Earthshot prize: hoop voor de toekomst

Ik zag laatst de Graham Norton Show (met opeens muziek erdoorheen, heel irritant, maar de gesprekken zijn nog wel te verstaan) en dat ging onder andere  over een bijzonder hoopvol onderwerp. Daarom had hij ook een heel bijzondere gast; Prins William! Die is verbazingwekkend leuk, echt heel sympathiek, en oh cliché: heel gewoon gebleven. In het koetjes en kalfjes gedeelte vertelde hij bijvoorbeeld dat hij vroeger politieman wilde worden, en later DJ, tot grote hilariteit van het publiek natuurlijk. Maar er was natuurlijk een speciale reden voor zijn bezoek; de Earthshot prize, een award die jaarlijks wordt uitgereikt aan projecten die iets goeds voor het milieu en de planeet hebben gedaan, die op 16&17 november wordt uitgereikt in Mumbai. De winnaar krijgt daarbij ook het niet lullige bedrag van £1.000.000. Voorbeelden van finalisten: Kazachstan, waar een antilopesoort bijna was uitgestorven maar die nu weer een gezonde populatie heeft. Of het Deense bedrijf Ørsted, dat was volledig fossiel, is getransformeerd naar volledig (offshore) wind energie. Het levert 7% van de Britse elektriciteit – dat zijn 6 miljoen huishoudens – en is wereldleider. In Nederland hebben we ook zoiets: de Nationale Klimaatprijs. Waarbij het (dan wel weer vrij lullige) bedrag van €25.000 hoort. Jammer genoeg kan het publiek ook hier niet mee stemmen. Ook jammer; in de jury zitten alleen mij totaal onbekende mensen. Bij Earthshot zitten behalve William bv. ook Cate Blanchett en David Attenborough, en de koningin van Jordanië. Anyway, de uitreiking is op 14 januari van 15:00 tot 18:00 uur, in De Groene Afslag te Bussum. Vanaf 14:30 ben je welkom voor de inloop met koffie. Maar ik hoop van harte dat het ook op tv wordt uitgezonden. Zo’n belangrijk onderwerp kan geen aandacht genoeg krijgen. https://www.youtube.com/watch?v=0eoB6DGNS3w&t=651  

Foto: Paul Einerhand on Unsplash

De CoalitieChecker: van drie partijen naar politieke sudoku

In 2006 vonden we een meerderheidscoalitie van drie partijen al een hele onderneming, laat staan vier. De CoalitieChecker hielp toen uitrekenen hoe zo’n kabinet eruit kon zien. Inmiddels is de Nederlandse politiek verder versnipperd dan ooit en is ook de checker zelf na jarenlange afwezigheid aan een nieuwe ronde toe. Net als ons kabinet, waarschijnlijk.

De CoalitieChecker is dus gereanimeerd. De oude rekensom voldeed niet meer. Dus is die ook vernieuwd. Partijen sluiten elkaar uit, combinaties kunnen ook onder de 76 zetels worden bekeken en de Eerste Kamer telt mee. Een kabinet kan tegenwoordig in de Tweede Kamer een meerderheid hebben en vervolgens in de senaat alsnog op z’n gat gaan.

Ook kun je nu zelf een coalitie toevoegen en volgen hoe die zich verhoudt tot de peilingen van de afgelopen tijd. Zo zie je niet alleen welke combinaties op papier mogelijk zijn, maar ook hoe hun politieke basis zich ontwikkeld heeft. Een partij die vandaag onmisbaar lijkt, kan morgen zetels verliezen. Een mogelijke coalitie die nu ruim oogt, kan gaandeweg haar meerderheid zien verdampen.

De checker voorspelt geen kabinetsformatie. Partijen blijven mensenwerk, met principes (lol!), veto’s en strategische tegenzin. De rekensom maakt wel zichtbaar hoeveel ruimte de uitslag en de peilingen geven. En hoeveel minder vanzelfsprekend een meerderheidscoalitie is geworden sinds 2006.

Trump: hoe koop je een democratie?

