Overzicht

Gastauteur

2.333 Artikelen
3 Waanlinks
25 Reacties
Foto: 1970luizcosta on Pixabay

Wie bestuurt de digitale stad

, door

OPINIE - In het publieke debat over digitalisering ligt de nadruk vaak op privacy, cybersecurity en innovatie. Minder aandacht is er voor een fundamenteler vraagstuk: wie heeft feitelijk de zeggenschap over de digitale infrastructuur waarop onze overheid en publieke dienstverlening draaien? Hoewel Nederland en Europa steeds meer digitale regels maken, zijn zij voor de uitvoering in hoge mate afhankelijk van private – vaak niet-Europese – technologiebedrijven. Een gastbijdrage van Bas Guldemond over digitale afhankelijkheid, democratische zeggenschap en publieke digitale voorzieningen.

Ik schrijf dit artikel op een terras naast de oude beurs in Brussel, een gebouw dat ooit het kloppend hart vormde van de Europese handel. Mensen lopen voorbij, de stad ademt geschiedenis, maar mijn gedachten gaan naar Nederland. Naar de manier waarop een groot deel van onze digitale samenleving – van gemeentelijke dienstverlening tot vitale overheidsvoorzieningen – weliswaar in Brussel onderwerp is van politieke besluitvorming, maar elders wordt ontwikkeld en beheerd.

De macht die onze digitale samenleving vormgeeft, bevindt zich namelijk niet uitsluitend op de plaatsen waar wetten en regels worden vastgesteld. In Brussel worden kaders gecreëerd die bepalen hoe technologie moet functioneren, maar de systemen waarop onze publieke dienstverlening steunt, worden veelal buiten het directe bereik van de Nederlandse en Europese overheid ontworpen, onderhouden en aangepast. De keuzes die ons dagelijks digitaal leven beïnvloeden, worden daardoor niet altijd gemaakt waar democratische verantwoording het sterkst is georganiseerd.

Foto: ELG21 on Pixabay

Oekraïne begrijpen we, Soedan betreuren we

, door

ONDERZOEK - Oorlog is niet alleen een strijd op het slagveld, maar ook een strijd om de publieke opinie. Daarin spelen media een grote rol, blijkt uit onderzoek van studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tess Otten en Charlotte Soer analyseerden de berichtgeving over de oorlogen in Oekraïne en Soedan op NOS.nl en NU.nl en laten zien hoe de media ons beeld van de oorlog bepalen.

Er bestaat een hemelsbreed verschil in de wijze waarop de oorlog in Oekraïne en de burgeroorlog in Soedan door de twee media worden gepresenteerd. Dat begint al met de frequentie van de berichtgeving. In de periode van april 2023 (het begin van de Soedan-oorlog) tot november 2025 verschenen er op NOS.nl en NU.nl 338 artikelen over Soedan, tegenover meer dan 4.300 artikelen over Oekraïne – ruim twaalf maal zoveel. Terwijl Oekraïne een vast onderdeel van het nieuws vormde, bleef de oorlog in Soedan onderbelicht.

Verschillende frames

Relevant is daarnaast dat de oorlogen volstrekt verschillend worden getypeerd. De oorlog in Oekraïne wordt gepresenteerd als een strategisch schaakspel met herkenbare hoofdrolspelers, zoals Zelensky en Poetin. Artikelen gaan over diplomatie, militaire missies en nieuwe wapensystemen, en het conflict wordt in een bredere politieke en economische context geplaatst. Hierdoor wordt de oorlog voor de lezer een begrijpelijk en tastbaar verhaal met heldere keuzes en ontwikkelingen. In de Oekraïne-artikelen is dit ‘politiek-strategische frame’, zoals het in de academische literatuur wordt genoemd, het dominante perspectief.
De burgeroorlog in Soedan wordt daarentegen gepresenteerd als een onoverzichtelijke humanitaire crisis. Artikelen gaan hoofdzakelijk over de onmenselijke gevolgen voor de Soedanezen, zoals in deze passage in een recent artikel van de NOS: “Duizenden burgerdoden, miljoenen vluchtelingen, ontvoeringen, dreigende hongersnood, verkrachtingen van jonge meisjes en meer ernstige schendingen van mensenrechten.”
Kenmerkend voor dit zogenoemde ‘dehumaniseringsframe’ is dat de oorlog een crisis zonder gezicht is. Herkenbare hoofdrolspelers ontbreken, burgers zijn teruggebracht tot getallen en er wordt maar weinig context geboden. Het conflict lijkt een onvermijdelijk natuurverschijnsel zonder concrete oorzaken.

