Willen de rechts-progressieven en links-conservatieven even opstaan?

Het politieke spectrum wordt tegenwoordig vaak weergegeven met twee assen. Horizontaal loopt de tegenstelling tussen links en rechts, verticaal die tussen progressief en conservatief. Zo ontstaan vier kwadranten waarin iedere politieke overtuiging keurig een plaatsje kan krijgen. Maar hoe logisch is die indeling eigenlijk? En waarom lijken vooral de combinaties links-progressief en rechts-conservatief ideologisch vanzelfsprekend, terwijl links-conservatief en rechts-progressief voortdurend om uitleg vragen? Misschien omdat die twee assen helemaal niet zo onafhankelijk van elkaar zijn als het politieke kompas suggereert. Twee assen, dezelfde waarden De traditionele tegenstelling tussen links en rechts draait in belangrijke mate om economische gelijkheid, solidariteit en de verdeling van macht en welvaart. Links streeft naar het verkleinen van ongelijkheid, rechts accepteert grotere verschillen als uitkomst van individuele verantwoordelijkheid, eigendom en marktwerking. De tegenstelling tussen progressief en conservatief gaat over maatschappelijke verhoudingen. Progressieven streven naar emancipatie, individuele zelfbeschikking en het doorbreken van bestaande hiërarchieën. Conservatieven hechten meer waarde aan traditie, continuïteit en het behoud van gevestigde normen en instituties. Dat lijken verschillende onderwerpen, maar onder beide tegenstellingen liggen sterk verwante waarden. Wie economische gelijkheid belangrijk vindt, zal doorgaans ook gevoelig zijn voor maatschappelijke ongelijkheid. Wie bestaande economische machtsverhoudingen wil behouden, zal gemakkelijker accepteren dat ook maatschappelijke verhoudingen ongelijk blijven. De ene as beschrijft hoe we economische macht verdelen, de andere hoe we maatschappelijke macht verdelen. Beide raken aan dezelfde fundamentele vraag: hoeveel ongelijkheid vinden we aanvaardbaar en wie mag over het leven van anderen beslissen? De ongemakkelijke kwadranten Daarom is links-conservatief zo'n ongemakkelijke combinatie. Het linkse gelijkheidsideaal veronderstelt solidariteit en emancipatie, terwijl conservatisme juist bestaande maatschappelijke verhoudingen wil beschermen. Maar wat gebeurt er wanneer die verhoudingen ongelijkheid in stand houden? Dan moet een links-conservatief kiezen tussen het bestrijden van ongelijkheid en het behouden van de orde waaruit die ongelijkheid voortkomt. Rechts-progressief kent een vergelijkbare spanning. Progressieve waarden veronderstellen dat mensen daadwerkelijk de vrijheid hebben hun eigen leven vorm te geven. Maar die vrijheid wordt mede bepaald door economische omstandigheden. Wie grote economische machtsverschillen accepteert, accepteert daarmee ook dat de mogelijkheden tot zelfbeschikking ongelijk verdeeld zijn. Formeel gelijke rechten betekenen immers niet dat iedereen ook dezelfde mogelijkheden heeft om die rechten te benutten. De tegenstrijdigheid is niet absoluut. Solidariteit kan beperkt worden opgevat en vrijheid kan uitsluitend als afwezigheid van overheidsbemoeienis worden gedefinieerd. Maar daarvoor moeten de oorspronkelijke beginselen wel smaller worden gemaakt. Gelijkheid wordt dan gelijkheid binnen een afgebakende gemeenschap, of vrijheid wordt gereduceerd tot een recht waarvan de praktische betekenis afhankelijk is van iemands economische positie. Een politieke kaart met lege hoeken Dat betekent niet dat er geen mensen bestaan die economisch links en cultureel conservatief denken, of andersom. Opinieonderzoek laat zulke combinaties wel degelijk zien. Mensen vormen hun politieke overtuigingen tenslotte niet door eerst een sluitende filosofie te formuleren. Maar een verzameling politieke voorkeuren is nog geen samenhangend waardenstelsel. En juist op dat niveau zijn de twee diagonale kwadranten veel minder vanzelfsprekend dan de andere twee. Links-progressief en rechts-conservatief bouwen in belangrijke mate voort op verwante uitgangspunten over gelijkheid, macht en maatschappelijke verandering. Links-conservatief en rechts-progressief moeten voortdurend verklaren waarom een beginsel dat op het ene terrein geldt, op het andere terrein veel minder zwaar zou moeten wegen. Misschien is het politieke kompas daarom minder verhelderend dan het lijkt. De twee assen wekken de indruk dat economische en maatschappelijke gelijkheid onafhankelijke kwesties zijn, terwijl ze in de praktijk voortdurend op elkaar ingrijpen. Economische macht beïnvloedt maatschappelijke vrijheid, en maatschappelijke uitsluiting heeft economische gevolgen. Het politieke spectrum kent daarmee niet zozeer vier gelijkwaardige ideologische hoeken, maar twee duidelijke zwaartepunten en twee gebieden vol interne spanning. De vraag is dus niet of links-conservatieve of rechts-progressieve opvattingen bestaan. Natuurlijk bestaan die. De vraag is of je ze tot een consistente ideologie kunt verenigen zonder de betekenis van gelijkheid, solidariteit, vrijheid of emancipatie onderweg behoorlijk uit te hollen. Dat blijkt een stuk lastiger dan simpelweg twee kruisende lijnen tekenen.

