Recensie Zomergasten | Jim van Os in de Allerlaatste Zomergasten Ooit

Bijna aan eind van deze Allerlaatste Zomergasten Ooit liet de allerlaatste zomergast ooit, psychiater Jim van Os, een fragment zien waarin kunstenares Marjan Teeuwen het sloopafval van een sloophuis zo opstapelt dat er iets nieuws ontstaat. Een herschikking van het interieur, met een geheel eigen schoonheid. Maanden is ze bezig, monnikenwerk noemt ze het. Als het klaar is, dan staat het een paar weken, wordt het kunstwerk vastgelegd en wordt het met de grond gelijkgemaakt. ‘Er komt wel weer iets nieuws’, zegt ze. Voor haar gaat het erom te laten zien dat de mens een ‘enorme kracht heeft de wereld op te bouwen. En met dezelfde kracht breken we hem ook weer af.’ Jim van Os zegt dat het verleidelijk is om de kunstwerken van Marjan Teeuwen te projecteren op de psychiatrie. Die moet, in zijn ogen, ook afgebroken en herschikt worden. Maar zelf zag ik toch vooral een metafoor voor het einde van het programma dat sinds 1988 bestaat en waarvan ik nu naar de allerlaatste aflevering aan het kijken was. Een programma waarin elke keer één gast (een enkele keer twee) drie uur de tijd kreeg om samen met een presentator een ideale televisieavond op te bouwen, door zorgvuldig fragmenten, persoonlijke verhalen, bekentenissen, verhullende en onthullende reacties op elkaar te stapelen. Maar ergens vorig jaar is er, in de nasleep van Schoof I en in de oneindige wijsheid van de NPO-top, besloten om dit zo zorgvuldig opgebouwde monument van de Nederlandse televisie, in één machtige beweging af te breken. Marjan Teeuwen stond enthousiast te becommentariëren hoe de graafmachine het plafond doormidden brak alsof het niks was. En nu zit ik hier, midden in de nacht, in eenzelfde soort maniakale staat, mijn allerlaatste zomergastenrecensie ooit te schrijven. Het is dat ik weinig talent heb om mij psychologisch ontregeld te raken, maar ik had toch de indruk dat de makers van Zomergasten niet toevallig hun programma wilden uitluiden met een man die gespecialiseerd is in de waanzin. En die zo zijn eigen ideeën heeft over de vraag hoe wij als mens kunnen leren omgaan met existentiële wanhoop. Want de grote vraag is: hoe gaan wij volgend jaar het zwarte gat vullen dat Zomergasten in onze zomer gaat slaan? Je neemt altijd jezelf mee De avond begon met een fragment uit het kunstwerk The Essential, een eindeloze reeks van korte documentaires waarin mensen van over de hele wereld vertellen over de essentie van hun leven. In deze portretten komen de geïnterviewden in slechts anderhalve minuut tot de kern. In Zomergasten doen ze daar doorgaans drie uur over. De ene gast lukt het beter dan de ander, maar het mooie van drie uur durende interviews is dat die kern altijd wel ergens naar boven komt. Soms overduidelijk, soms zonder dat je het door hebt. Janine Abbring vroeg of het als interviewer noodzakelijk is om ook iets van jezelf te laten zien. Volgens Van Os kun je niks anders: je neemt altijd jezelf mee. Als interviewer en als gast. En deze avond bleek hij weinig moeite te hebben om te laten zien dat niks menselijks hem vreemd was. Zo vertelde hij beeldend over zijn eigen bijna-psychose, toen hij als pas beginnende psychiater in een Franse psychiatrische inrichting meende een wondermiddel te hebben gevonden in verdunde alcohol. Voor mijn geestesoog zag ik hoe hij als een soort ontspoorde tovenaarsleerling in zijn garage dansend in potjes zat te roeren. Hij vertelde over de psychoses van zijn zoon, en hoe die hem confronteerde met zijn eigen nalatigheid als vader. Zijn eigen vader spaarde hij ook niet bepaald: het was een werkverslaafde alcoholische gynaecoloog die in de jaren ’70 zijn eigen zaad heeft gebruikt, waardoor er nu op z’n minst één halfbroer en één halfzus van Van Os op aarde rondlopen. Ook zeer opmerkelijk vond ik een vrij nonchalant pleidooi voor gematigd alcoholisme, waarbij je met minimale inname maximaal probeert te genieten van dat waaraan je verslaafd bent. ‘Ik heb dorst’, zei hij. En als je dorst hebt, moet je dat niet gaan ontkennen. Dan ga je alleen maar meer drinken. Zorg er wel voor dat je een boeiend bestaan leidt, om niet aan de dorst onderdoor te gaan. ‘Hoe schraler je bestaan, hoe groter de kans dat de beloning van je verslaving je leven gaat beheersen.’ Stemmen in je hoofd Zoals in elke uitzending van dit seizoen waren de getoonde fragmenten verrassend sterk en soms ronduit indrukwekkend. Neem bijvoorbeeld het fragment met de vrouw die een stem in haar hoofd hoorde. Van Os legde uit de we allemaal in dialoog zijn met onszelf. Maar soms gebeurt er iets in het gesprek met jezelf dat zo onverdraaglijk is dat die innerlijke stem als het ware naar buiten gaat. En jou de duisternis in sleurt. Wetenschappelijk gezien, zegt Van Os, is elke psychologische ontregeling uniek. “Je kunt zeggen je bent psychosegevoelig of depressiegevoelig of verslavingsgevoelig. En dan gaan we kijken: hoe ziet die gevoeligheid eruit? En welke capaciteiten en talenten heb je die daar wellicht mee verwant zijn? En wat kunnen we daarmee?” De huidige psychiatrie is aan vervangen toe, volgens Van Os. We moeten  niet zozeer het huidige systeem hervormen, maar het volledig afbreken en tegelijkertijd iets nieuws opbouwen. Een brandbrief en een tuchtrechtzaak Tegen het einde van de avond, na een indringend fragment over een Amerikaanse gevangene met suïcidale gevoelens, kwam het gesprek op euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden. Een paar jaar geleden had Van Os een brandbrief ondertekend waarin een collega het OM verzocht de euthanasie van een zeventienjarig meisje te onderzoeken. De brief was de ouders onder ogen gekomen, die nu een kort geding hebben aangespannen. Van Os gaf toe dat dit niet had mogen gebeuren, maar hij bleef zijn zorgen uiten over de verruiming van de euthanasiewet. Een doodswens, zei hij, moet je serieus nemen, maar je moet er als arts niet aan toegeven. Je moet erover praten en hem verkennen. Hoe voelt het, waar komt het vandaan? Verleiden aan de ene kant, vertragen aan de andere kant. Voor zover ik kan oordelen, waren de excuses van Van Os oprecht en is de uiting van zijn zorgen integer. Janine Abbring vond ik, zoals de hele avond eigenlijk, behoorlijk scherp in deze poging de olifant in de kamer de ruimte te geven die nodig was. Zoals dat gaat Het allerlaatste fragment van deze Allerlaatste Zomergasten Ooit was er weer een op metaniveau. Stephen Fry werd geïnterviewd door een groep neurodiverse jongvolwassenen, eindigend met I Wish I Knew How I Would Feel To Be Free van Nina Simone. En ik dacht: ja, hoe zou het zijn om vrij te zijn? Om volgend jaar zorgeloos op vakantie te kunnen? Zal ik de vrijheid voelen, of enkel het gemis? Nadat Janine Abbring nog even wat huishoudelijke mededelingen deed, kregen we in vogelvlucht alle 214 Zomergasten ooit te zien (hoewel ik Ian Kerkhof niet zag, maar dat kan aan mij liggen). De eerste waarvan ik enige herinneringen had, was Jan Wolkers die in 1991 zijn ideale televisieavond eindigde met een fragment van Marilyn Monroe die de troepen in Vietnam toezong en die, volgens Wolkers, enkel dankzij haar superieure ironie in staat was al die mannen van haar af te houden. Anders was ze ‘die avond verdronken in het sperma, op dat podium’, een opmerking die zich in het geheugen van mijn 14-jarige zelf prentte. Zo begon mijn zomergastenkijkcarrière. Ergens in 2011 komt het hoofd van Marc-Marie Huijbregts langs, de eerste Zomergasten die ik op deze plek heb gerecenseerd. Daarna zijn er vele gevolgd, waarvan ik vele ben vergeten, maar waarvan er genoeg een diepe indruk op me hebben gemaakt. Mocht u tijd over hebben, kunt ze allemaal hier nalezen. Het was een waardige laatste aflevering van een onvergelijkbaar televisieprogramma. Maar niks is voor altijd. Laten we de woorden van kunstenares Marjan Teeuwen maar in herinnering roepen terwijl ze toekijkt hoe haar kunstwerk wordt gesloopt: ‘Er komt wel weer iets nieuws.’ En wie weet komt het ook gewoon weer terug.

