Gelukkig heb ik mijn woede nog

Met verbijstering keek ik naar het 1e item bij Khalid & Sophie van vrijdag 8 oktober, naar aanleiding van een artikel in het AD over de falende rechtspraak in de Toeslagenaffaire. Niet omdat ik verbaasd ben over het fenomeen, maar omdat dit alláng bekend is. Ik heb in mijn browsergeschiedenis geprobeerd te zoeken wanneer ik er voor ’t eerst over las, maar er zijn zoveel artikelen, teruggaand tot eind 2020, waar het op de een of andere manier ter sprake komt, dat ik door de bomen het bos niet meer zag. Maar er was nog iets waar ik pissig over werd. De bestuursrechter die te gast was om uitleg te geven, vertelde dat rechters zich gebonden voelde aan een uitspraak van de Raad van State (RvS). Die had uit de wet de conclusie getrokken dat het minste foutje in een toeslagenaanvraag, moet leiden tot het terugvorderen tot álle uitgekeerde toeslagen (die RvS is nog een heel eigen artikel waard, waar ik hier verder even niet op doorga). Daarnaast kijken rechters naar de gevolgde procedure en of die in overeenstemming is met de wet. En dáár gaat het mis, maar dat verzuimde meneer de rechter te vermelden. En ook Khalid, van wie je als advocaat toch mag verwachten dat hij goed in de materie zit en/of zich vooraf verdiept had in het onderwerp, stelde daar geen vragen over. Terwijl algemeen bekend is dat de Belastingdienst in talloze zaken de boel getraineerd en ronduit besodemieterd heeft, door aangeleverde stukken (vaak meerdere malen) “kwijt te raken”, door wel aanwezige ontlastende bewijsstukken gewoon niet in de dossier te doen en door keihard te liegen. Maar in het bestuursrecht gaat men er áltijd vanuit dat de overheid te goeder trouw handelt. Het is onbegrijpelijk dat het in al die duizenden zaken nooit is opgevallen dat daar toch wel het een en ander aan schortte. Waar ontleent deze tak van de rechtspraak dan überhaupt haar bestaansrecht nog aan? Ze doet haar werk gewoon niet, want in feite worden de dossiers van de aanklagers bij voorbaat tot niet ter zake doende verklaard. Bovendien is de bewijslast in dit soort zaken omgedraaid; schuldig tot je je onschuld hebt bewezen. Dat principe is per definitie in strijd met het Nederlandse recht, hoe kún je daar als rechter nu in meegaan? Ook al is het in de wet vastgelegd, mogen rechters niet toetsen aan de grondwet, en heeft de RvS die wet blijkbaar goedgekeurd. Toen dat gebeurde hadden ze massaal in protest moeten gaan, anders ben je het ambt niet waard. Overigens speelde dit niet alleen in de Toeslagenaffaire. Zo werd bijvoorbeeld in verschillende zaken met burgers die bijstand terug moesten betalen , geoordeeld dat het zonder concrete verdenking geoorloofd is om zeer zware surveillance toe te passen. Camera’s ophangen, sociale rechercheurs dag en nacht spiedend voor je huis, zonder dat je het weet al je reisbewegingen en uitgaven controleren, bijhouden wie er allemaal bij je op bezoek komt en bij wie jij wel eens een nachtje overblijft – dikke prima hoor. Moet je eens bij een (potentiële) verdachte in het strafrecht proberen, dan kan ’t OM gelijk inpakken wegens onrechtmatig verkregen bewijs. Daar heb je namelijk vooraf toestemming van een rechter voor nodig, die bepaalt of de verdenking enige grond heeft en of de in te zetten middelen proportioneel zijn. Dus in dit gave land is een (eventuele) misdadiger beter beschermd dan een gewone burger die het zonder hulp van de overheid niet