Door: Foto: Stephen Harlan on Unsplash
Foto: "[135/365] ● international lefthanders day" by invisible_helicopter is licensed under CC BY-NC 2.0

50 jaar Internationale Dag van de Linksen

Vandaag vieren de linksen dat ze er mogen zijn, ondanks de moeilijkheden die zij vrijwel dagelijks tegenkomen.

Nee, we hebben het niet over de laatsten der revolutionaire roden. Het is vandaag de Internationale Linkshandigendag. In 1976 werd de eerste Linkshandigen Dag gehouden in Amerika. Een initiatief van Dean R. Campbell, die een jaar eerder in de V.S. de eerste belangenvereniging van linkshandigen oprichtte.

Evolutionair gesproken is het een beetje vreemd dat er nog linksen zijn. Ondanks dat de wereld van oudsher ingericht is op rechtse dominantie, blijft het aantal linkshandigen stabiel. Een op de tien mensen gebruikt bij voorkeur hun linkerhand voor dagelijkse dingen als een boodschappenlijstje schrijven, een kop koffie vastpakken of het kammen van hun haren. Dat komt overeen met ruim 1,2 miljoen mensen van 18 jaar en ouder (bron CBS 2011, data Linkshandigheid, 2007/2009).

Internationaal gezien telt Nederland iets meer linkshandigen dan andere landen als de V.S., Canada, de UK en Frankrijk (bron Statista 2020, data 2009).

Landen met de meest linkshandigen, Statista 2020, data 2009

Een kleine groep, dus een klein probleem. In ieder geval groot genoeg om er een winkel voor te beginnen waar je bijvoorbeeld computermuizen, scharen  en kurkentrekkers kunt verkrijgen, ontworpen voor linkshandigen. Voor studenten zijn er collegeblokken met een spiraal aan de andere kant, die ze overigens slecht kwijt kunnen omdat in de collegezalen het klaptafeltje bijna altijd rechts zit.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Quote du Jour | Waarom is links zo klein?

..als culturele thema’s hoog op de agenda bij kiezers staan, scoren linkse partijen slechter. In het sociaal-conservatieve blok stemmen kiezers die aan die thema’s belang hechten, op rechtse partijen als PVV, VVD en CDA. In het sociaal-progressieve blok stemmen kiezers die culturele issues prioriteren, op progressieve middenpartijen als D66.

Waarom is links zo klein? Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1998 haalden de linkse partijen (PvdA, SP en GroenLinks) samen 61 van de 150 zetels. In 2017 waren dat nog 37 zetels en bij de afgelopen verkiezingen bleven daar nog 33 zetels van over; dat is als je de Partij voor de Dieren en BIJ1 meerekent.