Donald Trump heeft een nieuwe verkiezingsbelofte: als de Republikeinen in november het Huis én de Senaat behouden, krijgt iedere volwassen Amerikaan 5.000 dollar. Kosten: ruim een biljoen dollar. Financiering: onduidelijk. Voorwaarde: de juiste partij moet winnen.

Daarmee wordt de interessantere vraag inmiddels niet eens meer wat zo’n stunt kost, maar of hij legaal is. Juristen wijzen erop dat het mogelijk buiten de Amerikaanse regels tegen verkiezingsomkoping valt, omdat Trump niemand letterlijk betaalt voor zijn individuele stem, en dat het kan worden gelezen als het aankondigen van een belastingverlaging.

Foto: James Emery (cc)

Israël: Shit, de verkeerde kiezers hebben gewonnen

Israël heeft een probleem met zijn democratie. Ja, natuurlijk, dat probleem ook, maar er is er nog eentje: Er zijn verkiezingen gehouden en de verkeerde mensen hebben zetels gewonnen. 19 om precies te zijn.

De definitieve verkiezingsuitslag levert Netanyahu 53 zetels op, de gevestigde oppositie onder Gadi Eisenkot 48. De twee Arabische partijen, Ra’am en de Gezamenlijke Lijst, behalen samen een recordaantal zetels, zoals gezegd dus 19. Daarmee kunnen ze de oppositie aan een comfortabele meerderheid van 67 zetels helpen.

Alleen wil die oppositie, zoals dat hoort in een apartheidsstaat, in niets met ze te maken hebben. Op de Democraten van Yair Golan na hebben alle partijen samenwerking met de Arabische partijen uitgesloten. De oppositie van de oppositie heeft daarmee plotseling de sleutel tot een nieuwe regering in handen. Een nogal vervelende uitkomst voor politici die Arabische stemmen liever buiten de deur houden.

Die weigering past naadloos bij de politieke consensus in Israël. Zowel Netanyahu als Eisenkot verwerpt een onafhankelijke Palestijnse staat. Beiden willen de Israëlische militaire controle over de Palestijnse gebieden behouden en zijn bereid de oorlog in Gaza te hervatten. Eisenkot wil de illegale kolonisten een cosmetisch beetje beter in het gareel houden, Netanyahu laat ze grotendeels hun gang gaan.

Foto: Stadhuis Gorinchem, foto S.J. de Waard, CC-BY-SA-4.0 (via Wikimedia Commons).

Verkiezingsfraude in Gorinchem: een democratische stresstest

COLUMN - van Mariken A.C.G. van der Velden en Bert N. Bakker

De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in Gorinchem trokken landelijke aandacht nadat de verkiezingsuitslag ongeldig was verklaard vanwege onregelmatigheden. Als gevolg daarvan gingen inwoners op 29 april opnieuw naar de stembus.[1] Een herverkiezing is ongebruikelijk [2], maar niet per definitie een teken van systeemfalen. De kwestie in Gorinchem laat juist zien welke rol zelfcorrectie, procedurele transparantie en publieke percepties spelen in het functioneren van democratische verkiezingen.[3] Daarmee raakt de casus aan bredere vragen over democratisch vertrouwen, verkiezingsintegriteit en democratische weerbaarheid.

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het vermogen tot correctie een centrale pijler van democratische legitimiteit is (zie Norris, 2014; Levi et al., 2009). Niet de afwezigheid van fouten onderscheidt een robuuste democratie, maar de manier waarop instituties reageren wanneer fouten aan het licht komen. Juist zichtbare correctieprocedures kunnen bijdragen aan vertrouwen in verkiezingen en bestuur.

