Minder dan drie maanden na de verkiezingen is woensdag in Duitsland een nieuw kabinet geïnstalleerd. Olaf Scholz, de nieuwe bondskanselier van de sociaaldemocratische SPD, beloofde bij zijn aantreden continuïteit na zestien jaar Merkel. Hij zal het moeten doen met twee voormalige oppositiepartijen met uiteenlopende programma's: de liberale ondernemerspartij FDP en de Groenen. De coronapandemie wordt de eerste uitdaging voor de nieuwe regering. Met krap 70% gevaccineerden heeft Merkel vorige week een lockdown voor ongevaccineerden afgekondigd. Een vaccinatieplicht is niet uitgesloten. De nieuwe gezondheidsminister Karl Lauterbach (SPD) die er zelf eerst tegen was is nu voor. Het volledige Kabinet-Scholz is hier te vinden. Ik maak een rondje langs de nieuwe bewindslieden van de Groenen:
Annalena Baerbock: Europa eerst
De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock (Groenen) vertrok na haar beëdiging meteen voor een rondreis langs Parijs, Brussel en Warschau. Zij heeft het regeerakkoord van de drie partijen een sterke Europese inslag gegeven. In haar eerste verklaring als minister schrijft Baerbock, ooit actief als lid van de Werkgroep Buitenland van de Europese Groenen: 'Europa speelt een centrale rol in ons buitenlands beleid. [Maar] we zullen onze ideeën en belangen niet over de hoofden van onze buren najagen, laat staan ten koste van hen.' In Parijs heeft ze gisteren aan haar collega Jean-Yves Le Drian wel meteen duidelijk gemaakt dat kernenergie in haar ogen geen duurzame energiebron is, zoals de Fransen het graag willen zien. De rol van kernenergie staat op de agenda van de EU in het kader van de afspraken over wat wel en niet als groene brandstof kan worden beschouwd. Duitsland en Oostenrijk staan op dit punt tegenover Frankrijk, Polen en Tsjechië. De verschillende inzichten zullen op het niveau van regeringsleiders moeten worden uitgepraat. Bondskanselier Scholz gaat binnenkort ook naar Parijs. Europa blijft toch vooral draaien om de as Parijs-Berlijn. En buitenlandpolitiek blijft in beide landen in veel gevallen Chef-Sache.
Van Baerbock wordt verder een kritischer houding verwacht tegenover China en Rusland. Het pragmatisme van Merkel zal worden vervangen door een meer principiële houding die het in de Verenigde Staten goed zal doen. Baerbock begon gisteren met een pleidooi voor een gezamenlijk Europees standpunt ten aanzien van de participatie van regeringsvertegenwoordigers op de Olympische Winterspelen in Peking. Ze zei zich zorgen te maken over Chinese tennisster Peng Shuai die een hoge Chinese functionaris van ongepast gedrag beschuldigd heeft en daarna een tijd onbereikbaar was. 'Als een vrouw zo'n verwijt maakt, moet het in een internationale context worden gehoord. We moeten de zaak aanpakken en tot een gemeenschappelijk antwoord komen', zei Baerbock gisteren.
Robert Habeck: superministerie voor een groene transitie
Robert Habeck gaat het ministerie van Economie, Energie en Klimaat leiden. Het opschalen van de Duitse capaciteit voor hernieuwbare energie zal van cruciaal belang zijn om de klimaatdoelstellingen van het land te halen, waarbij de coalitie streeft naar het geleidelijk afbouwen van steenkool in 2030 en kernenergie in 2022. In 2030 moet 80% van de Duitse energie uit renewables (zon en wind) komen. Dat is een opschaling van drie tot vier keer zo veel als in de vorige regeerperiode is bereikt. Voor windparken op zee krijgt minister Habeck steun van andere landen die juist vorige week met zijn voorganger Peter Altmaier (CDU) tot afspraken kwamen over een gecoördineerde aanpak van windenergie op de Noordzee. Niet eenvoudig gezien andere claims die er liggen van scheepvaart, vissers, natuurbeschermers, toeristen, wetenschappers, defensie en de zandwinningsindustrie. En Duitsland heeft toch al niet zo'n groot stuk zee om te gebruiken voor energieopwekking.