Door:

Mag ik hier eeuwig over twijfelen? | Zomergasten met Merel Pauw

, door

‘Eigenlijk ben ik, als het erop aankomt, een behoorlijk dapper mens’, zei Merel Pauw (artiestennaam Elmer) halverwege Zomergasten. Dat dacht ik nu ook. Hier zat iemand die hyperbewust is van zichzelf, die het liefst de hele avond in een hoekje zit te gamen om zichzelf te beschermen tegen de boze buitenwereld, en die toch had besloten de sprong in het diepe te wagen en op deze avond haar ziel en zaligheid op tafel te leggen.

 ‘Je moet toe bewegen naar waar je bang voor bent’, zei ze. En dat deed ze. Vol overgave. En tegelijkertijd vol twijfel.

Dat Merel Pauw een vat vol tegenstrijdigheden is, blijkt al uit haar naam, waarin twee zo verschillende vogels samenkomen: de bescheiden merel en de ruimte opeisende pauw. De merel en de pauw wisselden elkaar op deze mooie zomeravond continu af. Zodra de pauw teveel op de voorgrond trad, greep de merel in (handen voor de ogen, hoofd op tafel, relativeren geblazen). Kreeg de merel de overhand, dan besloot de pauw van zich te laten horen.

De avond begon bescheiden met een fragment uit How to with John Wilson over smalltalk. Het mereltje beschreef zichzelf als een alien die de gebruiksaanwijzing over hoe je koetjes en kalfjes bespreekt, niet had gekregen. Maar juist omdat ze die gebruiksaanwijzing mist, maakt de pauw die andersheid graag expliciet. Vandaar Elmer, haar alter ego met plaksnor. “Ik voel me comfortabel als ik de weirdo ben”, zei ze, “als ik met tien-nul achtersta en niemand nog iets van me verwacht, dan kan ik juist mijn grillige zelf zijn.” Door meteen te vertellen dat je moeite hebt met iets wat voor andere mensen heel simpel is, zeg je natuurlijk ook: deze avond zal niet aan oppervlakkigheid ten onder gaan.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Tussen droom en werkelijkheid | Zomergasten met Nasrah Habiballah

, door

RECENSIE - De tweede aflevering van het laatste seizoen Zomergasten zat vol met dromen. Die niet zelden verstoord werden door de werkelijkheid. Journaliste Nasrah Habiballah leidde ons langs schitterende fragmenten zonder haar journalistieke masker te laten zakken.

‘Ik wil de openingsscène van Oklahoma! verfilmen’, zegt een van de hoofdpersonen uit A Bunch Of Amateurs, een documentaire over een groep bejaarde filmliefhebbers. De man heeft een geruit hemd aan, een rode kiel om zijn hals en een cowboyhoed op zijn hoofd. Hij wil gefilmd worden terwijl hij op een witte hengst door het maisveld rijdt en ‘Oh, what a beautiful morning’ zingt. ‘Heb je ooit op een paard gereden?’, vraagt iemand. ‘Nee’, zegt hij. ‘En waar vind je mais zo hoog als het oog van een olifant?’ ‘Niet hier in de buurt’, geeft hij toe.

Even later staan ze in het enkelhoge gras van een weiland. Een vrouw met dezelfde kleren is zijn stand-in. ‘Vanuit deze hoek zie je niet dat ik het niet ben’, zegt de man terwijl hij door de camera naar de vrouw kijkt op het witte paard.

De man had een droom. Of het uiteindelijke resultaat overeenkomt met het droombeeld, is nog maar de vraag. Maar doet dat er toe? Hij heeft het toch maar mooi gerealiseerd. Dat hij zelf niet op het paard zat? Een kniesoor die daarover valt.

