Veel gevoelde vijandigheid, maar weinig polarisatie in het dagelijks leven

door Emily Miltenburg en Eelco Harteveld Het is het modewoord van de afgelopen tijd: polarisatie. Het werd in 2024 door Van Dale gekozen als woord van het jaar om ‘de tijdgeest te illustreren’ en eerder dit jaar herhaalde SIRE haar publiekscampagne uit 2023 nog met ‘Verlies elkaar niet als polarisatie dichtbij komt’. Weinig ervaren verslechterde verhoudingen, wel veel zorgen Om met het goede nieuws te beginnen: zo dichtbij komt polarisatie niet. Ruim de helft van de Nederlanders ziet helemaal geen verslechterde verhoudingen door politieke meningsverschillen in hun directe leefomgeving (voor 5% is dat wel zo, voor 10% een beetje). Nog minder mensen geven zelf aan dat verhoudingen met iemand in hun omgeving zijn verslechterd (5% wel, 8% een beetje). Al met al speelt polarisatie dus maar een beperkte directe rol in het dagelijks leven van mensen. Dat zou kunnen komen omdat mensen politieke tegenstanders niet meer tegenkomen, door de eveneens veelbesproken ‘bubbels’, de gescheiden leefwerelden van gelijkgestemden. Tegelijkertijd weten we ook dat dat contact er wel is (op sportclubs, scholen, of met familie of buren), maar dat veel mensen er voor kiezen om politieke gespreksonderwerpen te vermijden (Miltenburg et al. 2022). Toch bestaan er bij Nederlanders sterke zorgen over politiek conflict en polarisatie. Meer dan de helft van de Nederlanders ervaart veel conflict tussen mensen met verschillende politieke overtuigingen. Een kwart van de Nederlander is zelfs bezorgd dat politiek conflict kan omslaan in geweld tussen politieke tegenstanders. Vijanddenken Naast dat waargenomen conflict, koesteren mensen zelf ook vijandige gevoelens tegenover politieke tegenstanders. Die afkeer van politieke partijen is wijdverspreid. Ruim 80% van de Nederlanders geeft aan een afkeer te voelen richting tenminste één partij, en dat is voor 33% een (zeer) belangrijk onderdeel van hoe ze zichzelf zien. De meeste afkeer wordt gevoeld richting partijen aan de uiteinden van de dominante sociaal-culturele politieke scheidslijn in Nederland, namelijk PVV en FvD aan de rechterzijde en PRO (toen: GL-PvdA) en DENK aan de linkerkant (tabel 1 hieronder). We weten ook uit internationaal onderzoek dat radicaal rechtse partijen (en hun kiezers) op sterke afkeuring kunnen rekenen, en zelf daarbij andere partijen ook sterk afkeuren (Harteveld et al 2022). Onder kiezers van rechtse en radicaal-rechtse partijen leeft juist weer een afkeer van linkse partijen. Van PVV- en JA21 stemmers noemt ongeveer een derde PRO en ongeveer een vijfde DENK als partij om afkeer van te hebben. Bij FvD- en SGP-ers zien we een vergelijkbaar patroon, maar zien we ook een grotere afkeer tegen D66-ers (kwart tot een derde). Bij de BBB is die afkeer het sterkst: bijna de helft van BBB-ers rapporteert een afkeer van PRO. Andersom is deze afkeer (meestal) groter: vooral kiezers van (centrum)linkse partijen hebben een grote afkeer van radicaal-rechtse partijen PVV en FvD. Van PRO’ers rapporteert ruim de helft een afkeer van de PVV. Maar dit gevoel speelt breder, want dit geldt ook voor (bijna) de helft van de D66-ers, CDA-ers en Volt-stemmers en (ruim) een derde tot twee vijfde voor PvdD, SP, en CU-stemmers. Ook noemen een kwart tot twee vijfde van deze kiezersgroepen een afkeer van de FvD. De afkeer van links is (ondertussen) onder VVD-kiezers groter dan die richting radicaal rechts. Ze rapporteren iets vaker een afkeer van PRO dan van de PVV. Tabel 1 (klik voor groter view) Afkeer van politieke partijen naar partijvoorkeur, bevolking