Terwijl in het Westen de kredietcrisis aanleiding is voor grondige twijfel over het (fundamentalistische) kapitalisme lijkt in het communistische China de crisis juist tot een omarming van het kapitalisme? Dit blijkt uit een voorzichtig communiqué van de top van de Chinese communistische partij over over de impact van de financiële crisis (IPS). In Beijing ziet men in dat de rol van China als 'fabriek van de wereld' het land kwetsbaar maakt als die wereld opeens door geldproblemen haar producten niet meer koopt. Om dit te voorkomen moet de binnenlandse consumptie worden aangewakkerd en zal voor boeren landbezit worden toegestaan. De term 'privébezit' wordt hierbij omzichtig vermeden want zelfs de meest vooruitstrevende hervormers zijn er als de dood voor dat er opnieuw iets zou kunnen ontstaan als een klasse van grootgrondbezitters. Die zijn immers resoluut uitgeroeid onder het autoritaire bewind van Mao. Men praat liever over een pachtperiode van 30 tot 70 jaar in plaats van landbezit.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Ooit was er het adagium: geen nieuws is goed nieuws. En voorts werd journalisten voorgehouden dat ‘all that’s fit to print’. Maar de tijden zijn veranderd. Nu gelden de wetten van ‘goed nieuws is geen nieuws’ en vooral ‘slecht nieuws is goed nieuws’. Goed nieuws wordt nog wel gemeld bij gebrek aan slecht nieuws; slecht nieuws daarentegen wordt bij de nieuwsmedia op handen gedragen. En als het niet voldoende stinkt, dan wordt het wel van stank voorzien.
De huidige financiële crisis toont aan dat het zo werkt. De helft van de ellende die nu al weken over ons wordt uitgestort valt direct toe te schrijven aan de wijze waarop journaals, talkshows, nieuws- en actualiteitenrubrieken zich schaamteloos storten op de excrementen van het kapitalistische debacle. Op alle stront wordt zo ver als mogelijk ingezoomd, de stank wordt van alle kanten de huiskamers ingeblazen en zonodig worden alle beschikbare klisma’s ingezet, om de darmen van het onheil tot het laatste restje onwelriekendheid uit te spoelen.
Napraten en herhalen
Ooit was er in ons land sprake van een grote mate van pluriformiteit in de pers. Kranten, tijdschriften, radio en tv: ze presenteerden samen een grote diversiteit aan invalshoeken, waar het de interpretatie van feiten en gebeurtenissen betrof. Er was veel ruimte voor nuanceringen, ieder incident was niet meteen een trend, en vooral: gebeurtenissen werden geduid in een breder perspectief, gerelativeerd. In kranten gebeurt dat nog steeds wel, zij het in mindere mate. Maar op radio en tv is dat nauwelijks meer het geval.
Deze week kwam het rapport “The Economics of Ecosystems and Biodiversity” [.pdf] wederom in de belangstelling te staan. Hierin wordt gesteld dat de jaarlijkse kosten van ontbossing (en vernietiging van andere ecosystemen) de kosten van de financiële crisis ‘klein bier’ doen lijken. “At between $2 trillion and $5 trillion per year it dwarfs the cost of the current financial crisis which economists gauge at about $1.5 trillion” (DerSpiegel).
Ondertussen ontstaat er wel het idee dat nu overheden voor miljarden moeten bijspringen om de bankwereld overeind te houden dit ten koste zal moeten gaan van beleid op klimaatverandering en duurzame energie. De Financial Times kopte vorige week nog “EU: saving the economy or saving green dreams?”. Ontkenners van climate change en peakoil verkneukelen zich nu al bij het idee dat de financiële crisis groene ambities van de politieke agenda zal stoten. Maar het tegendeel zou wel eens waar kunnen zijn.
De eerste reflex van politici zal waarschijnlijk zijn om te snijden in (zogenaamd kostbaar) beleid op duurzame energie en klimaatverandering. Maar nu het roofkapitalisme haar einde nadert is er juist meer ruimte voor verduurzaming en dat besef zal op den duur ook bij beleidsmakers doordringen (BlogActiv.eu). Het roofkapitalisme dat verantwoordelijk is voor de enorme overshoot in consumptie stond verduurzaming altijd in de weg. Flitskapitaal vloog van oliepalm plantage naar kopermijn terwijl de natuur en lokale bevolking berooid achterbleven. De ecologische en maatschappelijke schade werd nooit meegerekend in de prijs. Vraag naar goederen werd gecreëerd met geleend geld, net zo goed dat ontwikkelingskosten van nieuwe ontbossende en vervuilende projecten werden gedekt met geleend geld. Investeren en projectontwikkelen: gewoon omdat het kan! Het leek een aardig zichzelf versterkend concept als je geen oog had voor de grenzen van wat onze aarde aankan. Nu de motor achter het roofkapitalisme is weggevallen zal ons economisch handelen weer gebaseerd moeten worden op de werkelijke economie en dat biedt perspectieven voor verduurzaming. Of zoals oud Wereldbank econoom professor Herman Daly zegt: “To keep up the illusion that growth is making us richer we deferred costs by issuing financial assets almost without limit, conveniently forgetting that these so‐called assets are, for society as a whole, debts to be paid back out of future real growth.” (TheOilDrum).