Foto: Nasrah Habiballah VPRO Zomergasten foto © Anne Claire de Breij

Zomergast Nasrah Habiballah gelooft in ‘Peace journalism’

, door

[Lees hier de recensie van deze zomergastenaflevering] Nasrah Habiballah is vanavond de tweede gast in VPRO’s  Zomergasten. In het promotiemateriaal op Facebook en Instagram zegt ze:

Wat sowieso aan bod gaat komen is journalistiek. Ik ben een journalist in hart en nieren. Maakt het grootste deel uit van mijn leven. Dus over journalistiek gaan we het sowieso hebben.

Nu zal Janine Abbring ongetwijfeld op zoek gaan naar “de mens achter de journalist”. Hopelijk krijgt Nasrah Habiballah’s opvatting over het journalistenvak ook alle ruimte. En dan met name haar ideeën over wat “peace journaslism” (‘vredesjournalistiek’) wordt genoemd.

Oorlog is een ziekteproces

In een boeiend interview met Gijs Beukers in het Volkskrant Magazine van 19 juli 2024 (betaalmuur) zegt ze:

“Ik geloof heilig in peace journalism, een theorie van de Noorse socioloog Johan Galtung. Hij zegt dat je een conflict op twee manieren kunt verslaan. War journalism is als het verslag van een sportwedstrijd: die kant heeft daar een aanval uitgevoerd en daarbij zijn zoveel doden gevallen. Door die informatie te brengen, voeg je niet veel toe aan het begrip van de kijker.

Peace journalism is het beschrijven van een ziekteproces. Wat is de oorzaak? Wat zijn de symptomen? Hoe kan die persoon genezen? Om dat te vertalen naar een conflictsituatie: waarom voelen de partijen wat ze voelen? Waar komt dat vandaan? Wat zou een oplossing kunnen zijn? Ik geloof oprecht dat we daar onze kijkers, luisteraars en lezers het meest mee van dienst zijn.”

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Recensie Zomergasten met Peter Pannekoek

, door

RECENSIE - Noot vooraf: Dit stuk is niet geredigeerd en ik heb dus ook niets geschrapt. Het is nogal een epistel, ik heb mijn eigen gedachten, anekdotes en gevoelens volledig de vrije loop gelaten. Ik wilde er vooral geen saai verslag van maken, een verwijt dat ik voorheen een paar keer kreeg. Nou, dat zullen jullie weten haha…

Anyway. Ik lijd de laatste tijd nogal aan writersblock, maar toen ik hoorde dat Peter Pannenkoek de eerste Zomergast is, was ik er als de kippen bij. Hij is een van mijn favoriete cabaretiers, ontzettend sympathiek en enorm grappig. Ik verwacht dan ook een lollige uitzending, maar wellicht heeft hij ook een serieuze kant. Vast wel. We gaan het zien.

Als het gesprek begint biecht Janine op dat ze er eigenlijk geen zin in heeft. Dat vond ik een vreemde opmeting, maar wat ze bedoelde is dat ze zo gespannen is, op een vervelende manier. Peter heeft meer een gezonde spanning. Nou gelukkig, komt het hopelijk toch nog goed met de avond.

Nah, toevallig is het eerste fragment een documentaire, meteen serieus dus. En een fragment dat Peter heeft leren kennen via Zomergasten. Wat leuk! Over beeldend kunstenaar (mensen waar ik vaak weinig van snap. Maar dat ligt aan mij.) Sam Dillemans. Ha, hij maakt me toch nog aan het lachen, wat een betweterig mannetje. Peter voelt zich blijkbaar wel met hem verwant, omdat hij ook overal vol overgave voor gaat. Ja dat geloof ik meteen. Ik vind het wel een beetje lullig om de supermarktcassière te verwijten dat ze dat niet altijd doet. Dat is gewoon een baantje, en niet altijd even leuk met soms vervelende klanten. Ze zit daar gewoon om geld te verdienen. En Peter propt en plant zijn tijd blijkbaar altijd helemaal vol, dat lijkt me nou doodvermoeiend.

Zevenvinkers kunnen Zomergasten betalen

, door
Hoe krachtig en stilistisch prachtig Joris Luyendijk zijn woede over de aanvallen op de NPO en het wegbezuinigen van Zomergasten ook uit, er valt het nodige op af te dingen.

OPINIE - Onder de kop Zomergasten weg? Alleen vanwege pestbezuinigingen schrijft Joris Luyendijk in NRC in een prachtige stijl zijn ongenoegen van zich af over het opheffen van het programma per 2027. Het is volgens hem een coup van rechts om een fantastisch programma, dat van groot belang is voor de cultuur en democratie, de nek om te draaien. Evenzeer voor de hele bezuiniging op de NPO.