van 18+, november 2025a (in procenten)b,c Een democratie kan kwetsbaar worden als veel burgers hun politieke opponenten niet langer gaan zien als tegenstanders (met andere meningen), maar als vijanden (die koste wat kost verslagen moeten worden). Wat dat betreft is het een punt van zorg dat 25% van de NKO-respondenten vindt dat er een politieke partij is die er bewust op uit zou zijn om Nederland “kapot” te maken. Dat gaat dan het vaakst om PVV, FvD, PRO, DENK en D66 (afhankelijk van de politieke voorkeur van de respondent). Politiek is overal en nergens Dat leidt tot een paradox. Enerzijds is politiek in Nederland overal te vinden: via nieuws en sociale media worden we voortdurend herinnerd aan politieke meningsverschillen. Tegelijkertijd lijkt politiek juist vaak afwezig in ons dagelijks leven. We gaan het onderwerp vaak uit de weg en onze afkeer van de politieke ‘ander’ maakt een inhoudelijke politieke discussie bij voorbaat onprettig of zelfs onmogelijk. Échte politiek gaat uiteindelijk om botsende belangen en meningsverschillen die worden uitgevochten zonder elkaar als vijanden te beschouwen, maar als legitieme tegenstanders (Mouffe 2000). Veel Nederlanders maken zich zorgen over politieke polarisatie of zelfs de mogelijkheid van politiek geweld. Dat is op zichzelf begrijpelijk, maar draagt het risico van een zelfversterkende spiraal in zich. Het dreigende beeld wordt gevoed door politieke frames en een medialogica die de nadruk legt op tegenstellingen tussen twee kampen (‘polarisatiepaniek’; Muis 2024; Nijs 2025). Dit draagt vervolgens weer bij aan het ontstaan en verdiepen van vijandbeelden. Zo komen we terecht in een vicieuze cirkel van conflictdenken (Lees & Cikara 2021). De uitdaging is daarom niet om conflict te vermijden, maar om het vorm te geven zonder vijanddenken. Zonder conflict geen verandering, en zonder ruimte voor botsende stemmen blijven bepaalde belangen en perspectieven in de samenleving onzichtbaar. Begin juni verscheen Veelstemmig, het rapport van het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO) over de Tweede Kamerverkiezingen van oktober 2025. Dit blog gaat in op één van de bevindingen. Het hele rapport is hier te vinden. Dit artikel verscheen eerder bij Stuk Rood Vlees. Emily Miltenburg is politiek socioloog en senior onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ze doet onderzoek naar de houdingen en oordelen van mensen over de maatschappij en politiek. Ook is ze aangesteld als Honorary Fellow aan de afdeling Politicologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Eelco Harteveld is universitair docent aan de afdeling Politicologie van de Universiteit van Amsterdam. Zijn onderzoek richt zich op politiek gedrag en in het bijzonder polarisatie en populisme. Referenties: - Miltenburg, E., Geurkink, B., Tunderman, S., Beekers, D., en J. den Ridder (2022). Burgerperspectieven 2022| 2. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. - Harteveld, E., Mendoza, P., & Rooduijn, M. (2022). Affective polarization and the populist radical right: creating the hating? In: Government and opposition, 57(4), 703-727. - Muis, Q. (2024). “Who are those people?”: Causes and consequences of polarization in the schooled society. Tilburg: Open Press Tilburg University. - Nijs, T. (2025). Breaking false polarization: How information on descriptive norms mitigates worry rooted in polarization (mis) perceptions. Social Inclusion, 13, 1-18. - Lees, J., & Cikara, M. (2021). Understanding and combating misperceived polarization. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 376(1822).