Foto: Claudio Schwarz on Unsplash

De spagaat van links: als zelfs tegenspreken niet helpt

Een van de meest frustrerende inzichten uit het onderzoek naar desinformatie, framing en radicalisering is dat er geen eenvoudige tegenstrategie bestaat. Ideeën verdwijnen namelijk niet vanzelf doordat ze worden weerlegd. Sterker nog, het voortdurend herhalen van een frame, zelfs om het tegen te spreken, kan bijdragen aan de zichtbaarheid en bekendheid ervan. Juist daarom verschuift een deel van het onderzoek de aandacht van achteraf corrigeren naar het vooraf weerbaar maken van mensen tegen misleidende boodschappen.

Neem het voortdurend reageren op extreemrechtse standpunten. Intuïtief voelt dat logisch. Als een politicus beweert dat migranten verantwoordelijk zijn voor woningnood, criminaliteit of maatschappelijke achteruitgang, dan wil je dat weerspreken. Je wilt feiten tegenover fictie zetten. Je wilt duidelijk maken dat racisme racisme is.

Alleen zit daar een probleem. Door een standpunt voortdurend te herhalen, zelfs om het te ontkrachten, help je het onderwerp centraal te stellen in het publieke debat. Onderzoek naar normalisering laat zien dat aandacht op zichzelf al kan bijdragen aan het verschuiven van grenzen van wat als acceptabel wordt gezien. Hoe vaker een idee terugkomt, hoe minder uitzonderlijk het voelt.

Dat brengt links in een vrijwel onmogelijke positie.

Zwijgen is geen optie. Niet omdat stilte extreemrechtse ideeën laat verdwijnen, maar omdat anderen gewoon doorgaan met het verspreiden ervan. Als linkse partijen besluiten een frame te negeren, houdt rechts zelden dezelfde discipline aan. Het resultaat is dan geen debat zonder extreemrechtse standpunten, maar een debat waarin die standpunten vrijwel ongehinderd rondzingen. Tegelijk verwacht de eigen linkse achterban dat aanvallen op minderheden, democratische instituties of fundamentele rechten worden weersproken. Wie zwijgt, laat het speelveld aan de tegenstander én vervreemdt de mensen die juist op een weerwoord rekenen. Dat maakt de spagaat compleet: reageren helpt de normalisering, zwijgen versnelt haar mogelijk nog verder.

Foto: "Vrouwen kiesrecht" by Roel Wijnants is licensed under CC BY-NC 2.0

Kunnen wij wel zonder ‘Links’?

LONGREAD - We weten inmiddels wel dat onze politieke instituties gedomineerd worden door de echt kapitaalkrachtigen en de mensen en regimes met macht. We zien ieder dag dat de economie (en meer nog dan ooit ook de digitale) gedomineerd wordt door dezelfde groepen. In de week dat dat ING bekend maakt een winst van zes miljard euro bij te kunnen schrijven en ASML een recordwinst van bijna tien miljard meldt, haalt het nieuwe kabinet zes en een half miljard weg bij sociale zekerheid en maar liefst tien miljard bij de zorg. Dat krijg je als dat vermaledijde ‘Links’  buitenspel wordt gezet. Goed, dan hebben we direct antwoord op de vraag waarmee deze tekst opent. Nee dus. We kunnen niet buiten ‘Links’.

Want we hebben als individu zo goed als geen mogelijkheden om op landelijk niveau beleid of instituties te beïnvloeden. Daar heb je dus collectieve macht voor nodig. Vroeger had ‘Links’ die macht. Nu beleven wij de nadagen van de neoliberale zinsbegoocheling. Van burger naar consument, van mens van vlees en bloed en wellicht nog een ziel, naar een vinkje in een spreadsheet.  En van patiënt naar kostenpost, van vluchteling naar lastpost. Van solidariteit naar haat en nijd.