Lubach sneuvelde al bij de NPO. Bij RTL voelt het programma bepaald niet als een vis in het water. De VPRO en NPO boden, vermoed ik, een passender omgeving voor Lubach. Cultuur telt. Dat is moeilijk in cijfers uit te drukken. Te veel bezuinigen op de publieke omroep tast onmiskenbaar de cultuur aan, maar het is moeilijk hard te maken wat ‘te veel’ is. De NPO zelf zou dat, inclusief transparantie over kosten per programma, beter moeten doen.

Democratisch onmisbaar of elitair vermaak?

Dat brengt ons op een bijzonder argument van Luyendijk: “Degenen die in dit land de moeilijke beslissingen moeten nemen, hebben niet alleen goede informatie nodig, maar ook verrassende inzichten, bespiegeling en vertraging. Hier is Zomergasten voor…Kunstenaars, wetenschappers, denkers en onderzoekers bereiken met hun werk doorgaans enkele tienduizenden bezoekers of lezers. Impact maak je door op de publieke omroep over je werk te vertellen.”

‘Wat elitair’ is een te gemakkelijk etiket op dit argument, maar ook onnodig. Zijn bewering houdt domweg geen stand. Het medialandschap, niet enkel de weekendkranten van NRC (met New York Times!), Volkskrant, AD, Telegraaf en regionale titels, maar ook opinie-uitgaven, 1Vandaag, RTL Nieuws, Nieuwsuur en uitstekende online nieuwsbrieven (om nog niet te spreken over iets als boeken), bieden bij elkaar veel rijkere informatie – en verrassende inzichten, bespiegeling en wellicht zelfs ‘vertraging’ – dan de verhalen en fragmenten van de Zomergasten.

Laten we eerlijk en nuchter zijn: Zomergasten is een doorgaans fijn programma, maar voornamelijk amusement voor ‘zevenvinkers’ (term van Luyendijk zelf). Daar moet ruimte voor zijn op de treurbuis (van Gerrit Komrij), en hoe dan ook heeft de omgeving van de publieke omroep een culturele toegevoegde waarde.

Kosten en kijkcijfers van Zomergasten

Volgens betrouwbare bronnen kostte het programma de VPRO in 2025 900.000 euro. Dat is veel, vooral een gevolg van dure rechten voor tv-fragmenten. Echter, het behelst zes afleveringen van drie uur, wat op 50.000 euro per uur komt. Dat is gemiddeld voor de NPO. Ter vergelijking: een Vpro-uitzending van het geschrapte Tegenlicht van 50 minuten kostte 75.000 euro.

Echter, het aantal kijkers daalde gestaag. De kijkcijfers van Zomergasten in deze tabel hebben Dwarka Berloth en collega’s van het Nationaal Media Onderzoek bereidwillig verzameld, voor willekeurig opgegeven jaren (de rest doe ik nog een keer). De researchafdeling van NPO zegt dat er per uitzending 30.000 uitgesteld-kijkers via de app bijkwamen. De namen van gasten heb ik eraan toegevoegd vanuit een mooie lijst op Wikipedia. De presentatoren waren Thomas Erdbrink (2016), Janine Abbring (2017, deed ook het uitstekende Wintergasten), variërende presentatoren in plaats van Theo Maassen (2024) en Griet Op De Beeck (2025).

In de jaren 2000 en begin 2010 haalden veel afleveringen 700.000 tot 1.000.000 kijkers, met een uitschieter voor Youp van 1,3 miljoen. Mark Rutte en Eberhard van der Laan waren goed voor ongeveer 1 miljoen live kijkers. Nadien zakte het gemiddelde naar een half miljoen of minder. In het seizoen 2024 werd zelf bericht over een kijkcijfernachtmerrie voor Zomergasten.

Khader, Bokma, Kuper en Crutzen

De schurende prachtuitzending met Sakir Khader, door Luyendijk zelf geïnterviewd, bracht het dieptepunt met gemiddeld 150.000 live kijkers. Maar de even recalcitrante en onderhoudende Pierre Bokma haalde daarop het drievoudige. In 2025 steeg de kijkdichtheid gemiddeld weer, met kwalitatief als hoogtepunt Simon Kuper en dieptepunt Eva Crutzen.

