Tijd tikt in het nadeel van Europa

Europa zit op de blaren. Het politieke besluitvormingsproces verloopt uiterst traag waardoor grote onzekerheden ontstaan. De financiële en politieke wereld begrijpen elkaar niet. De proef op de som komt de komende twee maanden wanneer Italië en Spanje bijna €110 miljard overheidsschuld moeten herfinancieren. Wat gaat de rente in die landen doen? Hoe adequaat reageren de politici in die landen met concrete maatregelen? Welke richting kiest Europa: doormodderen of een gestructureerde aanpak. De oud-directeur van het ABP Vermogensbeheer Jelle Mensonides vreest het dat het tobben blijft. De overheidsschuldencrisis staat niet alleen. Sinds de invoering van de euro is de schuldenpositie van alle sectoren in de economie fors toegenomen. Alleen is deze wel verschillend per euroland zoals tabel 1 laat zien. Opvallend is niet alleen de hoge overheidsschuld in veel landen, maar ook dat gezinnen en bedrijven zich diep in de schulden hebben gestoken. En niet alleen in de huidige probleemlanden! Verder is de bankenschuld in veel landen zorgwekkend hoog. Uiteraard staan tegenover de schulden ook bezittingen, maar de claims van deze schuld moeten gefinancierd kunnen blijven. De huidige economische realiteit zal dat moeilijk, zo niet onmogelijk maken.

Door: Foto: Sargasso achtergrond wereldbol
Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Huishoudens zijn de zieke deelnemers van de economie

Het voordeel van de hypotheekafrenteaftrek is voor de meeste huizenbezitters nihil, stelt econoom Jaap van Duijn in zijn nieuwe boek De Schuldenberg. Gastredacteur Jan BL bespreekt zijn boek en is er enthousiast over.

Econoom Jaap van Duijn stelde twee jaar geleden al vast dat de hypotheekrente aftrek een slechte  regeling is: “Dat was ooit bedoeld om het huizenbezit te stimuleren,” zei hij toen bij Eén vandaag. “Naast dat we schuldennatie nummer één zijn geworden, zijn daardoor huizen onbetaalbaar geworden. Pervers is dat die regeling bovendien één grote overheveling van inkomens is van mensen in de Schilderswijk in Den Haag naar miljonairs in Aerdenhout en ik snap ook niet dat de PvdA daar een voorstander van is…”

In zijn recente boek “De Schuldenberg” spitst hij deze kritiek nog eens ongenadig toe: de hypotheekrenteaftrekfaciliteit veroorzaakte volgens hem dat de Nederlandse huishoudens grote schulden op zich hebben genomen en de huizenprijzen zijn opgeblazen. Behalve de enkele gelukkige die zijn huis nog op tijd kon verkopen profiteren hiervan alleen de makelaars, hypotheekadviseurs, notarissen, banken, projectontwikkelaars en gemeenten en andere grondeigenaren.

Het voordeel van de hypotheekrenteaftrek voor de koper van een woonhuis is nihil, zegt Van Duijn, en voor wie nog een huis wil kopen betekent deze faciliteit dat hij een te duur huis moet kopen. Nederland is het land met de hoogste verhouding tussen hypotheekschuld en netto besteedbaar inkomen en de Nederlandse gezinsschulden zijn in totaal daardoor wel twee keer zo hoog als de overheidsschulden. De huishoudens zullen het nog hard voor de kop krijgen. Door toekomstige rentestijgingen en bevolkingskrimp zullen de prijzen van de huizen onherroepelijk dalen en zullen de Nederlandse huishoudens hun “overwaarde” zien verdampen en niet alleen met teveel leningen maar echt met in het rood te schrijven schulden achterblijven.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Quote van de Dag: Het is geen kwestie van geld

[qvdd]”Onder mij zou Duitsland de criteria voor de stabiliteit van de euro niet hebben geschonden. Die fouten zijn gemaakt, maar het goede nieuws is dat ze zijn te herstellen. We moeten echter niet net doen alsof het alleen een kwestie van geld is. Nu Europa in een crisis verkeert, zijn preventieve en niet ideologische maatregelen nodig om de euro weer op de rails te krijgen en de toekomst ervan te verzekeren.”