Foto: Ian Usher on Unsplash

Geen AI-race? Wel aan het Oekraïense front

, door

OPINIE - Vertel de mannen en vrouwen die onze vrijheid verdedigen in de Oekraïense loopgraven niet dat er geen AI-race gaande is. Hun leven hangt af van door AI bestuurde drones. Zijn de critici van AI daarmee af? Nee, ze helpen ons de juiste race te kiezen. Een gastbijdrage van Richard Wouters.

Ik behoor tot de snel slinkende groep Nederlanders die nog nooit ChatGPT heeft gebruikt. Denken en communiceren wil ik niet uitbesteden aan een stochastische papegaai, die woorden aan elkaar plakt op basis van kansberekening. Ik troost me met de voorspelling van een Amerikaanse hoogleraar computerwetenschap dat mensen die boeken lezen en zélf schrijven van waarde zullen blijken tegen de tijd dat alle anderen hun brein gefrituurd hebben in AI-drab.

Mijn weerzin tegen AI wordt goed verwoord door de kritische techdenkers die ons waarschuwen om niet in het frame van een AI-race te stappen. Want dan worden alle spelregels voor AI een blok aan het been.

Maar telkens wanneer het over AI gaat, dwalen mijn gedachten af naar Oekraïne. Ruim vier jaar na de start van zijn grootschalige invasie is het Poetin nog altijd niet gelukt om het land te onderwerpen. Dat komt door de moed en veerkracht van de Oekraïners, maar ook door het vernuft waarmee zij een dronerevolutie hebben ontketend.

Foto: Jannik on Unsplash

Trump, Infantino 2026 Mussolini 1934

, door

COLUMN - De Amerikaanse spits Folarin Balogun kreeg in de groepswedstrijd tegen Bosnië en Herzegovina een rode kaart. De schorsing voor de achtste finale tegen België is zondag door de FIFA opgeschort. Een gastbijdrage van Dr. Jo Horn.

Volgens The New York Times belde Donald Trump na de wedstrijd herhaaldelijk met FIFA-voorzitter Infantino met het verzoek de schorsing in te trekken. Volgens The Guardian ging het om drie telefoongesprekken. The Wall Street Journal meldt dat het Witte Huis advocaten inzette. Een bron van CNN bevestigt dat Trump Infantino vroeg de zaak te herzien. Na het besluit bedankte Trump de FIFA op Truth Social voor het rechtzetten van “een groot onrecht”.

Uit de gang van zaken van de FIFA-besluiten stijgt een geur van manipulatie en corruptie op. Direct na de wedstrijd liet de FIFA weten dat beroep tegen de schorsing niet mogelijk was. Zondag volgde alsnog de opschorting. De Belgische voetbalbond stelt dat de gang van zaken in strijd is met de FIFA-regels en het fair play-beginsel ondermijnt.

Over de verhouding tussen Trump en Infantino hoeft niet gespeculeerd te worden. Infantino woonde Trumps inauguratie bij en schreef daarna op Instagram dat zij samen niet alleen Amerika maar de hele wereld weer groots zouden maken. In december 2025 kende hij Trump de eerste FIFA-vredesprijs toe.
In de hele geschiedenis van het WK zijn 189 spelers van het veld gestuurd, de eerste al in 1930. Gele en rode kaarten werden pas op het WK van 1970 ingevoerd en de eerste rode kaart werd in 1974 getoond, aan de Chileen Carlos Caszely.

Foto: Mikhail Nilov on Pexels

Veel gevoelde vijandigheid, maar weinig polarisatie in het dagelijks leven

, door

ANALYSE - door Emily Miltenburg en Eelco Harteveld

Het is het modewoord van de afgelopen tijd: polarisatie. Het werd in 2024 door Van Dale gekozen als woord van het jaar om ‘de tijdgeest te illustreren’ en eerder dit jaar herhaalde SIRE haar publiekscampagne uit 2023 nog met ‘Verlies elkaar niet als polarisatie dichtbij komt’.

Weinig ervaren verslechterde verhoudingen, wel veel zorgen

Om met het goede nieuws te beginnen: zo dichtbij komt polarisatie niet. Ruim de helft van de Nederlanders ziet helemaal geen verslechterde verhoudingen door politieke meningsverschillen in hun directe leefomgeving (voor 5% is dat wel zo, voor 10% een beetje). Nog minder mensen geven zelf aan dat verhoudingen met iemand in hun omgeving zijn verslechterd (5% wel, 8% een beetje).