Welke uitzendingen van Zomergasten voldeden aan de hoge kwalificaties die Luyendijk eraan toekent? (Overigens zeggen uitgestelde kijkcijfers nog meer over kwaliteit dan de live cijfers. De eerste zijn op aanbevelingen op grond van kwaliteit gebaseerd, live kijken meer op verwachtingen.)

De redactie was bezig met herijking van Zomergasten toen de bijl viel. De NPO-leiding doet suggesties, de omroepen beslissen. In dit geval namen de VPRO-hoofdredactie en directie het besluit. De redactie stond buitenspel. Eerder verhaalde in dit marathoninterview documentairemaker Roel van Broekhoven hoe de VPRO – die hij verruilt voor RTL – van een dominante ‘makersomroep’ tot een ‘bureaucratie’ werd. De omroep telde begin 2025 237 ‘programmagebonden’ en 146 overige functies.

De druk op de creativiteit en het karakter van de VPRO is echter mede de ‘schuld’ van bezuinigingen. Analyse van de gedeponeerde jaarverslagen van afgelopen jaren leert over toenemende druk van de omroep om te voldoen aan criteria van kijkcijfers van de NPO. De omzet van 73 miljoen in 2023 daalde naar 69,5 miljoen in 2024, een gevolg van minder ‘geplaatste’ programma’s door NPO. Voor 2025 werd een tekort van bijna 6 ton voorzien.

Zevenvinkers en witte wijn

Zouden kijkers niet bij Videoland van RTL voortaan moeten kunnen betalen voor Zomergasten (en Lubach)? Het heeft geen pas te zeggen dat ze dan op zondagavonden maar ‘wat minder witte wijn moeten slurpen’, maar cijfers bieden ondersteuning: 150.000 euro per uitzending met 300.000 kijkers betekent 50 cent per uitzending per kijker. Voor een heel seizoen 3 euro, nog geen half flesje wijn. Dan moeten programma’s wel ‘on-demand’ worden aangeboden (net als krantenartikelen trouwens), een schone taak voor de nieuwe eigenaar van RTL, DPG Media.

De VPRO zou wellicht zelf bijdragen kunnen verzamelen voor behoud van programma’s, op een Substack-achtige wijze. Zomergasten en de VPRO horen bij het publieke bestel dat we moeten kunnen koesteren, maar het programma onmisbaar verklaren voor “degenen die in dit land de moeilijke beslissingen moeten nemen” is wel creatief verzonnen maar onzinnig.

Eventueel kan John de Mol met Talpa Zomergasten overnemen. Kan hij de democratie dienen met een tegenwicht voor het radicaal-rechtse Vandaag Inside. En vooruit, mag Linda Zomergasten presenteren. Als het programma wordt betaald met onderbrekende reclame, hebben wij fans de tijd om tussendoor even wijn bij te schenken.

[overgenomen van Netkwesties); screenshot: Sana Valiulina in Zomergasten met Jelle Brandt Corstius, juli 2024)

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Een pleidooi voor het bijna niets doen | Zomergasten met Herman Koch

, door

RECENSIE - We moeten ons Herman Koch als een gelukkig mens voorstellen. Tenminste, als we hem op zijn woord geloven. Wat nog maar de vraag is, want Herman Koch mag de werkelijkheid graag wat mooier maken dan hij is. Zo bleek tijdens deze laatste aflevering van Zomergasten 2025. Ooit schreef Koch een verhaal over zijn oom Ron die hem had meegenomen naar het popfestival in Monterrey waar hij een paar woorden met Jimi Hendrix had gewisseld. Als mensen hem naar dit verhaal vroegen, dan gaf hij toe nooit met Jimi Hendrix te hebben gepraat. Het bestaan van oom Ron werd nooit in twijfel getrokken.

Een grotere leugen toedekken met een kleinere, heet dat in de poëtica, legde Koch uit. Misschien liegt hij wel altijd. Misschien liegt hij zelfs dat hij liegt. In zijn lagere schooltijd spelde hij zijn ouders een verhaal op de mouw over twee rivaliserende groepen op zijn school. Hoe weten wij of dit verhaal over dit verhaal wel waar is?