redt – een toch al zeer kwetsbare groep. Dat de wetgever – vooral onder Rutte (oprutten nou!) – schijt heeft aan de rechtsbeginselen, democratische principes weigert te respecteren, mensenrechten op grote schaal schendt, en een giftig wantrouwen tegen de burger heeft, verbaast me allang niet meer. Dat kiezers aan de rechterkant van het politieke spectrum daar geen enkel probleem mee hebben ook niet (wel dat het er zovéél zijn, ondanks de talloze lijken die uit de kast zijn gevallen en die er ongetwijfeld nog in zitten). Het algemene discours is in de afgelopen decennia verschoven van solidariteit en zorg voor de kwetsbaren, naar “eigen verantwoordelijkheid” en “iedereen is een profiteur” (het is een interessante vraag of er een oorzakelijk verband is tussen die 2 wijdverbreide ideeën, en welke de kip en welke het ei is). Maar tot voor kort had ik een haast onwankelbaar vertrouwen in onze rechtspraak. Ook al kennen we behoorlijk wat ernstige dwalingen waarbij onschuldigen zware straffen kregen, want dat is voor een groot deel te wijten aan de vooringenomenheid en tunnelvisie van politie en OM. Dat de straffen in Nederland in de loop der tijd steeds zwaarder zijn geworden, is vooral de wetgever en niet de rechters aan te rekenen.[1] [caption id="attachment_333087" align="alignright" width="350"] Bron:pixabay.com[/caption] Dat vertrouwen is nu wel ernstig geschaad, en dat vervult me met afschuw en angst. Er is geen enkele instantie meer die de burger beschermt tegen een overheid die zonder concrete aanleiding levens kapot maakt. Niet alleen de levens van die burger zelf, maar ook diens kinderen en vaak ook andere naasten. Het moet om honderdduizenden kinderen gaan (alleen al bijna 30.000 Toeslagen-slachtoffers met 1 of meer kinderen, tel daar al die mensen bij op die een of andere uitkering hadden en dezelfde martelgang er gratis bij hebben gekregen), die grote stress in hun jonge levens hebben meegemaakt. Zelfs uit huis werden geplaatst, dakloos zijn geworden, onderwijsachterstand hebben opgelopen en/of op een andere manier trauma’s hebben opgelopen. En dat met een Jeugdzorg die zo’n beetje op z’n gat ligt, met geen zicht op verbetering op korte termijn. Nou, daar zullen we de komende 20 jaar ook nog de wrange vruchten van mogen plukken. En als klap op de vuurpijl is de firma Sloop, Schandaal en Blunder, ook wel bekend als de VVD, gewoon weer de grootste partij geworden bij de laatste verkiezingen. Er komt geen “nieuwe bestuurscultuur”, burger- en mensenrechten worden niet of nauwelijks hersteld, en al die andere prangende, maatschappelijk belangrijke zaken worden eindeloos vooruitgeschoven of domweg afgeschoven. Mijn afschuw geldt vooral de politiek. Maar dat er zoveel mensen zijn die niet zien hoe onze maatschappij naar de klote gaat en wat dat op de lange termijn betekent, daar word ik echt bang van. Gelukkig heb ik altijd mijn woede nog, die de op de loer liggende moedeloosheid verdrijft. [1] In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken - de straffen in Nederland zijn voor een EU-land vrij hoog. En het is geen goede ontwikkeling, want het werkt nauwelijks afschrikwekkend, kost veel geld en aan de resocialisatie van delinquenten wordt ook steeds minder aandacht besteed. Ze komen er slechter uit dan dat ze erin gingen. Daar wordt dus niemand beter van.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Foto: Dietmut Teijgeman-Hansen (cc)