Al met al speelt polarisatie dus maar een beperkte directe rol in het dagelijks leven van mensen. Dat zou kunnen komen omdat mensen politieke tegenstanders niet meer tegenkomen, door de eveneens veelbesproken ‘bubbels’, de gescheiden leefwerelden van gelijkgestemden. Tegelijkertijd weten we ook dat dat contact er wel is (op sportclubs, scholen, of met familie of buren), maar dat veel mensen er voor kiezen om politieke gespreksonderwerpen te vermijden (Miltenburg et al. 2022).

Toch bestaan er bij Nederlanders sterke zorgen over politiek conflict en polarisatie. Meer dan de helft van de Nederlanders ervaart veel conflict tussen mensen met verschillende politieke overtuigingen. Een kwart van de Nederlander is zelfs bezorgd dat politiek conflict kan omslaan in geweld tussen politieke tegenstanders.

Foto: Kelli McClintock on Unsplash

Europapa? Over transatlantische parentificatie.

, door

Gastbijdrage van Joram Feitsma [*]

Europe, let’s come together (…) It’s now or never’ (1), zette Joost Klein in met zijn 2024 Eurovisiesongfestival hit Europapa. Terwijl het land meezong, meedanste, zich roerde over Klein’s diskwalificatie, bleef iets anders uit beeld: wat hij te zeggen had over de zich ontvouwende wereldverhoudingen. Twee jaar later behouden Klein’s geopolitieke intuïties hun scherpte. Want: Europa bevindt zich inderdaad op een existentieel nu-of-nooit-moment. Ze zit verstrikt in een Euro-Amerikaanse afhankelijkheid die noopt tot hernieuwde Europese vereniging en ingrijpende, schier onmogelijke keuzes.

Die Euro-Amerikaanse afhankelijkheid leek lange tijd relatief onproblematisch, maar is verworden tot diepe kwetsbaarheid nu onder het wispelturige bewind van Trump cum suis de internationale rechtsorde steeds verder ontwricht raakt. Grootschalige militaire operaties (in Venezuela, Iran) worden onaangekondigd ingezet en landen (Groenland, Panama) bedreigd in hun territoriale soevereiniteit. Met Europa, ooit vanzelfsprekend bondgenoot, treedt Amerika steeds meer in antagonisme middels dreiging met terugtrekking uit de NAVO, steunverlening aan Europese antirechtstatelijke partijen, en – kers op de taart – de officiële distantiëring van Europa, zogezegd onderhevig aan ‘civilizational erasure’ (2), in de recentste National Security Strategy.

De bizarre ironie wil dat waar Amerika ooit dé vaandeldrager van de vrije rechtstaat was, dé hoeder van de burgerij tegen de gulzige Leviathan die de staat kan zijn, zij inmiddels zelf de status van liberale democratie verloren heeft, aldus het gerenommeerde V-Dem Institute.(3) Terughoudende, zachte diplomatie is ingeruild voor een brutalistische politiek van spierballenvertoon en hard power. (4) Deze Amerikaanse illiberale vibe shift slingert Europa – en de rest van de wereld met haar – in een geheel nieuwe geopolitiek, lijkt de consensus te zijn. ‘We are in the midst of a rupture’, sprak Canadese premier Carney op Davos 2026. (5)Podcastcommentatoren Boekestijn en de Wijk gaan elke dag weer ‘op zoek naar de nieuwe wereldorde’.

Foto: "250710RobJetten323 (cropped)" by Jeroen Mooijman is licensed under CC BY 4.0

Wie heeft de formatie gewonnen en verloren?

, door

ANALYSE - van Simon Otjes, eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees (1 februari 2026): de CPB-doorrekeningen naast de begrotingstabellen gelegd maken duidelijk wie winnaars en verliezers zijn in het coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA dat op 30 januari 2026 gepresenteerd.

Als er een coalitieakkoord gepresenteerd wordt, bladeren de echte nerds naar de bijlagen met de begrotingstabellen. Papier is geduldig: fractievoorzitters kunnen pijnlijke maatregelen verbloemen in prachtig proza. Extra belasting voor burgers en bedrijven wordt een vrijheidsbijdrage. Maar in de begrotingstabellen worden de echte keuzes gemaakt. Hier kunnen we ook zien wie de echte winnaars en verliezers zijn.