Door: Foto: Mikhail Nilov on Pexels
Foto: Namecoin (cc)

Een coalitie van kansrijken

, door

ONDERZOEK - Publieksopvattingen over cryptovaluta, een gastbijdrage van Joost van Spanje (Royal Holloway University of London) en Manuel Kaal (Kantar Public).

Sinds november is Bitcoin weer af en toe in het nieuws. Na de hype in 2017 was de digitale munt drie jaar lang uit het zicht. Houdt Bitcoin ons land nog bezig na de recente wederopstanding? Uit onderzoek blijkt desinteresse – behalve bij een smalle coalitie van kansrijke Nederlanders.

“Uiteindelijk zal de wereld één valuta hebben. Het internet zal één valuta hebben. Persoonlijk geloof ik dat dit Bitcoin zal zijn.” De algemeen directeur van Twitter, Jack Dorsey, laat geen twijfel bestaan over zijn geloof in de digitale munt. Dorseys andere bedrijf, betalingsverwerker CashApp, bezit nu voor ruim 130 miljoen euro aan bitcoin. Bitcoin blijft voorlopig wel bestaan, wat je er ook van vindt.

Wat vinden Nederlanders van Bitcoin? Jarenlang hebben de meesten niets geweten van Bitcoin of van de duizenden andere cryptovaluta die volgden. Die munten waren speeltjes van een select gezelschap, totdat een explosieve prijsstijging in 2017 een breed publiek trok. Drie jaar terug bezat naar schatting rond een half miljoen Nederlanders cryptovaluta. De crash die volgde verminderde dit met 100.000.

Maar nu is de prijs hoger dan ooit. Wellicht deels een weerspiegeling van de ontwikkeling die Bitcoin heeft meegemaakt: programmeurs wereldwijd hebben het project verder ontwikkeld, beursanalisten hebben hun vertrouwen erin uitgesproken, cryptodiensten zijn in veel landen niet verboden (maar juist onder toezicht geplaatst), en de dagelijkse over het netwerk verstuurde waarde is gestaag gegroeid.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: Tax Credits (cc)

Nederland als plutocratie: vertegenwoordiging van inkomensgroepen in beleid

, door

ANALYSE - Als het op politieke gelijkheid aankomt schiet de democratie in Nederland schromelijk tekort. Een gastbijdrage van Wouter Schakel, eerder verschenen op Stuk Rood Vlees.

Politieke gelijkheid is een van de belangrijkste waarden waar de democratie op gebouwd is. Dat wil zeggen, elke volwassen burger hoort in een democratie in gelijke mate in staat te zijn om te beïnvloeden wat de overheid doet, en er zouden geen groepen moeten zijn die systematisch worden uitgesloten van politieke vertegenwoordiging. In de praktijk komt van dit ideaal helaas weinig terecht.

In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de mate waarin economische ongelijkheid zich vertaalt in politieke ongelijkheid, vooral in de Verenigde Staten. Amerikaanse studies concluderen dat diverse politieke uitkomsten – waaronder partijposities, stemgedrag van Congresleden en beleidsuitkomsten – veel sterker aansluiten op de voorkeuren van de rijken dan op de voorkeuren van midden- en lage inkomens.

Voor wie de Amerikaanse politiek volgt is dit waarschijnlijk geen grote verrassing, gezien de extreme inkomensongelijkheid, de verkiezingscampagnes waar vele miljarden dollars aan worden uitgegeven en het feit dat het Amerikaanse Congres voor meer dan de helft uit miljonairs bestaat. De Verenigde Staten is om deze en andere redenen een zogenaamde most likely case: als er één democratie is waar we ongelijke vertegenwoordiging aantreffen, dan is het wellicht deze.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

De staat van Nederland #4

, door

ANALYSE - Het SCP publiceerde recent De sociale staat van Nederland, met bijzondere aandacht voor wat er is veranderd – en wat niet – in de afgelopen 25 jaar. Wat valt op? Deel 4 (en slot): meningen over ongelijkheid.