Dit zegt Helmut Kohl over over de Eurocrisis. Hij heeft ook harde kritiek op de wijze hoe partijgenote Angela Merkel de crisis aanpakt. Korte samenvatting op Press Europ (Nederlands), volledig interview met Kohl op Internationale Politik (Duits). Ik had nooit gedacht dat ik de man nog eens zou missen. Het soort leiders waar we nu mee zitten in Europa en de VS zijn boekhouders en bankiers zonder visie en durf.


Update: ik had dit net geplaatst toen ik deze post zag van David Atkins Technocracy: Missing the Forest for the Trees. Het beschrijft de hoe Obama en zijn regering problemen aanpakken: als technocraten zonder visie en durf – net als hun Europese collega’s.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Quote van de Dag: Griekenland is de schuld.

[qvdd]Ik heb me enorm gestoord aan de houding van sommige landen bij deze crisis, dat men zei ‘we hebben schulden crisis, daar zijn we slachtoffer van geworden en we houden onze hand op’. Die schuldencrisis is veroorzaakt door de landen die te hoge schulden hebben gemaakt, die is dus niet uit het niets, zomaar uit de lucht komen vallen.

Minister de Jager kletste maar wat, in de talkshow gisteravond bij Knevel en van den Brink. Hij beweert dat de schuldencrisis is veroorzaakt door het maken van hoge schulden. Als we echter gaan kijken welke landen dat zijn, dan kan hij het alleen maar over Griekenland hebben.

Alle landen, behalve Griekenland en Italië hadden een schuld die lager was dan de voorgeschreven 60% en voldeden keurig aan de norm. Van Italië was bekend dat het hoger was maar de schuld was stabiel. Spanje, Ierland en Portugal voldeden allemaal keurig aan de norm, Spanje en Ierland deden het zelfs beter dan Nederland en Duitsland. Ik kan dus alleen maar concluderen – op grond van wat de Jager hier zegt – dat Griekenland de veroorzaker is van de schuldencrisis.

Overigens is de Jager niet de eerste die dit beweert: zijn Duitse collega is ook al betrapt op dit soort kletspraat.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Quote van de Dag: Marx had gelijk (deels)

[qvdd]Karl Marx, it seems, was partly right in arguing that globalisation, financial intermediation run amok, and redistribution of income and wealth from labour to capital could lead capitalism to self-destruct (though his view that socialism would be better has proven wrong). Firms are cutting jobs because there is not enough final demand. But cutting jobs reduces labour income, increases inequality and reduces final demand.

Dit zegt Nouriel Roubini, een van de economen die al in 2006 waarschuwde voor de kredietcrisis van 2008. Hij heeft ook een oplossing: op korte termijn stimulering van de economie, herstructurering van de schulden waar nodig (hypotheken in de VS, publieke schulden in Spanje en Italië), begrotingsdiscipline op langer termijn en strengere regulering en controle van het financiële systeem dat de crisis in 2008 heeft veroorzaakt.

Het alternatief is:

– like in the 1930s – unending stagnation, depression, currency and trade wars, capital controls, financial crisis, sovereign insolvencies, and massive social and political instability.

Gezien de voortvarendheid en daadkracht waarmee de dames en heren politici op dit moment bezig zijn met het zoeken naar een oplossing zorgen dat ze de volgende verkiezing winnen vrees ik dat we ons moeten voorbereiden op het tweede.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

De Predikers van de Laatste Dagen van het Kapitalisme

Ik weet niet waar ik moet beginnen, er staat zoveel onzin in dit verhaal van Marcel Bullinga in de Volkskrant: We zijn niet zielig, we zijn verwend. Het is overigens ook niet het eerste, ook in Die Zeit en de NRC heb ik artikelen van dit kaliber aangetroffen en besproken. Het zijn stukken waarin het einde van het kapitalisme wordt aangekondigd: nu komt de rekening voor de schulden die we gemaakt hebben en worden we gestraft voor onze zonden. We zijn verwend en gedoemd is het thema. Ik vermoed dat ik er veel gemist heb want het is een teken van deze tijd.