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
‘Zo’n crisis kan een prima moment zijn om wat zaken voor een prikkie te kopen’ vertrouwde een oud bestuurder van een van mijn bancaire klanten mij laatst toe tijdens een overleg. Nu ben ik zelf niet zo’n investeerder maar als je, zoals Wouter Bos, in een positie bent waar je vrij makkelijk even een koffer geld kan lenen bij de ECB liggen er deze dagen geweldige mogelijkheden.
Neem IJsland, een prachtig natuurgebied (mits je van woeste leegte houdt en een beetje tegen regen kan) ruim twee keer zo groot als Nederland met iets meer inwoners dan Utrecht. IJsland heeft twee zaken die het, net als Fortis/ABNAMRO, tot een investeringskans maken: een acuut financieel probleem en een hoop exploiteerbare hulpbronnen.
Ik heb het dan niet over de aanzienlijke visrechten in een brede strook rondom het eiland en ook zeker niet over de verschillende militaire installaties die allerlei landen wellicht wel voor een eeuw willen huren. Ik heb het over het potentieel aan geothermisch energie onder IJsland. Energie is een van de belangrijke schaarse hulpmiddelen totdat we die kernfusiereactoren aan de praat krijgen (over 50 jaar?) en de IJslanders zijn al decennia bezig om deze energie af te tappen. Het overgrote deel van al het warme water voor keukens, CV’s en openlucht zwembaden en ruim een kwart van de elektriciteit wordt in IJsland opgewekt met aardwarmte. Dat is goedkoop en veroorzaakt geen CO2 uitstoot. Doordat IJsland op de breuk tussen de Europese en Amerikaanse continentale platen ligt zijn er diverse plekken op het eiland waar het aftappen van de energie uit de warme binnenkant van de planeet betrouwbaar kan.
Dit is een gastbijdrage van Guido van de Luitgaarden.
Tussen alle rijke-mensen-problemen van de laatste dagen, zoals het instorten van de beurzen en het omvallen van banken, zou je haast vergeten dat er ook hele-arme-mensen-problemen zijn. Zo verscheen gisteren voor de zoveelste keer een bericht dat op het Italiaanse eilandje Lampedusa, een eind voor de kust van Sicilië, weer honderden bootvluchtelingen onder erbarmelijke omstandigheden opgevangen worden. En dat zijn dan de mensen die geluk hebben.
Wie de oversteek wil wagen vanuit Libië of Tunesië mag eerst een paar duizend dollar betalen aan mensensmokkelaars in de goede hoop dat ze ook waar voor hun geld krijgen en meneer de smokkelaart niet met het geld verdwijnt. Als je boft mag je aan boord van een geïmproviseerd vlot gaan. Je haalt de overkant of je wordt door de Italiaanse kustwacht opgepikt en in een overvol detentiecentrum gezet in afwachting van asiel. En daar heb je dan nauwelijks of geen aanspraak op gezondheidszorg, word je niet in staat gesteld een gang naar de rechter te maken of word je zonder pardon terug naar Libië gestuurd. De stand van zaken ten aanzien van de mensenrechten daar is algemeen bekend en niet iets om vrolijk van te worden. Maar dat zijn dan de mensen die geluk hebben.
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
“Aid flows must be maintained. Today’s meeting of ministers was unanimous in that regard. The World Bank has to protect the poor and vulnerable in the context of the global financial crisis.” (AP)
Wereldbankpresident Robert Zoellick en Mexicaans minister van Financiën Agustin Carstens laten horen dat de Wereldbank vastberaden is de arme landen niet de dupe te laten worden van de financiële crisis. In een gezamenlijke verklaring beloofden de ministers die het bestuur van de bank vormen (waaronder ook Bert Koenders) unaniem alle eerder toegezegde steun aan ontwikkelingslanden te voldoen. Door de teruglopende economische groei zijn dit jaar al meer dan honderd miljoen mensen onder de armoedegrens terechtgekomen.
Elke week maakt GeenCommentaar ruimte voor een artikel van de satirische website de Speld! Nieuws zonder de ‘feitish’ van de reguliere media.