Uit het rapport: In 2016/’17 vindt bijna drie op de vier Nederlanders dat de verschillen tussen hoge en lage inkomens in Nederland kleiner moeten worden, in 1992 vond 55% dat. Veranderingen in deze mening volgen voor een deel de conjunctuur: als het economisch beter gaat, lijkt de wens om verschillen te verkleinen toe te nemen, en vice versa. Maar, “de meningen houden veel minder verband met de werkelijk gemeten ongelijkheid, die in deze periode vrijwel onveranderd is gebleven.”

Het is blijkbaar net als met criminaliteit en veiligheidsbeleving: werkelijkheid en perceptie kunnen (ver) uit elkaar liggen. Of is het zo, net als bij veiligheid, dat de zogenaamde ‘objectieve’ werkelijkheid niet de werkelijkheid is die er voor mensen toe doet? Het SCP had hier wellicht een verband kunnen zien met toegenomen onzekerheden op het gebied van werk en inkomen (en daarmee gezondheidszorg, pensioen, toekomst van je kinderen, etc.) die de positie van de laagste inkomens maar ook die van de lagere middenklasse bedreigen. Zo moet de ‘kwetsbare middenklasse’ (WRR) steeds harder lopen om hun positie te behouden – dan ga je er dus op achteruit. Ongelijkheid “werkelijk meten” houdt meer in dan het tellen van euro’s.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

De staat van Nederland #3

, door

ANALYSE - Het SCP publiceerde recent De sociale staat van Nederland, met bijzondere aandacht voor wat er is veranderd – en wat niet – in de afgelopen 25 jaar. Wat valt op? Deel 3: steun voor de vrijheid van meningsuiting.

Uit het rapport: “De steun voor de vrijheid van meningsuiting is lager dan 10 en 25 jaar geleden.” In 1992 steunde respectievelijk 73% en 81% de vrijheid om in het openbaar te schrijven en zeggen wat men wil, in 2016/’17 was dat nog respectievelijk 65% en 66% (zie tabel onder). Het huidige percentage is weer op het niveau van dat in de jaren ’70. Verder valt op dat tot 1990 steun voor de VVM vooral kwam van mensen die zich links noemen, en sinds 2008 ook van mensen die zich rechts noemen.

De SCP-onderzoekers vermoeden dat ook de toon van het publieke debat de afgelopen 25 jaar is veranderd – “de hardere toon wordt ook beter gehoord” – wat invloed zou kunnen hebben op de mate van steun voor de vrijheid alles te zeggen en schrijven. Internet speelt natuurlijk een rol, maar ook dat media vaker de straat op gaan om “de stem van het volk” te laten horen.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

De staat van Nederland #2

, door

ANALYSE - Het SCP publiceerde recent De sociale staat van Nederland, met bijzondere aandacht voor wat er is veranderd – en wat niet – in de afgelopen 25 jaar. Wat valt op? Deel 2: steun voor het referendum.

Uit het rapport: “het verschil tussen hogeropgeleiden en lager- en middelbaar opgeleiden is pas in 2016 en 2017 aanzienlijk, en wordt waarschijnlijk vooral veroorzaakt door de verschillende waarderingen van recente referenda.”

Het eerste landelijk raadplegend referendum, over de Europese Grondwet, werd gehouden in 2005. Het is dus vooral het laatste referendum van 2016, over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne, dat de steun voor referenda onder een deel van de hogeropgeleiden heeft doen kelderen.

Wat het SCP nog vergeet de vermelden is dat de grotere steun voor directe democratie onder lageropgeleiden doorgaans wordt verklaard door grotere onvrede met het functioneren van de politiek binnen deze categorie. Het valt dus te raden wat het afschaffen van referenda, in de context van onze diplomademocratie, zal doen met die onvrede.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

De staat van Nederland #1

, door

ANALYSE - Het SCP publiceerde recent De sociale staat van Nederland, met bijzondere aandacht voor wat er is veranderd – en wat niet – in de afgelopen 25 jaar. Wat valt op? Deel 1: de publieke opinie over migratie en migranten.

