasso anderhalf jaar terug een serie over het basisinkomen op. De Correspondent pakte dat verhaal over en maakte het in Nederland tot een hype.

En inmiddels rommelt het binnen de gevestigde partijen. De congressen van D66 en de PvdA namen moties voor een basisinkomen aan, en ook raads- en kamerleden van GroenLinks nemen de discussie serieus.

Maar deze discussie heeft ondertussen wel de neiging erg theoretisch van karakter te blijven. De modellen voor een basisinkomen lopen dan ook sterk uiteen, en kennen allemaal problemen en onbeantwoorde vragen.

Om het niet bij dagdromerij alleen te houden, zouden we moeten onderzoeken wat we tot nu toe van de discussie hebben kunnen leren en toe kunnen passen in de praktijk.

Daarbij valt vooral de volgende wijsheid op: de zekerheid van een inkomen op het bestaansminimum zonder verdere voorwaarden, blijkt keer op keer veruit de meest kostenefficiënte en effectieve manier om mensen in armoede te helpen.

Foto: Eric Heupel (cc)

Fraude framen

ANALYSE - Hoofdzakelijk zorgaanbieders frauderen met het pgb. Staatssecretaris van Rijn wil daarom, gefaciliteerd door kritiekloze media, meer huisbezoeken bij pgb-ontvangers.

Grote koppen weer vandaag! ‘Pgb-fraude gigantisch’ (Voorpagina Telegraaf), ‘Massale fraude met persoonsgebonden budget’ (AD) en ‘Meer huisbezoeken tegen pgb-fraude’ (NOS).

tg_pgb

Dit alles na een persbericht van staatssecretaris van Rijn.

Het is bijzonder om te zien hoe de media meegaan met de framing van de staatssecretaris, die graag zijn budget van vijf miljoen euro voor huisbezoeken wil rechtvaardigen.

Laten we eens ontleden wat hier allemaal fout gaat.

Om te beginnen het persbericht zelf. De ‘massale fraude’ blijkt eens niet hard te zijn. Dit is de cruciale zin:

Bij 2100 bezoeken leek er iets serieus niet in de haak: mogelijke fraude.

Het staat dus nog niet vast in hoeveel van deze gevallen het echt fraude betreft.

Vervolgens zit er in de berichtgeving de suggestie dat de ontvangers van een pgb fraude zouden plegen. Dáár vinden immers de huisbezoeken plaats.

In het persbericht staat echter niet waar de fraude precies plaatsvindt. Dat werd vanochtend pas duidelijk toen de Kamerbrief bij de Tweede Kamerleden terecht kwam.

Daarin staat:

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Cameron geeft werkloze Britten ‘nieuwe hoop’ door uitkeringen te verlagen

Yes, he did:

David Cameron says he is giving unemployed Britons “new hope and responsibility” by cutting their benefit payments and claims his welfare reforms are part of a “moral mission” for the country. […] the overhaul of the benefits system […] was about “doing what is right” and not simply “making the numbers add up”.

Ideetje voor Mark?

Foto: mystic_mabel (cc)

Uitkeringen sinds 1970

ANALYSE - Hoe groot is de druk van uitkeringen op de (beroeps)bevolking? Hoe hebben de uitkeringen zich ontwikkeld? Dit onderzoek naar de ontwikkeling van het aantal uitkeringen sinds 1970 bevat enkele verrassende uitkomsten en daarnaast enkele anekdotes van mijn kant waarvan je misschien zal denken ‘Hoe was het mogelijk?’

Oorspronkelijk zou dit stuk onderdeel zijn van deel II van mijn drieluik – deel I hier – over uitkeringen aan allochtonen en autochtonen, maar vanwege de lengte heb ik er toch maar een losstaand artikel van gemaakt.

Uitkeringen en beroepsbevolking

In veel reacties op internetfora merk je dat men niet goed weet hoe het staat met het aantal uitkeringen. Door bepaalde politieke partijen en media wordt vaak verkondigd dat het met het aantal uitkeringen helemaal de pan uit rijst. In figuur 1 laat ik zien hoe het aantal uitkeringen aan mensen tussen de 15 en 65 jaar zich sinds 1970 heeft ontwikkeld.

De grafiek geeft het aantal uitkeringen als percentage afgezet tegen de beroepsbevolking (nationale definitie). Een percentage van bevolking in een jaar geeft over zo’n lange periode een wat beter beeld dan alleen de aantallen uitkeringen, omdat de (beroeps)bevolking de afgelopen decennia sterk is gestegen. Zo bestond in 1970 de beroepsbevolking uit 4,8 miljoen mensen en in 2013 uit 7,9 miljoen, een stijging met twee derde. Ik heb echter ook een grafiek gemaakt met de aantallen.

De meeste percentages die ik hier in tekst noem, heb ik tevens in de grafiek gezet.

Foto: mystic_mabel (cc)

Uitkeringen: autochtonen hebben er meer

ANALYSE - Er wordt heel veel geroepen over allochtonen en uitkeringen. Vaak is het regelrechte onzin en op z’n minst is er sprake van halve leugens, belangrijke verzwijgingen of overdrijvingen.

Vooral voor de PVV is het aantal uitkeringen voor allochtonen een belangrijk punt: binnen die partij meent men dat er financieel voordeel valt te behalen door het stopzetten van de immigratie uit niet-westerse landen. Ten onrechte zoals zal blijken.

In dit stuk ga ik in op het aantal uitkeringen en hoe de ene groep daarin verschilt met de andere groep. Ook ga ik in op de bijstand aan mensen in de AOW-leeftijd.

Dit artikel maakt deel uit van een drieluik. Het tweede artikel gaat over de (beroeps)bevolking en werkloosheid. Verder laat ik de ontwikkelingen in de uitkeringen sinds het jaar 2008 zien. Het derde artikel gaat over uitkeringen in gemeenten en specifiek over de bijstand in Rotterdam.

Dit stuk is een actualisering van een veelgelezen artikel dat ik drieënhalf jaar geleden heb geschreven. Aanleiding voor de actualisering is een artikel in Elsevier van 25 september met als kop ‘In cijfers: allochtonen oververtegenwoordigd in de bijstand.’

Klopt dat en hoe zit het dan met de andere uitkeringen? Elsevier geeft geen antwoord op die laatste vraag.

Volgende