“Herman, verzin jij eens een leuk bruggetje”
Tegen het einde van deze laatste aflevering van Zomergasten 2025, vertelde hij tegenwoordig het liefste niets te doen, een verlangen dat nogal eens wordt verstoord door dingen waartoe hij zich verplicht voelt. Presentatrice Griet op de Beeck vroeg naar een voorbeeld van iets wat hij moet doen. ‘Zomergasten’, zei Koch. Dat vond Op de Beeck een flauw grapje. En Koch gaf toe dat het een grapje was. Maar misschien was het wel een grapje dat het een grapje was. 

Foto: VPRO Zomergasten met Herman Koch Foto © Bas Losekoot

Zomergasten 2025 met Herman Koch

, door

[Lees hier de recensie van Zomergasten met Herman Koch]

De VPRO sluit de Zomergastenserie van dit jaar af met schrijver Herman Koch.

Alweer een schrijver? Da’s dan de derde in deze 2025-editie. In de vorige uitzendingen hadden we al schrijver, columnist, programmamaker Özcan Akyol en schrijver, journalist Simon Kuper.

Bij de 200ste Zomergasten (vorig jaar, met acteur Pierre Bokma) maakten we al gewag van het feit dat schrijvers (auteurs) lijstaanvoerders zijn van de top-10 meest voorkomende beroepen in Zomergasten. Die positie is dit seizoen dus verstevigd.

Met Herman Koch, die de laatste jaren lijkt te schrijven of zijn leven er van  af hangt. Excuses voor deze wat morbide formulering, maar sinds 2020 heeft Koch prostaatkanker onder de leden en sindsdien zijn er vijf romans van hem uitgekomen. En hij is nog hard aan het werk aan nieuwe boeken.

Griet op de Beeck zal vanavond wellicht vragen of er enig verband zit tussen zijn ziekte en zijn arbeidsdrift. Het zou zomaar kunnen: als een mens ineens niet meer zeker is van de uiterste houdbaarheidsdatum en nog barst van de ideeën, ja, dan ga je hard aan de slag. In een eerder interview lezen we dat het eigenlijk min of meer toevallig zo kwam:

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Hopen op meer | Zomergasten met Femke Halsema

, door

RECENSIE - ‘It is a well-known fact that those people who most want to rule people are, ipso facto, those least suited to do it’, schreef Douglas Adams in Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. Momenteel ben ik naar het luisterboek The Ends of the Earth van Arvind Ethan David aan het luisteren, over de ideeën van Douglas Adams en hoeveel mooier de wereld was geweest als we beter naar hem geluisterd hadden. Ik dacht aan bovenstaande citaat tijdens het kijken naar een fragment dat Femke Halsema had gekozen voor haar ‘ideale televisieavond’, zoals Zomergasten altijd wordt aangekondigd bij de introductie. 

Het fragment waardoor ik aan de quote moest denken, kwam uit de documentaireserie Nauwgezet en Wanhopig waarin Wim Kayzer de Spaanse schrijver Jorge Semprún en de cultuurfilosoof George Steiner (die in de titel trouwens Rudolf Steiner werd genoemd) interviewde. Daarin bekende Semprún dat hij in de jaren ‘50, terwijl hij in ballingschap opklom in de communistische partij, zijn vriendschap met Josef Frank verloochende, met wie hij Buchenwald had overleefd en die tijdens een Stalinistisch showproces ter dood veroordeeld werd nadat hij had bekend met de Gestapo te hebben samengewerkt. Semprún weet dat zijn vriend gedwongen werd te liegen, maar besluit, tot zijn latere spijt en schaamte, dit te verzwijgen. Want hij weet ook: als ik dit aankaart, is mijn carrière in de communistische partij voorbij en kan ik niet meehelpen het regime van Franco omver te werpen.  

Foto: VPRO Zomergasten met Femke Halsema Foto © Bas Losekoot

Zomergasten 2025 met Femke Halsema

, door

Hoe laveert een burgemeester tussen de moord op een jong meisje en een feestelijk zeilevenement? Twee onderwerpen die meerdere dagen de landelijke pers haalden. Zul je zien dat  Griet op de Beeck de kersverse actualiteit aangrijpt om Femke Halsema, VPRO’s Zomergast van vanavond, door te zagen over wat de burgemeester daar allemaal bij voelt.