D66 verliezer van de formatie; CDA en VVD winnaars

Samen met David Willumsen ontwikkelde ik een methode om onderhandelingen te analyseren. We leggen de CPB-doorrekeningen van de programma’s naast de begrotingstabellen. Immers deze maken gebruik van heel vergelijkbare items. Zo kan je zien wie zijn beloften in het akkoord gekregen heeft en wie daar minder goed in geslaagd is: als een voorstel van een partij in het akkoord is gekomen krijgt de partij een score “1” voor dat voorstel zo niet krijgen ze de score “0”.

D66 diende bij het CPB in totaal 196 voorstellen in, gevolgd door het CDA met 130 en de VVD met 87. De bijbehorende begrotingstabellen telden 72 afzonderlijke posten. Van de voorstellen van D66 vonden er uiteindelijk 46 hun weg naar het akkoord. Dat komt neer op nét meer dan een kwart van het verkiezingsprogramma. Zo werd op initiatief van D66 het terugdraaien van de bezuinigingen op brede brugklassen opgenomen. Ook het samenvoegen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget tot één uniforme regeling kwam uit de koker van D66.

Foto: Youtube (uitzending RTV Utrecht, 27 september 2024)

Hoe groot is de instroom van asielzoekers?

, door

ACHTERGROND, LONGREAD - Het was een uur, negen minuten en veertig seconden in het tweede RTL-debat voor de verkiezingen, 19 oktober,  en de RTL-redacteur was op dreef, terwijl de partijleiders wachtten. Ter introductie van het thema kregen de kijkers getallen over de verschillende soorten immigratie naar Nederland. En de insider wist: hier komt een valkuil aan. Want voor asielmigratie kun je twee heel verschillende getallen noemen, en welk van de twee het juiste is, hangt af van je vraag. Dit was de tekst van de RTL-redactie: “asiel is dertien procent van de immigratie in Nederland.”  En dat getal is correct. Maar de redactie had ook een heel ander percentage kunnen geven: 23. En ook dat is correct. Hoe zit dit? Ben Burger legt uit wat het verschil is tussen deze twee getallen over de asiel-instroom.

Bij aankomst in Nederland vraagt maar iets meer dan tien procent asiel aan, de overige bijna negentig procent van de immigranten arriveert voor studie, werk of familie. De studenten zijn na een paar jaar weer bijna allemaal vertrokken, en van arbeidsmigranten blijft pakweg de helft. Maar wie asiel aanvraagt komt in beginsel voor altijd. Simpel gezegd: de Italiaanse studenten zijn zo weer weg, de Polen blijven voor de helft, maar de Eritreeërs blijven allemaal. En dus is er na tien jaar dat andere verhaal: 23% van de blijvers na tien jaar is er voor asiel. Nog steeds slechts een kwart.

Foto: Joni Kuusisto on Unsplash

Democratie verdedigen: de daad bij het woord

, door

INTERVIEW - ‘Er is een nieuw idealisme aan het werk in de internationale politiek. Aangevoerd door mensen en politici in Oekraïne, de Baltische staten en Tsjechië, maar steeds meer zichtbaar in de daden en woorden van leiders in de hele vrije wereld, heeft het de weg vrijgemaakt voor een betere vorm van overkoepelende strategie voor liberale democratieën,’ aldus Benjamin Tallis, research fellow aan de Duitse Raad voor Buitenlandse Betrekkingen en auteur van een boek over Oekraïne. Richard Wouters interviewde Atte Harjanne, parlementslid voor de Finse Groenen (Vihreä liitto), klimaatwetenschapper en reserve-kapitein in het Finse leger. Hij vroeg hem of Finland zich aansluit bij deze nieuwe, op waarden gebaseerde benadering van geopolitiek.

Harjanne: “Ik heb wat moeite met het voorvoegsel ‘neo’. Democratie en de rechtsstaat hebben een lange geschiedenis als gekoesterde waarden. Nieuw is dat we nu eindelijk de daad bij het woord voegen. We zijn vastbesloten om deze waarden te verdedigen, geïnspireerd door de Oekraïners.

‘Realpolitik’ is echter ook in opkomst. Soms pleiten idealisten en realisten voor hetzelfde beleid, dus het is niet eenvoudig om een scheidslijn te trekken tussen beide groepen. Maar voor zover ik het neo-idealisme begrijp, beschouw ik mezelf als onderdeel van die stroming.”

Een belangrijk aspect van neo-idealisme is dat het een wereld afwijst waarin grootmachten hun wil opleggen aan kleinere staten in hun ‘invloedssferen’.