Polen op weg naar de uitgang?

Hoe lang kan een land nog lid van de EU blijven als het zich niet neerlegt bij uitspraken van het Europese Hof? Met de uitspraak van het Poolse Constitutioneel Hof dat het land zich niet hoeft te houden aan interim-maatregelen die zijn opgelegd door het Europees Hof van Justitie lijkt Polen steeds dichter bij een breuk met de EU te komen. Het conflict spitst zich toe op de tuchtkamer die kritische rechters kan bestraffen of ontslaan. Het Europese Hof in Luxemburg heeft Polen gemaand deze instelling op te heffen. Het is een politiek orgaan, aldus het hof, „geen onafhankelijke en onpartijdige rechtbank”. Gisteren bevestigde het Hof zijn standpunt nog eens dat de tuchtkamer in strijd is met het Europese recht. Een woordvoerder van de Europese Commissie sloot zich hierbij aan: ‘De EU heeft voorrang op het nationale recht en alle beslissingen van het Europese Hof van Justitie zijn bindend voor de autoriteiten van de lidstaten en de nationale rechtbanken.’

Het Poolse Constitutioneel Hof is zelf ook onderwerp van kritiek vanwege de illegale benoeming van rechters. Ook die kritiek wordt door Polen afgewezen. ‘Wij bepalen hoe we hier recht spreken’, zegt de Poolse regering, ‘en wat wij goed vinden kan niet worden overruled door Europese rechters.’ Het is een flagrante inbreuk op de scheiding der machten en de Europese rechtsorde waar het land zich door zijn lidmaatschap aan heeft gebonden. Wat kan de EU hier tegenover stellen? De Europese Commissie kan dwangsommen opleggen. Dat is tot nu toe nog niet gebeurd. Bij een verdere escalatie die niet meer te vermijden is kan deze maatregel worden doorgevoerd. Maar die zal niet zonder consequenties blijven van de kant van lidstaten die Polen tot nu toe steunen. Zoals Hongarije en Slovenië dat komend halfjaar EU-voorzitter is.

Foto: Markus Spiske (cc)

Klimaatrechtvaardigheid

ACHTERGROND - Ook de natuur heeft recht van spreken, we moeten alleen leren luisteren

Klimaatrechtvaardigheid: opkomen voor groepen die het hardst geraakt worden door klimaatverandering. Maar hoe doe je dat wanneer groepen, zoals de natuur, niet voor zichzelf kunnen spreken? Naar de rechter stappen is één oplossing, maar werpt ook nieuwe, morele vragen op.

Het is misschien wel de bekendste, meest gescandeerde leus tijdens klimaatprotesten. Protesten waarin mensen oproepen tot een duurzamer beleid, het herstellen van onrecht en het belang van een leefbare wereld voor toekomstige generaties. Klimaatrechtvaardigheid, heet dat. Maar rechtvaardig tegenover wie of wat? Volgens jurist dr. Laura Burgers (UvA) is het wrange antwoord op die vraag helder: rechtvaardigheid voor de groepen die het minste hebben bijgedragen aan klimaatverandering, maar het hardst worden getroffen door de gevolgen ervan. Denk aan de mensen buiten onze landsgrenzen, zoals een deel van de bevolking van Nigeria die dagelijks geconfronteerd worden met de vervuilende olieresten van multinational Shell. Maar denk ook breder dan dat: welke wereld laten we achter voor de toekomstige generaties? En hoe zit het met de niet-mensen, zoals dieren en natuurgebieden?

Een van de manieren om deze onrechtvaardigheid aan te pakken, is naar de rechter stappen om een groener beleid af te dwingen. Zo gaf de rechter stichting Urgenda in 2019 gelijk in de klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat: onze overheid moet de uitstoot van broeikasgassen drastisch verminderen. Is de rechtspraak de weg naar een groene toekomst? Tijdens ‘Groene revolutie in de rechtszaal’ vertelt Burgers over de bijzondere wereld van het recht, waarin de natuur haar plek langzaam maar zeker opeist.

De 20 grootste misverstanden over het strafrecht

Rechtbankverslaggever Chris Klomp zet 20 populaire misverstanden over de strafrechtspraak op een rij en licht daarbij uiteraard toe waarom het een misverstand is.

De rechtspraak in Nederland is openbaar en er wordt veel over geschreven en nog veel meer over gepraat. Tegelijkertijd bestaan er nog veel misverstanden over het recht. Vandaar: de twintig grootste misverstanden over het strafrecht in Nederland.

Foto: Geert Wirken (cc)

De Nederlandse rechtsstaat in wankel evenwicht

RECENSIE - Juridisch commentator van de NRC Folkert Jensma verbaasde zich afgelopen weekend in zijn column ‘De rechtsstaat’ over het gemak waarmee een eensgezinde Tweede Kamer na het debat over de Toeslagenaffaire de rechter meer vrijheid wil geven in bestuursrechtelijke aangelegenheden. De Kamer wenst ook dat in elke wet een ‘hardheidsclausule’ wordt opgenomen zodat rechters elke beslissing van de overheid op ‘billijkheid’ kunnen toetsen. Jensma verwacht dat dit gaat leiden tot een verviervoudiging van de omvang van de rechtspraak. Maar belangrijker is de principiële kant van deze wensen. Zal de rechter op deze manier niet gedwongen worden meer politiek getinte uitspraken te doen? Betekent meer ruimte voor de rechter niet dat de wetgever tekort is geschoten?