Uit het rapport: “Van de veelgehoorde ‘ruk naar rechts’ is geen sprake.” Over migranten zijn we gemiddeld positiever gaan denken: in 1994 vond 49 procent van de Nederlanders dat er te veel mensen van een andere nationaliteit in Nederland wonen, nu vindt 31 procent dat. Nog exact evenveel Nederlanders zou protesteren tegen een azc (16 procent) en toen en nu zou de helft het accepteren ook al vinden ze het niet prettig. Anno 2017 zeggen meer mensen soepel te willen zijn voor politieke vluchtelingen, huwelijksmigratie en economische vluchtelingen (zie tabel onder, p.75).

De bevindingen suggereren dat er een zwijgende meerderheid is die zich nauwelijks laat horen in het publieke debat over migratie en migranten, en dat de media te veel aandacht geven aan het anti-migratiestandpunt. En niet alleen de media: als dit het beeld is, dan is het onnodig dat partijen zoals de VVD en het CDA steeds verder opschuiven richting het anti-migratiestandpunt van radicaal-rechts.

Nu zijn gemiddelden alleen niet erg inzichtelijk. Gelijkblijvende gemiddelden kunnen extreme veranderingen, zoals polarisatie, verhullen. Er is aanleiding dat hier ook aan te nemen, hoewel het SCP er onduidelijk over is. De onderzoekers stellen vast dat er verschillen zijn in hoe de publieke opinie zich heeft ontwikkeld voor opleidings- en (in minder mate) inkomensniveau: hogeropgeleiden zijn positiever geworden dan lageropgeleiden, en mogelijk zijn lageropgeleiden negatiever geworden (het rapport is hier niet duidelijk over, zie p.80). Dan zijn de groepen dus uit elkaar gedreven. Waar gemiddeld niets gebeurt, kan een deel van de bevolking wel degelijk de afslag naar rechts hebben genomen.

Foto: frank thompson photos (cc)

Rituele dans

, door

COLUMN - …Dat de politie de namen van de daders vrijgeeft, en voor de zoveelste keer blijkt dat zij oude bekenden van de opsporingsdiensten waren. Of dat hun exen, ouders, buren, zwagers en nichten herhaaldelijk allerlei instanties hebben gewaarschuwd dat de daders aan het radicaliseren waren.

…Dat met geen van die signalen vervolgens iets blijkt te zijn gedaan: deels omdat de inlichtingendiensten sowieso al verzopen zijn in de duizenden valse vlaggetjes die hun datasleepnetten genereren, deels omdat er overal bezuinigd is op recherche- en dienderwerk, en deels omdat het korps te druk is met het invullen van de verplichte sloot aan voortgangsverslagen.

…Dat sommige politici over elkaar heen buitelen om de aanslag te veroordelen en de dood van de slachtoffers te eigen bate trachten uit te ponden, terwijl ze met moeite een wenkbrauw optillen wanneer een doorgedraaide kerel of een rechtsradicaal een horde mensen neerschiet, of een extreemrechtse factie van de politie een aanlag voorbereidt die ze in de schoenen van migranten hadden willen schuiven.

…Dat de regering meldt dat deze tragische gebeurtenis helaas aantoont dat het bittere noodzaak is om voortaan achterdeurtjes in encryptie in te bouwen en de surveillance op internet flink te verscherpen, twee stappen die ze overigens al lang erg graag ambieerden. (Dat ingebakken achterdeurtjes in encryptie inhoudt dat internet als geheel per definitie brak wordt en er geen sprake meer kan zijn van veilige betalingen, veilige data-opslag of betrouwbare IP-adressen, maakt ze kennelijk geen sodemieter uit.)