Toen de onregelmatigheden in Gorinchem aan het licht kwamen, werd de gebruikelijke procedure in werking gezet: de signalen werden onderzocht, de bevindingen bevestigd en de gemeenteraad besloot op 31 maart de uitslag ongeldig te verklaren en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Deze gang van zaken laat zien hoe de formele waarborgen van het Nederlandse verkiezingssysteem in de praktijk functioneren. Uit onderzoek naar institutioneel vertrouwen weten we dat juist dit soort zichtbare, transparante interventies vertrouwen kan ondersteunen (zie Norris, 2014; Levi et al., 2009). Bestuurders vrezen misschien dat het erkennen van fouten of het ongeldig verklaren van een uitslag het vertrouwen schaadt, maar empirisch zien we eerder het tegenovergestelde. Waar het proces zichtbaar corrigeert, wordt duidelijk dat de spelregels daadwerkelijk worden gehandhaafd. Het alternatief — twijfels laten circuleren of problemen niet benoemen — is op langere termijn schadelijker voor de geloofwaardigheid van het proces dan het herstellen van een fout zelf.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Groots Systeemontwrichtend Concert in Budapest

Mijn hypochondrische oom Willem placht bij elke verkiezing te zeggen: ‘Of je nou door de hond of door de kat wordt gebeten….’. Dat was zijn keukentafel-analyse, waarmee hij wilde beweren dat de poppetjes kunnen wisselen, maar het systeem zou hetzelfde blijven.

In Hongarije zullen ze zulke ooms ook wel hebben. Grote vraag daar is nu: krijgen die ooms gelijk of zal een nederlaag van Viktor Orban een nieuwe politiek onder leiding van Peter Magyar Hongarije in de vaart der democratische volkeren doen opstuwen?

Foto: Bjorn Snelders on Unsplash

Hoe versla je verkiezingen?

COLUMN - In het Verenigd Koninkrijk zijn vorige week verkiezingen gehouden. Het nieuws daarover in de Nederlandse media vond ik over het algemeen nogal beperkt. Misschien is de inschatting van de redacties dat de interesse in de Britse politiek hier niet bepaald groot is. Mogelijk. Maar er zijn ongetwijfeld mensen die wel willen weten hoe de vlag er voor staat bij onze buren aan de overkant. En wat kregen zij dan als nieuws, eindeloos herhaald? Labour verliest, Starmers positie wankelt, Farage is de grote winnaar. Hij wint vooral in gebieden waar vanouds Labour wordt gestemd. Is hier iets bij dat u niet eerder had gehoord?

Voor meer details heb ik er dan maar The Guardian bijgehaald.

Een paar dingen vielen me op:

In het parlement van Wales hebben de nationalisten van Plaid Cymru, de partij van Wales, de eerste plaats overgenomen van Labour (43 zetels, bijna genoeg voor de meeerderheid). De partij komt exclusief op voor de belangen van de inwoners van Wales en verzet zich tegen de dominantie van de Londense politiek. ‘Wales not Westminster‘ is een van hun leuzen. Maar ze staan ook voor: ‘Prosperity not poverty‘, ‘Fairness not injustice‘ en ‘Tolerance not hate‘. Een van het eerste programmapunten is ‘Better Government‘. Dat kan Starmer in zijn zak steken. En Farage, die met 34 zetels op de tweede plaats kwam, kan hier weinig mee.

Foto: Mike Andrews (cc)

We hebben democratisch goud in handen, laten we dat koesteren én beschermen

Gisteren mochten Nederlandse kiesgerechtigden (wederom) naar de stembus, ditmaal voor de gemeenteraadsverkiezingen. Een van de belangrijkste verworvenheden van de afgelopen 150 jaar is het recht op zelfbestuur: burgers kunnen via vrije verkiezingen hun bestuur vormgeven, zowel in passieve vorm (kandidaatstelling voor openbare lichamen) als in actieve vorm (het stemrecht). Dat we gisteren vrije verkiezingen hadden, kan dan ook met recht “het feestje van de democratie” genoemd worden. Dit jaar maak ik ook zelf, als nummer 6 van het CDA Lingewaard, gebruik van ons passieve kiesrecht.

Het zijn momenten als deze waarop ik besef in wat voor bevoorrecht land we leven. Het vorige moment waarop ik mij dit realiseerde was bij de aanstelling van het kabinet-Jetten. De voorganger van Rob Jetten, Dick Schoof, droeg met slechts één krabbel de macht over aan het huidige kabinet. Hoe anders is dat in dictatoriale en autoritaire landen, waar geen sprake is van een vreedzame machtsoverdracht als sluitstuk van vrije en eerlijke verkiezingen.