Alle burgemeesters krijgen met het lief en leed in hun gemeenten te maken. Een bloemetje bezorgen bij een 75 jaar getrouwd stel, medeleven en troost brengen bij families wiens dierbaren noodlottig zijn omgekomen, linten doorknippen en kransen leggen.

De doorsnee-agenda van een burgemeester staat er vol mee. Tot zover niets bijzonders. Maar ben je burgemeester van Amsterdam dan sta je ook in de spotlights van de landelijke pers. Want hee, Amsterdam is wel de hoofdstad van Nederland. En ‘onze’ hoofdstad is natuurlijk van ons allemaal.

Van vrijgezellenfeestjesvierende mannen in piemelpakken tot selfmade kapiteins die tijdens Sail met duizenden bootjes het IJ en Amsterdamse grachten teisterden. En dat is nog maar een deel van de massa die Amsterdam trakteert op “drukte, rumoer, gedoe, botsingen, demonstraties”.

Daar vindt de burgmeester wel wat van. “Het hoort erbij, maar de stad moet geen pretpark worden.” En “de toeristenindustrie verdrukt de bruisende stad”, Minder leuk ook: “Overmatig toerisme maakt het moeilijk om nog non-conformist te zijn: toeristen lachen sekswerkers en dragqueens uit.” (bron: Welingelichte kringen).

Genocide in korte broek | Zomergasten met Uğur Ümit Üngör

, door

RECENSIE - Hij hoopte ons deze avond achter te laten met een gevoel van ‘opgewekte grimmigheid’, zei de vierde Zomergast van dit jaar, hoogleraar Holocaust- en Genocide-studies Uğur Ümit Üngör. Deels is hij in zijn missie geslaagd: niet vaak zoveel grimmigheid gezien in drie uur televisie. De opgewektheid daarentegen was, op een paar momenten na, ver te zoeken. Belangrijkste wapen in zijn poging een opgewekte draai aan de grimmigheid te geven: zijn korte broek.

Het is dat Üngör in staat is de meest heftige kost in een rustig timbre met zorgvuldig gekozen zinnen te becommentariëren, anders weet ik niet of ik het had aangekund, zoveel geweld. Zonder de getoonde horror te relativeren, had zijn manier van spreken een geruststellende uitwerking op mijn steeds zwaarder wegende gemoed. Maar om nu te zeggen dat ik dit stukje in opgewekte sferen aan het optikken ben? Nee.

De olifant in de kamer
Met wortels in het oosten van Turkije kwam hij er pas heel laat achter dat daar in 1915 een genocide tegen de Armeense bevolking had plaatsgevonden. Dat bracht hem, mislukt rapper in wording, op het spoor van zijn levensdoel: alles te weten komen over genocide. Om te beginnen die van de Armenen.

Foto: VPRO Zomergasten met Uğur Ümit Üngör Foto © Bas Losekoot

Zomergasten 2025 met Uğur Ümit Üngör

, door

Vanavond misschien wel de minst bekende, maar meest boeiende Zomergast van dit jaar: Uğur Ümit Üngör, historicus en hoogleraar Holocaust- en Genocidestudie.

Uğur Ümit Üngör is dus expert in zaken die het verstand van een gewoon mens ver te boven gaan, maar die ons wel raken. Wat er in Gaza gebeurt vinden we natuurlijk meer dan verschrikkelijk, maar wat begrijpen we er nou echt van?

Dat geldt natuurlijk voor alle genocidaal geweld, van vroeger en nu, waar ook ter wereld. Wat wil Uğur Ümit Üngör met zijn Zomergastenavond bereiken? Op Instagram en Tik Tok legt hij het uit:

Ik hoop dat de kijkers een gevoeld van opgewekte grimmigheid overhouden aan mijn avond.
Dat ze niet vervallen in wanhoop maar dat ze ook niet denken: Het gaat allemaal lekker in de wereld.

Hij heeft het spoorboekje van de uitzending al in zijn hoofd:

We gaan samen afdalen in die materie. Maar we gaan er ook samen weer uit omhoogkomen. Aan het einde van de avond moeten kijkers het gevoel hebben dat ze een inzicht hebben gekregen in de vreselijke dingen die mensen doen, maar dat ze niet wanhopig hoeven te worden. Want precies als je kijkt naar de onmenselijkheid van mensen, dan zie je juist ook dáár onze menselijkheid terugkomen.

Volgende