Foto: "Parkeren is openbare ruimte" by autodelen.info is licensed under CC BY-SA 4.0

Hond Tiny snapt niet dat hij een hond is

, door

COLUMN - Bij mij op het werk worden soms op het intranet columns gedeeld. Onderstaande vond ik dermate aardig dat ik ‘em graag met jullie deel, omdat hij volgens mij minstens zo interessant is voor ‘gewone’ inwoners van een gemeente, als voor ambtenaren. (Geplaatst maar niet geschreven door János – de auteur gaf aan dat de tekst gebruikt mag worden, maar hij er niet met zijn naam bij hoefde. Bij deze).

In het NRC van 27 september stond een stukje over het DOA-Dierenasiel in Amsterdam. Ze helpen daar jaarlijks 2000 dakloze dieren. Hond Tiny is een zogenaamde socialisatiehond, hij is in het asiel om te leren dat mensen ook leuk kunnen zijn. Iemand van het asiel zegt “Tiny heeft zijn hele leven bij iemand in een handtas gezeten. Hij snapt niet dat hij een hond is.”

Even los van dat sommige mensen dus denken dat honden voor in een handtas zijn; inwoners snappen niet altijd dat ze inwoners zijn. Huh?

Voordat ik bij de gemeente werkte wist ik wel dat de parkeerplek voor mijn huis niet van mij was, maar ik gebruikte de plek wel als ware die van mij. Ik wist wel dat het parkje in de buurt niet van mij was, maar ja ik woonde daar dus dat parkje was toch ook VAN MIJ. Ik stond er niet echt bij stil dat iemand anders eigenaar is van die parkeerplaats of dat park. In dit geval “iets” anders, namelijk: de gemeente. Dus als inwoner ben je wel een belangrijke partij in de openbare ruimte, maar niet de eigenaar van die openbare ruimte.

Closing Time | She Moved Through the Fair

, door

_

Gastbijdrage van Gajes

‘She moved through the fair’ is een van de meest populaire Ierse folk songs. Het lied is meer dan 100 jaar oud en door vele artiesten gecoverd, zoals Sinéad O’Connor, Van Morrison maar ook bijvoorbeeld een Nana Mouskouri.

Er is wat onduidelijkheid over de origine van het nummer omdat folk songs vaak spontaan opkwamen, over een gebroken hart, een verkeerd gevallen boom whatever, en vaak zonder muzikale begeleiding.

Foto: Stempotlood Verkiezingen 2021 - Gebruik op Sargasso met toestemming. (c) Sidney Smeets

Het ‘fatsoenlijke’ woonprogramma van het CDA

, door

ANALYSE - van Jan Kok [*]

Analyse van de woonparagraaf in het conceptverkiezingsprogramma van het CDA voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober (1). Met hier en daar vergelijkingen met de woonprogramma’s in de conceptverkiezingsprogramma’s  van GroenLinks-PvdA en de VVD, de twee andere middelgrote partijen in de peilingen en mogelijke regeerpartners.

Bij het CDA is het weer helemaal ‘fatsoen’ wat de klok slaat. Ook als het over wonen gaat: ‘Veel starters verdienen ….. te weinig voor de hypotheek om een fatsoenlijk huis te kopen.’ Fatsoen wordt vaak omschreven als het voldoen aan de geldende normen en waarden. (Waarden en normen is inhoudelijk trouwens een betere volgorde.) Het is nu vooral een reactie op de politieke omgangsvormen ten tijde van het kabinet-Schoof. Het begrip doet ons terugdenken aan de tijden van Jan Peter Balkenende, die ook schermde met normen en waarden en met ‘fatsoen moet je doen’.  Hij reageerde hiermee voornamelijk op de gebeurtenissen rond de moord op Pim Fortuyn in 2002. (2)

Overheid meer invloed

In het woonprogramma van het CDA wordt meer afstand van de markt genomen dan in vroegere versies. ‘De overheid moet de regie terugpakken om keuzes te maken in schaarste.’ Er wordt gepleit voor een leegstandsheffing. Bij het verlenen van een bouwvergunning een bouwplicht binnen maximaal twee jaar. En het Rijk gaat steun verlenen met een grondfaciliteit of zelfs een Nationale Grondbank. Gemeenten moeten sociale grondprijzen kunnen rekenen. Met behulp van de planbatenheffing kunnen winsten vanwege gestegen waarden van grond gericht worden ingezet in gebiedsontwikkeling.

Volgende