We bevinden ons in een “democratische recessie”

Toch treedt er binnen de democratische wereld betonrot op. Vijf jaar geleden, op 6 januari 2021, bleek dat bij “de leider van de vrije wereld” ,in casu de VS, een vreedzame machtsoverdracht geen vanzelfsprekendheid meer is. De huidige president Donald Trump beraamde een staatsgreep en bracht de als eerlijk erkende verkiezingen in diskrediet. Ook aan onze kant van de Atlantische Oceaan vormen autoritaire partijen een steeds vastere machtsbasis; denk aan de AfD in Duitsland, Rassemblement National in Frankrijk en Reform UK in het VK. In Midden-Europese landen hebben potentaten, zoals Orbán met zijn Fidesz-partij en Robert Fico met zijn SMER-SD de staatsinrichtingen bovendien zodanig “verbouwd” dat deze staten zijn verworden tot autoritaire, corrupte roversnesten.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Stempotlood Verkiezingen 2021 - Gebruik op Sargasso met toestemming. (c) Sidney Smeets

Nieuwe politieke partijen – de resultaten

Na de val van kabinet Schoof vroegen we ons af of dat een kans kon bieden voor nieuwe politieke partijen. Sargasso speurt sinds 2012 bij elke Tweede Kamervekiezing naar zulke partijen. Ook bij de afgelopen verkiezingen deden weer een aantal nieuwkomers mee. Nu de definitieve uitslag vaststaat kunnen we hun resultaten nader bekijken.

De onderstaande gegevens zijn gebaseerd op de tellingen die uit de osv (ondersteunende software verkiezingen) door gemeenten naar de Kiesraad zijn gestuurd. Met dank aan Datageraver die de data bij elkaar veegde.
Voor alle duidelijkheid: onder nieuw verstaan we dan partijen die bij de vorige verkiezingen geen zetel haalden of nu voor het eerst meededen.

Deze keer deden twaalf ‘nieuwelingen’ een gooi naar het Haagse pluche. Ze trokken gezamenlijk 262.041 stemmen, goed voor 3,7 zetels. 50PLUS is in deze categorie de grote winnaar en is met 2 zetels terug van weg geweest.
Van links naar rechts: 50PLus, BIJ1, BVNL, VvD (Vrede voor Dieren), PP (Piratenpartij), FNP (Friese Nationale Partij), LP (Libertaire Partij), NL Pj (NL Plan), VV (Vrij Verbond), Ellect, PvdR (Partij voor de Rechtsstaat).

Vooral in de grote steden zijn veel stemmen naar de ‘nieuwelingen’ gegaan. Hier de tien gemeenten die de meeste stemmen noteerden voor de twaalf nieuwe partijen.

Foto: "Zohran Mamdani Speaking at a DSA 101 Meeting at the Church of the Village in NYC" by Bingjiefu He is licensed under CC BY-SA 4.0

Mamdani, New Yorks onwaarschijnlijke burgemeester

In een tijd waarin Amerikaanse verkiezingen steeds vaker verworden tot investeringsprojecten van miljardairs, heeft Zohran Mamdani iets ongebruikelijks gedaan: hij heeft gewonnen. Niet dankzij de miljoenen van hedgefondsen, niet dankzij de steun van vastgoedmagnaten of  door een als ‘independent’ meedoende Andrew Cuomo, maar ondanks hen. Tegen een lawine aan geld en desinformatiecampagnes in, wist Mamdani gekozen te worden op een programma dat zich expliciet keerde tegen de machten die normaal bepalen wie überhaupt kans maakt.

Mamdani is niet de gladde centrist die de Democratische Partij doorgaans voortbrengt. Hij noemt zichzelf een democratisch socialist en handelt er ook naar. Hij is een politicus die niet wegkijkt van woorden als klasse, ongelijkheid of kolonialisme, en daar openlijk trots op is. Terwijl anderen hun eerste bezoek als burgemeester plannen naar Israël om de partijdiscipline te tonen, zei Mamdani openlijk: nee. Geen rituele knieval, geen diplomatiek toneelstuk. Het was een kleine daad van morele autonomie in een omgeving die daar allergisch voor is.