Dan heb je de verkiezingen, de campagnes, de anticiperende gehoorzaamheid van media die ook voortgedreven worden door het opportunisme om mee te gaan met de rechtse golf. En daar hebben we opeens een frisse Rob Jetten, die zich onderscheidt met een positieve vibe waar ook progressieve en verbinding zoekende linkse kiezers door worden verleid. En wat blijkt? De neoliberale agenda van de VVD wordt gewoon voortgezet. Het gaat wellicht ietsjes groener worden, en onderwijs ontspringt de dans, maar dat is het dan wel. De rijken worden ontzien en worden rijker. De armen worden armer. Niet zo gek, als ‘Links’ op de reservebank moet blijven zitten.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Gerard Stolk (cc)

Hoe links weer relevant kan worden

Wil links terrein terugveroveren, dan moet het allereerst ferm afstand nemen van het dominante xenofobische frame, betoogt hoogleraar Leo Lucassen. Met daarnaast de focus op grotere sociale gelijkheid, fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en betere collectieve voorzieningen voor iedereen ongeacht achtergrond.

Eén van de vaak gegeven antwoorden is dat de electorale achterban van partijen als GroenLinks-PvdA en zeker D66 vooral is gaan bestaan uit hoger opgeleiden, door de Franse econoom Thomas Piketty wel als ‘Brahmin left’ aangeduid, en dat de traditionele arbeidersklasse heeft gekozen voor populistisch en extreem rechts.

PVV, BBB en NSC zouden de zorgen van deze ‘normale’ Nederlanders wel serieus nemen

En dat zou zeker gelden voor de ‘normale’ (Van der Plas) kiezers op het platteland, die zich in de steek gelaten voelen door ‘de Randstedelijke elite’ en hun voorzieningenniveau aanzienlijk hebben zien slinken. Anders dan de stedelijke bakfietsende en havermelk drinkende elite zouden partijen als de PVV, BBB en NSC de zorgen van deze ‘normale’ Nederlanders over migratie en de uitholling van de verzorgingsstaat namelijk wel serieus nemen.

Klopt dit wel?

Het is echter de vraag of deze aannamen wel kloppen. Zo is het idee dat de traditionele arbeidersklasse is overgelopen naar populistisch rechts en dat links dus zijn best moet doen om die terug te winnen door kritischer te zijn op migratie een misvatting, zoals politicoloog Cas Mudde al jaren betoogt. Daarnaast is het aandeel van ‘links’, met name van de PvdA, al sinds de jaren negentig sterk afgenomen. En is het bovendien moeilijk vol te houden dat (extreem)rechts in hoofdzaak een vluchtheuvel is voor de ‘verliezers van de globalisering’.

Foto: Stadtkatze (cc)

In gisteren ligt de kracht voor morgen

COLUMN - van Henk Witte.

Tal van politieke analytici hebben zich al bezig gehouden met de vraag waarom linkse politiek zich zo nadrukkelijk in de verdomhoek bevindt. En alle linkse politici en kiezers die zo nadrukkelijk op een medicijn tegen de rechtse pandemie zitten te wachten verloren zichzelf in een woud van verklaringen. Het resultaat: tot dusverre is niet echt een antwoord gevonden. Dit terwijl het antwoord, de reactie nogal voor de hand ligt. Die ligt namelijk simpelweg in het verleden. Naast de economische vooruitgang door de industrialisering die ons veel welvaart heeft gebracht was er de enorme sociale vooruitgang . Een sociale vooruitgang die we vooral te danken hebben aan de vooruitstrevendheid van de progressieve denkers en krachten.

Het behoeft geen betoog: rechtse mensen hebben in het algemeen een wat kleinere sociale antenne. Het zijn de mensen die we vooral vinden in de private sector van onze samenleving. Linkse mensen daarentegen kennen in het algemeen fijner afgestelde voelsprieten als het om sociale aspecten gaat. We zien deze groep dan ook vooral vertegenwoordigd in de zorg, in het onderwijs en bij allerlei sociale projecten. Ze staan doorgaans ook vooraan als het gaat om protesten tegen onrechtvaardige omstandigheden.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.