Dit is een begrijpelijke reactie: iedereen die een beetje het nieuws volgt weet dat het niet goed zit met de economie. Het ligt dan voor de hand – zeker in onze met calvinistisch cultuur – om te concluderen dat we ons door de duivel hebben laten verlaten verleiden de brede weg, niet de smalle weg, te volgen. Wij hebben ons rijk gevoeld, maar het was “makkelijk” of zelfs “gratis geld” dat we uitgaven. En dan zijn er de eenvoudige levenswijsheden als “leven op de pof is niet goed”. In de Volkskrant schrijft Bullinga dat een “geld rondstrooiende Europese Unie” het probleem is:

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Gezocht: een ankerpunt in Den Haag

Rutte vergiste zich in vijftig miljard en mag twee dagen met de billen bloot. Het Journaal leest slotbepalingen van Europees overleg niet en framed dat als een schandalige, onderhandse slimmigheid van de Finnen. De Jager en Rutte lijken ook verbaasd en reageren weer sneller dan verstandig is: dit mag helemaal niet! Wat is het geval: de Finnen hebben een onderpand van de Grieken gekregen. Mocht het misgaan in het Zuiden, betaalt het Noorden het onderpand niet terug.

Dat hebben die slimmerds afgedwongen tijdens de EU-top van 21 juli. U weet wel, die top waar Rutte zo uitgleed tijdens de afsluitende persconferentie. De bepaling, daar waren ze bij en wisten ze van. Waarom zijn ze dan zo verbaasd als de Finnen daadwerkelijk met de Grieken onderhandelen? Niet vreemd dat ras-politicus Wilders wakker wordt en minister van Financiën om zo’n zelfde onderpand als de Finnen vraagt.

De Jagers reactie – dit mag niet – is mijn inziens te snel. Volgens De Jager mag de deal alleen doorgaan als alle andere landen het daarmee eens zijn.Probleem is dat dat al is gebeurd. Alle aanwezigen hebben er immers voor getekend. Opgenomen in een document (vier pagina’s in totaal) is het nu officieel. Trouwens, welke instantie gaat de onderhandse deal tussen Finnen en Grieken dan terugdraaien? Nee, hier is meer te doen dan De Jager doet vermoeden.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Goed, dit is een politieke crisis

Ik heb mij lang verzet tegen het idee dat de Europese euro- en schuldencrisis een politieke zou zijn. De wijsheid van de beurzen wordt schromelijk overschat. De ratingbureau’s zijn ook niet alwetend. En het inschattingsvermogen van de Raden van Bestuur bij veel banken en verzekeraars zijn ook wat wankel gebleken.

Maar nu blijkt dat de Finnen een deal aan het sluiten zijn met Griekenland om onderpand te krijgen voor hun bijdrage. Dat onderpand komt dan waarschijnlijk uit het noodfonds, want de Grieken hebben geen geld.

Rutte en De Jager verontwaadigd. PVV-leider Geert Wilders komt eindelijk achter zijn Tweede Kamerbankje vandaan om De Jager op het eerste vliegtuig naar Athene te zetten. En ook Ronald Plasterk maant het kabinet om onderpand te eisen. Van Wilders verwacht je zo’n reflex, van de PvdA verwacht je meer.

Inmiddels bonken vier landen bij de Grieken op de deur om ook zo’n onderpand te krijgen. Ik leg me erbij neer: deze crisis is inmiddels door en door politiek.

Vorige Volgende