Zijn openlijk islamitische identiteit maakt hem bovendien een zeldzaamheid in het Amerikaanse politieke landschap, waar religie vaak een instrument is om conformiteit te etaleren, niet verschil. Voor Mamdani is dat geen merk, maar een realiteit die samenvalt met zijn politiek: solidariteit met gemarginaliseerde groepen, kritiek op onderdrukking, en de overtuiging dat je niet kunt praten over vrijheid zolang macht ongelijk verdeeld blijft.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: thierry ehrmann (cc)

Wilders’ nieuwste vijand is de Kiesraad

En het is weer zover: als de verkiezingen niet de uitslag geven die je wilt, maak je het systeem verdacht. Wilders gaat in overdrive: De IT van de Kiesraad werd gecontroleerd door een bedrijf dat in handen is van iemand die D66 stemt, dus de resultaten zijn verdacht. Pertinente onzin, want het bedrijf onderzocht de software ruim vóór de verkiezingen van 2023, toen de PVV 37 zetels haalde.

Wat hij doet past naadloos in het inmiddels beproefde rechtse draaiboek: twijfel zaaien over instituties zodra ze niet doen wat jij wilt. Eerst een suggestieve vraag, dan een complotachtige insinuatie, en uiteindelijk de claim dat “je het toch moet kunnen bespreken.” Het is niets minder dan ondermijning, verpakt als bezorgdheid.

Door te suggereren dat de Kiesraad misschien niet onafhankelijk is, zonder bewijs, herhaalt Wilders het patroon dat we al kennen van Trump, Orbán en andere ‘democratische’ pyromanen: maak de scheidsrechter verdacht, zodat jij straks niet meer hoeft te verliezen. De boodschap is niet dat er echt iets mis is, maar dat alles verdacht is, behalve jijzelf.

Het interessante is wat dit zegt over Wilders zelf. Zijn verontwaardiging over vermeende vriendjespolitiek zegt vooral iets over hoe hij macht zou misbruiken. Als hij werkelijk denkt dat D66 hun “vertrouwenspersonen” bij de Kiesraad heeft zitten om de boel te regelen, dan is dat omdat hij zich niet kan voorstellen dat iemand níet zo werkt. Wie overal vriendjesnetwerken vermoedt, doet dat meestal omdat hij zelf precies zo’n netwerk zou bouwen zodra hij de kans kreeg, en er niet bij kan dat er mensen bestaan die niet alleen maar voor eigen gewin gaan. Kijk naar de VS, waar Trump direct na de machtswisseling uitvoerde waar hij de Democraten jarenlang onterecht van beschuldigde.

Foto: Dmitry Ulitin on Unsplash

Verkiezingen: elke paar jaar opnieuw die kater

Er is een moment, ergens tussen de eerste exitpoll en de analyse aan tafel bij de NOS, waarop je het weet: het is weer gebeurd. Je hebt nog even de adem ingehouden, nog even gehoopt dat de exitpoll ongelijk zou krijgen, maar nee: Nederland heeft weer met een glimlach tegen zijn eigen toekomst gestemd.

De terugkerende teleurstelling die verkiezingen heet
Voor links-progressieve kiezers is politiek al decennia een ritueel van hoop en vernedering. Iedere verkiezing begint met idealen, klimaatrechtvaardigheid, fatsoen, inclusie, solidariteit, en eindigt met de constatering dat de meerderheid iets anders bedoelt met ‘verantwoordelijkheid’.

We weten inmiddels hoe het gaat: de campagnes draaien om bestaanszekerheid, onderwijs, woningnood, klimaat. En vervolgens stemt de helft van het land op partijen die diezelfde thema’s als eerste opofferen zodra de formatietafel in zicht komt. Zetels worden weer wat verschoven: de PVV krimpt en draagt haar haat over aan JA21 en godbetert het FvD, de VVD blijft, GL verliest onverwacht, het CDA herrijst als een zombie, D66 redt het land van de ondergang en belandt straks weer in een compromis dat alles afvlakt, of erger maakt als het een beetje tegen zit. Maar de tendens is duidelijk: keer op keer verliest links-progressief Nederland terrein. En ergens in die herhaling begint iets in je te breken.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Volgende