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Seth Frantzman (cc)

De Europese publieke opinie over vreemdelingen

, door

ONDERZOEK - Immigratie zou het belangrijkste motief geweest zijn voor de Brexitstemmers. Nationalisme steekt overal de kop op in Europa. Wordt vreemdelingenhaat dominant in de Europese publieke opinie?

Het Amerikaanse Pew Research peilt al jaren de publieke opinie in Europa over tal van onderwerpen. Dit voorjaar is onderzocht hoe inwoners van verschillende Europese landen denken over vluchtelingen, immigratie en andere culturen. De uitkomsten geven te denken.

Zo is het aantal Britten dat vindt dat het land er op vooruit gaat met een grotere diversiteit aan inwoners net iets groter dan het aantal dat meent dat het allemaal slechter wordt (33 resp. 31 %; 34% maakt het niet uit). In Griekenland en Italië zijn mensen aanmerkelijk negatiever over diversiteit. Griekenland valt op door het hoge aantal mensen met een ongunstig oordeel over Joden ( 57%). Italianen oordelen in meerderheid negatief over Roma (82%) en Hongaren hebben de grootste hekel aan moslims (72%). Landen met een grotere moslimbevolking oordelen in meerderheid positief over deze bevolkingsgroep: Frankrijk 67%, Duitsland 65%, Verenigd Koninkrijk 63% en Nederland 60%. De aantallen die overwegend ongunstig oordelen over moslims blijven echter onverminderd hoog (Nederland 35%).  In de meeste landen wordt de kans op aanpassing van de moslimbevolking aan de nationale cultuur wel hoger ingeschat dan in onderzoeken in voorafgaande jaren. De scores voor Nederland op dit punt stegen sinds 2005 van 31% naar 42%, Duitsland steeg van 9% naar 32%.

Foto: Paul Simpson (cc)

Hamas

, door

Het handvest van Hamas zegt dat de beweging tot doel heeft Palestina – bedoeld wordt heel Israël en de door het land bezette gebieden – te bevrijden. Maar wil het dat ook? Eerlijk gezegd blijkt daar weinig van. Het handboek Hoe voer ik een guerrilla-oorlog tegen een moderne en machtige vijand, en daarmee bedoel ik de militaire geschiedenis van de oorlog in Vietnam, heeft de beweging bar slecht gelezen. Ze hebben tunnels en ze plegen aanslagen, en daarmee houdt de vergelijking op.

Qassams

De meeste Qassam-raketten zijn gebaseerd op de raketten van de Sovjet-Russische BM-21 Grad, die zelf afstamt van de beruchte Katyusha’s of ‘Stalinorgels’ uit de Tweede Wereldoorlog. Een ongericht wapen dat, in grote aantallen (veertig lanceerbuizen per vrachtwagen) vrijwel tegelijkertijd afgevuurd, effectief kan zijn tegen troepenconcentraties of stedelijke centra. Het is gebaseerd op het principe dat je altijd wat raakt als je het maar raketten laat hagelen – ‘град’ (grad) betekent dan ook ‘hagel’.

Hamas vuurt de dingen – bij gebrek aan meervoudige lanceerinstallaties – één voor één af, en niet op vijandelijke troepenconcentraties maar min of meer gericht op nabij Gaza gelegen Israëlische plaatsjes zoals Sderot. Ze zijn dan ook volstrekt ineffectief; zeker sinds de meeste van die dingen door het Israëlische Iron Dome-afweersysteem, vergelijkbaar met ‘onze’ Amerikaanse Patriots die ooit in Israël tegen Irakese Scud-raketten werden ingezet, met gemak worden onderschept. De vraag is of het Iron Dome een groot aantal vlak achter elkaar gelanceerde Qassams aan zou kunnen; ik denk echter dat we het niet gaan ontdekken.