De verhouding tussen politiek en recht is altijd spannend in een democratische rechtsstaat. Enerzijds is er de strikte opvatting dat de rechter uitsluitend ‘door de mond van de wet’ spreekt. Anderzijds mogen we van rechters verwachten dat ze bij de interpretatie en toepassing van de wet specifieke omstandigheden van een zaak mee wegen. Maar als een rechter op basis van internationaal recht (het EVRM) de regering veroordeelt vanwege nalatigheid in het milieubeleid zien we hier en daar wel wat gefronste wenkbrauwen. Zo ook bij Ruud Koole, historicus en politicoloog, emeritus hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Leiden en Eerste Kamerlid voor de PvdA.

Foto: Henk-Jan Winkeldermaat (cc)

Nederlandse rechters hebben gemiddeld twee nevenfuncties

DATA - Naar aanleiding van de ophef over een officier van justitie die een bijbaan had die via via te koppelen was aan een zaak die niet vervolgd werd, zijn we maar weer eens gedoken in de nevenfuncties binnen de rechterlijke macht. Dat is natuurlijk niet hetzelfde, maar zover wij weten zijn er geen actuele openbare gegevens over de nevenfuncties binnen het openbaar ministerie.

Goed, nevenfuncties van rechters dus. Op dit moment heeft de gemiddelde rechter 1,8 nevenfuncties. Maar van de bijna 4000 rechters hebben er 1500 helemaal geen nevenfuncties. Dus de overige 2500 hebben er gemiddeld 2,9.
Het maakt echter nogal uit of de rechter een man of een vrouw is. 53% van de rechters is vrouw, maar ze hebben maar 37% van de nevenfuncties. Vrouwelijke rechters doen het dan echter wel net wat beter qua aandeel betaalde nevenfuncties. Van de nevenfuncties bij vrouwelijke rechters is 49% betaald, tegen 46% bij de mannelijke rechters.
En zo heeft ongeveer 40% van alle rechters een of meerdere betaalde nevenfuncties.



Nu lijkt dit misschien een beetje overweldigend, al die (betaalde) bijbaantjes van rechters. Dat kan toch niet goed zijn voor hun onafhankelijkheid zou je bijna zeggen. Maar dan is het wel goed om te weten dat een stevig deel van de functies in het verlengde ligt van hun werk. Zo schrijven of beoordelen ze artikelen voor juridische tijdschriften, geven colleges en training of zitten in juridische adviesraden van de overheid.
Als je kijkt naar de top 3 organisaties die genoemd worden, die samen goed zijn voor bijna duizend van de achtduizend nevenfuncties wordt dat nog duidelijker:
– Kluwer (incl. Wolters etc…)
– SSR (Opleidingsinstituut van de rechtspraak)
– SDU

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Grzegorz Żukowski (cc)

Rechters in Polen de mond gesnoerd

ELDERS - Polen blijft de EU tarten

Opnieuw gingen woensdag in Polen duizenden mensen de straat op om te protesteren tegen wetgeving van de PiS-regering die tot doel heeft meer grip te krijgen op de rechterlijke macht. Een nieuwe wet moet rechters verbieden kritiek te leveren op politieke beslissingen, op door PiS opgerichte en overgenomen tribunalen of de controversiële Raad voor de Rechtspraak, een gepolitiseerd orgaan dat over rechtersbenoemingen gaat. De Poolse Hoge Raad heeft onlangs zowel deze Raad als een nieuw tuchtkamer veroordeeld. De Raad bepaalde dat de tuchtkamer „geen gerecht is binnen EU- en nationaal recht” en het benoemingsorgaan „niet onpartijdig en onafhankelijk is”. Ook het Europese Hof heeft zich kritisch uitgelaten over de nieuwe instellingen. Een eerdere veroordeling van een pensioenmaatregel voor Poolse rechters door het Europese Hof heeft wel geleid tot aanpassing van de PiS-wetgeving.