Habeck krijgt op zijn superministerie hulp van Sven Giegold, tot nu toe een vooraanstaand Europarlementslid in de fractie van de Groenen. Giegold is in Brussel actief geweest voor belastinghervorming, maatregelen tegen belastingontduiking, openbaarheid en de bescherming van klokkenluiders. Met zijn ideeën over een noodzakelijk hervorming van de economie ten bate van de beteugeling van de klimaatopwarming zal hij naar verwachting gemakkelijk in botsing komen met de liberale minister van Financiën, FDP-leider Christian Lindner. Giegold erkent in zijn afscheidsbrief uit Brussel dat het niet gelukt is om in het regeerakkoord een belastingverhoging voor hogere inkomens en vermogens vast te leggen. Toch laat hij de kans op een groene en sociale politiek in Duitsland niet liggen. 'Het economisch beleid, zoals vastgelegd in het regeerakkoord, is geen Green New Deal. Een herverdelend fiscaal beleid en een consequente regulering van de financiële markten ontbreken. Maar dit economisch beleid is ook geen klassiek ordoliberalisme met een ecologisch laagje.'
Cem Özdemir: vegetariër op Landbouw
De verrassing van de nieuwe Duitse kabinetsploeg is Cem Özdemir, net als Habeck en Baerbock een veel gevraagd gast in Duitse talkshows. De voormalige voorzitter van de Duitse Groenen, die 57 jaar geleden in Duitsland geboren werd als zoon van een Turkse gastarbeider, heeft er al bijna twintig jaar Bondsdag op zitten. In de tussentijd was hij ook nog enkele jaren lid van het Europarlement. Landbouw is nieuw voor Özdemir. Hij is al vanaf zijn tiende vegetariër. Maar hij wil de Duitsers niet hun Bratwurst onthouden. Wel wil hij de regels voor de vleesindustrie aan te scherpen. "Wie vlees wil eten, mag dat doen. Wie vlees produceert mag dat ook doen, maar dan wel met inachtneming van maatregelen omtrent dierwelzijn en milieu", aldus Özdemir. De nieuwe bewindsman wil een verplichte veehouderij-etikettering. Hierbij moet ook de wijze van transport en de slacht worden opgenomen. In een van zijn eerste interviews zei hij ook op te willen komen vooral zowel de biodiversiteit als het behoud van kleine landbouwbedrijven. In Europa gaat Duitsland zich duidelijk anders opstellen belooft Özdemir: 'Duitsland zit voortaan in Brussel in het hervormerskamp en niet in het kamp van de afremmers.' Bij de beëdiging van de ministersploeg door Bondspresident Steinmeier viel de nieuwe minister van Landbouw op door op de fiets naar Slot Charlottenburg te komen en op de terugweg zijn oorkonde op de bagagedrager geklemd mee naar huis te nemen.
Steffi Lemke: Milieu zonder klimaat
De nieuwe milieuminister Steffi Lemke moet het doen met een enigszins uitgekleed ministerie nu alles wat met klimaatopwarming te maken heeft ondergebracht wordt in het superministerie van haar partijgenoot Habeck. Lemke is een van de weinige Oost-Duitsers in de nieuwe regering. Ze was een van de oprichters van de Groenen in Oost-Duitsland en is een ervaren parlementariër die in 1994 voor het eerst lid werd van de Bondsdag. Die Linke neemt het geringe aantal Oost-Duitse bewindslieden hoog op. "Nog niet in functie, dreigt de verkeerslichtcoalitie nu al om mensen uit Oost-Duitsland systematisch en structureel uit te sluiten van de hoge sferen van het regeringsbeleid in Berlijn", becommentariëerde partijleider Susanne Hennig-Wellsow de eerste berichten over de nieuwe regeringssamenstelling.
Anne Spiegel: gendergelijkheid
Het Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend komt in handen van Anne Spiegel, uit Rheinland-Pfalz die daar dezelfde functie bekleedde. Net als Lemke is Spiegel nog zo nieuw dat ze geen Wikipediapagina heeft. Ze kondigde bij haar aantreden aan direct 2,7 miljoen beschikbaar te stellen voor hulp aan kinderen in arme gezinnen, los van de al geplande wetgeving voor een basis kinderbijslag. Verder kondigde ze aan dat ze op alle wetgeving een check gaat toepassen om na te gaan of er voldoende rekening wordt gehouden met gendergelijkheid en het belang van vrouwen.