Vice-premier Wouter Bos is het Europese geharrewar rond de kredietcrisis meer dan zat. Een trits aan mislukte ICT-projecten wijst de weg naar innovatie en hernieuwde groei. En de PvdA zou meer naar de VVD moeten kijken.
Met die boodschap toog de Minister van Financiën naar Luxemburg om zijn collega’s te inspireren tijdens het spoedberaad over de kredietcrisis. Zijn boodschap is er één van hoop en vertrouwen in bodemloze putten als aanjager van de economie.
“Mijn boodschap aan Europa is helder: Steek uw miljarden niet in banken, maar in de spaarrekeningen van topmensen die falende ICT-projecten initiëren,” zei de bewindvoerder op Schiphol aan De Speld. “Daarmee help je veel ondeskundige techneuten aan een baan, die anders nooit voldoende ervaring kunnen opdoen. Nederland heeft op dit gebied een flinke voorsprong opgebouwd, dankzij projecten als de automatisering van de Belastingdienst, het UWV, de Studiefinanciering, het OV-chipkaartproject en natuurlijk de stemcomputers.”
Inspiratie opdoen
Bos ziet een hernieuwde rol voor Nederland als gidsland voor Europa. “In Nederland hebben we al lang geleden ontdekt dat de economie een blijvende impuls krijgt als je fors geld investeert in kansarme ICT-projecten,” zo weet hij te melden. “Jaarlijks steken we daar minstens vijf miljard euro in, terwijl minstens zoveel via verborgen posten in de industrie worden gepompt. Daarmee wek je het blijvend vertrouwen dat informatietechnologie een gouden toekomst voor de boeg heeft.”
Het is wrang om te constateren dat hetzelfde irreële gedrag dat zorgde voor een opgeblazen financieel systeem er nu voor zorgt dat niet alleen dat systeem in elkaar dondert, maar tevens de gewone economie.
Eigenlijk het ultieme bewijs dat economische beschaving niet veel meer is dan een vorm van schijnvertrouwen.
Maar we zitten nu wel in een sterke neerwaartse spiraal en hoe irreëel de geldschuivers nu ook handelen, we zullen er iets mee moeten doen.
Het is daarom belangrijk om te constateren dat, in tegenstelling tot veel van voorgaande economische crises, het fundament van de gewone economie best gezond is. Bedrijven maken winst, werkeloosheid is op een acceptabel niveau, inflatie is onder controle, er zijn geen grote oorlogen gaande en de overheidsfinanciën zijn beheersbaar in de meeste landen.
Dat de beurskoersen kelderen en banken omvallen, zegt meer over de krankzinnige werking van dat systeem dan over de werkelijke status van de wereld.
Er zal dus iets moeten gebeuren met dat financiële systeem. In mijn ogen gaat het dan niet over meer regeltjes voor toezicht. Het moet gaan over een fundamentele verandering van omgaan met geld, investeringen, schuld en beloning. En volgens mij gaat dat via de weg van de lange termijn. De kortcyclische waan van de huidige dag waarin bedrijven ieder kwartaal moeten rapporteren, waar aandelen meerdere malen per dag van eigenaar verwisselen, waar geld sneller over de wereld flitst dan goede ideeën en waar iedere dag nieuwe financiële constructies verzonnen zonder dat er werkelijk meer waarde is, moet stoppen.
Maatregelen zullen dan moeten gaan in de richting van de Tobin-tax, het verbieden van verhandelen van aandelen binnen een jaar na aankoop, het belonen van bestuurders op basis van prestaties van een bedrijf vijf jaar NA hun acties en meer van dat soort zaken. Het mag niet nog een keer voorkomen dat de hysterische zucht naar snel geld de volledige wereld uit zijn balans brengt.
”Geen land is in vredestijd zo snel en zo hevig ineengestort als IJsland nu” (de IJslandse econoom Jon Danielsson)
Arm IJsland. Het land krijgt harde klappen. IJsland, schurkenstaat, klinkt nu al. IJsland, het land van grote eenzaamheid. Land van vulkanen, geisers en pruttelende modderpoelen. Land van amper 300.000 mensen en Nobelprijswinnaar Halldor Laxness, de Vestdijk van IJsland. Land van zwavelgassen en rokende puinhopen. Rokende puinhopen, vooral dat. Vanaf de Faroër-eilanden zijn ze in de verte te zien. Alsof er een a-bom op IJsland is gevallen. Niets is zeker meer in IJsland. Maar schurkenstaat? Nee toch, IJsland toch niet? Nou ja, een paar schurken dan… Maar echt een paar, meer ook niet.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.