Foto: Reinier Sierag (cc)

Waarom inadequate mediaberichtgeving over opiniepeilingen zo storend is

, door

OPINIE - Kleine verschuivingen in opiniepeilingen zijn inherent aan het houden van een steekproef en zeggen weinig over veranderingen in de steun die politieke partijen genieten, meent Rens Vliegenthart.

Het is de grootste ergernis van collega-bloggers Armen Hakhverdian en Tom van der Meer: de manier waarop media omgaan met peilingen en het uitvoerig rapporteren en analyseren van niet-significante verschuivingen van één zeteltje. Ik hoef hier waarschijnlijk niet meer uit te leggen dat dit type fluctuaties altijd optreden als je een steekproef in plaats van de populatie onderzoekt en dus waarschijnlijk op toeval berust.

Toch blijven media erover rapporteren, zo ook weer in een ANP bericht dat onlangs door allerlei nationale media werd opgepikt. Waarom is dat zo erg? Allereerst natuurlijk omdat het gewoon misleidende informatie is, en je van (kwaliteits)media mag verwachten dat zij over dit soort zaken correct rapporteren. Maar misschien nog wel meer omdat dit type nieuws een invloed kan hebben op beslissingen van kiezers en op uiteindelijk stemgedrag.

Nieuwseffecten

Hakhverdian en Van der Meer toonden effecten van mediaberichten over peilingen in een experimentele setting aan. Maar er is meer bewijs: VU-wetenschapper Jan Kleinnijenhuis doet met verschillende collega’s al sinds de verkiezingen van 1994 onderzoek naar berichtgeving in verkiezingscampagnes en de effecten van die berichtgeving op kiezersvoorkeuren. Hij onderscheidt daarbij drie typen nieuws: ‘issue-nieuws’ (inhoudelijke berichtgeving), ‘steun-en-kritiek-nieuws’ (over wat politieke actoren van elkaar vinden) en ‘succes en falen’-nieuws. Bij het laatste soort gaat het om beschouwingen over of partijen het goed doen. De berichtgeving over peilingen spelen daarin een belangrijke rol, maar ook de analyse over de politieke verhoudingen die op basis van die peilingen wordt gegeven is een belangrijk component. Deze ‘horse-race’ (politiek als een renwedstrijd tussen paarden) neemt een steeds prominentere plaats in de media.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Verbijsterende kloof tussen wetenschap en publieke opinie

, door

COLUMN - [Dit artikel verscheen op 27 augustus 2013 (om 19.oou) al op Sargasso, en is naar aanleiding van het recente IPCC-rapport geüpdatet.]

De publicatie van het jongste IPCC-rapport over het klimaat, afgelopen vrijdag, bewees het gelijk van Fokke en Sukke. De briljante cartoon “Fokke en Sukke lekken alvast het volgende klimaatrapport” stamt uit 2007, toen de vorige editie van het klimaatrapport werd gelanceerd. Fokke en Sukke lezen voor: ‘De opwarming van de aarde …. wordt best wel heel erg zeer waarschijnlijk door de mens veroorzaakt.’

Er is dus weer een update, van het rapport van Werkgroep I, De Natuurwetenschappelijke Basis. De andere deelrapporten over effecten en adaptatie (werkgroep II) en opties voor mitigatie (werkgroep III) zien volgend jaar het licht. Het KNMI maakte een handzame samenvatting. En inderdaad: het is best wel heel erg zeer waarschijnlijk, of in IPCC-termen: meer dan 95% zeker, dat de door de mens veroorzaakte stijging van de CO2-concentratie de boosdoener is.

In de aanloop naar het IPCC-rapport draaide de twijfelindustrie overuren, om het nieuwe rapport vooraf vast in een dubieus daglicht te plaatsen, om elke lager dan 100% zekerheid op te blazen tot het idee dat we helemaal niets weten, en om klimaatleken aan te praten dat de opwarming van de aarde gestopt zou zijn gestopt nu de atmosfeer wat langzamer opwarmt dan eerder het geval was, daarbij de enorme opwarming van de oceanen maar even vergetend.

Volgende