De Poolse premier Mateusz Morawiecki waarschuwde voor chaos in de rechtspraak als rechters de benoeming of de uitspraken van andere rechters in twijfel gaan trekken. ‘Welk ander Europees land zou zoiets tolereren’, vroeg hij in reactie op de protesten. President Andrzej Duda, die zich voorbereidt op de campagne voor zijn herverkiezing, zei over de rechters: ‘het niveau van hun leugens en hun hypocrisie verbijstert me’.

Foto: wp paarz (cc)

Mann vs. Ball: Hoe zit het nou echt?

ANALYSE - Recent verwierp een Canadese rechter een aanklacht wegens smaad van klimaatwetenschapper Michael E. Mann – die van de beroemde hockeystick-curve – tegen klimaatontkenner Tim Ball. In klimaatontkennende kringen werd Mann’s levenswerk jubelend ten grave gedragen. Wij keken naar de daadwerkelijke uitspraak en komen tot de conclusie dat klimaatontkenners – zoals gewoonlijk – een loopje nemen met de feiten.

“Eindelijk! Wij wisten het natuurlijk al lang, maar nu is het ook officieel: de hockeystick-curve van de vermaarde klimaatwetenschapper Michael E. Mann is weerlegd. De man wilde zijn data waarop hij de curve baseerde niet openbaar maken en daarom heeft een rechter in Canada zijn aanklacht van smaad gericht aan Ball in de prullenbak gegooid. Fraude! De basis onder de hele klimaatwetenschap is weggeslagen! Whargarbl! Victorie!”

Zo ongeveer buitelde men in de klimaatontkennende wereld over elkaar heen toen bleek dat de zaak die Michael E. Mann had aangespannen tegen Tim Ball werd stopgezet door de rechter.

Er is echter een probleempje: geen enkele bron ondersteunt dit verhaal, behalve tientallen naar elkaar verwijzende klimaatontkennende sites die berichten van deze strekking plaatsten.

Michael Mann zelf claimt dan ook iets heel anders, namelijk dat de zaak is stopgezet door de gebrekkige gezondheid van Tim Ball en dat Ball dermate insignificant en ongeloofwaardig is dat Mann geen schade geleden kan hebben. Nog een probleempje: ook voor de uitleg van Mann was geen bewijs, anders dan een screenshot van een emailwisseling met zijn advocaat, en het feit dat Tim Ball eerder een aanklacht wegens smaad won omdat hij volgens de rechter door een geïnformeerde lezer niet serieus genomen zou worden.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: © Sargasso logo Goed volk

Middeleeuws recht en de ‘Sachsenspiegel’

ACHTERGROND - Wat is recht?

Over wat ‘recht’ in de zin van ‘rechtspraak’ is en hoe het gehanteerd moet worden valt een behoorlijke boom op te zetten, iets wat men in de discipline die ‘rechtsfilosofie’ heet dan ook doet. Wat men onder ‘recht’ verstaat is tijd-, plaats- en cultuurgebonden. Je hoeft het begrip ‘sharia’ maar te laten vallen en zowel voor- als tegenstanders zijn meteen klaar wakker. En wordt met een volksgericht ook recht gedaan?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd door de bezetter in Nederland ook ‘recht gesproken’, wat door de gemiddelde Nederlander echter niet als ‘recht spreken’ ervaren werd. Anderzijds zijn er door diezelfde bezetter wetten en regels geïntroduceerd die na de bevrijding bewust niet werden afgeschaft. ‘Recht’ is dus een relatief begrip.

Bijna iedereen in Nederland zal als individu weleens te maken hebben gehad met de rechtspraak, al was het alleen maar in verband met een verkeersboete die men ‘heeft laten voorkomen’. Als vervolgens de boete door de rechter gegrond wordt verklaard, resulteert dat meestal in een minachtend gesnuif van de wetsovertreder, niet alleen omdat de gemiddelde aangeklaagde vindt dat hij of zij per definitie gelijk heeft, maar ook ‘omdat er recht is gedaan’ op basis van een wet die door een externe instantie is opgelegd, ook in een democratische rechtsstaat als Nederland.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Volgende