De VVD heeft op haar partijcongres weer eens ontdekt dat ondernemers de oplossing zijn, vakbonden lastig doen en links de economie vooral in de weg loopt. Dilan Yeşilgöz en Ruben Brekelmans richtten zich tot vakbonden en linkse partijen: zij moesten “meedenken” en de economische groei vooral niet “tegenwerken”. Ook moest de sociale zekerheid op de schop, anders zou die onbetaalbaar worden. Daarna kwam de zin die het hele VVD-denken in één keurige vitrinekast zette: “Het grootste verschil tussen links en rechts is: wij kijken naar de wereld hoe die is, niet hoe die had moeten zijn.” Die formulering is bedoeld om nuchterheid te suggereren, alsof de VVD slechts constateert wat ieder verstandig mens allang zou moeten zien. In werkelijkheid worden politieke keuzes voorgesteld als feiten waar niemand onderuit kan. Lage lonen, uitgeklede sociale zekerheid, belastingvoordelen voor bedrijven en een economie die vooral om aandeelhoudersvertrouwen draait, verschijnen zo als onvermijdelijke randvoorwaarden. Je kunt er boos over worden, je kunt er idealistisch over doen, je kunt met een bord op het Malieveld gaan staan, alleen verandert dat volgens de VVD niets aan de werkelijkheid. Het is vooral handig: wie de eigen ideologie natuurwet noemt, hoeft die ook niet meer te verdedigen. Die werkelijkheid van de VVD blijkt altijd opvallend goed te passen bij de wensenlijst van grote bedrijven. Bedrijven overwegen te vertrekken, dus moet de politiek soepeler worden. Ondernemers staan volgens de partij tot hun knieën in het moeras, dus moeten regels weg. Europa daalt op lijstjes, dus moet de verzorgingsstaat efficiënter, lees: kariger. Werknemers willen hogere lonen, dus vormen vakbonden een bedreiging voor groei en vooruitgang. Zo wordt macht omgeschreven tot realiteitszin. De oude klassieker is ook terug: loonmatiging. Een prachtig woord, want het klinkt alsof iemand met verstand van zaken de thermostaat een graadje lager zet. In gewone taal betekent het: werknemers worden armer. Zeker wanneer prijzen, huren, zorgpremies en energielasten sneller of hardnekkiger stijgen dan het loonstrookje. De rekening van concurrentiekracht belandt weer op het nachtkastje van de werknemer, naast de wekker die steeds vroeger afgaat. Deze taal werkt altijd één kant op. Winstmatiging hoor je zelden. Dividendmatiging ook al niet. Topbeloningsmatiging blijft meestal steken in een commissie, een code of een bezorgde column in het FD. Zodra werknemers meer vragen, heet dat onverantwoord. Zodra bedrijven meer vragen, heet dat marktwerking. Zodra aandeelhouders meer vragen, heet dat investeringsklimaat. En dan moet links vooral “meedenken”. Dat betekent in VVD-taal meestal: instemmen met de diagnose, netjes onderhandelen over de snelheid van de amputatie en achteraf blij zijn dat er nog een folder over om- en bijscholing is gedrukt. Vakbonden mogen meepraten zolang ze hun belangrijkste functie vergeten: namens werknemers tegenmacht organiseren. Op het moment dat ze dat wél doen, werken ze de economie tegen. Alsof werknemers buiten de economie staan. Alsof een verpleegkundige, leraar, magazijnmedewerker, buschauffeur of bouwvakker pas economisch relevant wordt wanneer de looneis onder de inflatie blijft. Alsof “de economie” een heilig apparaat is dat gevoed moet worden met koopkracht, flexibiliteit en pensioenleeftijd, waarna er misschien ooit wat kruimels terugvallen in de vorm van groei. De VVD noemt dat realisme. Het is vooral een morele truc. Eerst maak je de wereld zo dat kapitaal mobieler is dan arbeid, bedrijven landen tegen elkaar kunnen uitspelen en publieke voorzieningen afhankelijk worden van begrotingsdiscipline. Daarna wijs je naar diezelfde wereld en zeg je: kijk, zo werkt het nu eenmaal. Wie zich daartegen verzet, begrijpt de werkelijkheid niet. Wie ervan profiteert, is realistisch. Zo verdwijnt politiek uit beeld op precies het moment dat ze zichtbaar zou moeten worden. Achter lijstjes, achter concurrentiekracht, achter Europa, achter ondernemers die dreigen te vertrekken, achter sociale zekerheid die “onbetaalbaar” wordt. De boodschap is steeds dezelfde: er is geen alternatief, alleen verantwoord bestuur. En verantwoord bestuur blijkt verdacht vaak neer te komen op werknemers die hun eisen temperen, burgers die minder zekerheid accepteren en bedrijven die gerustgesteld worden dat Den Haag nog steeds weet voor wie het in geval van paniek moet rennen. Wie naar de wereld kijkt zoals die is, kan ook zien wie haar zo heeft ingericht. Het is geen natuurkunde. Het is beleid. En beleid kan anders. Zodra je VVD-realisme weer noemt wat het is, een politieke keuze, wordt het hele verhaal herkenbaarder: oude belangen in een nieuw manifest, met loonmatiging als frisse naam voor een oude rekening.
Dat blijkt uit onderzoek van de Rabobank. Het Bruto Binnenlands Product (de totale geldwaarde van alle over een bepaalde periode in een land geproduceerde finale goederen en diensten) is wel gestegen, maar huishoudens profiteerden daar niet van mee.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
ANALYSE - Het basisinkomen: redding van de verzorgingsstaat… of een neoliberale valkuil? Het basisinkomen bestrijdt symptomen, niet de oorzaak van de problemen van de verzorgingsstaat, omdat het is gebaseerd op een verkeerde neoliberale analyse. Volgens Michel Verbeek is het antwoord overduidelijk: ‘Ja het is een neoliberale valkuil’. Geschreven voor ‘Denken over Links’, 29 jan 2015 Rotterdam
Terug van weggeweest
De eerste keer dat ik van het basisinkomen hoorde was eind jaren zeventig. Het sprak me toen als arme student wel aan. Daarna verdween het voor lange tijd uit beeld tot de redactie van Sargasso me in juni 2013 vroeg om wat modellen voor een basisinkomen door te rekenen. Ik ben daar zonder vooringenomenheid aan begonnen, maar ben toch tot de conclusie gekomen dat een universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen [1] niet zo’n goed idee is.
Het basisinkomen is nu weer helemaal terug in de media. Vorig jaar besteedde de VPRO documentaireserie Tegenlicht er een aflevering aan. Rutger Bregman schreef er voor de Correspondent een enthousiast verhaal over. Zelfs in het bolwerk van financiële degelijkheid, het Financieel Dagblad, lees ik artikelen van voorstanders als Kim Putters en Marcel Canoy.
Er zijn natuurlijk ook tegengeluiden, zoals Thomas Colignatus die al jarenlang waarschuwt dat de voorstellen niet goed economisch onderbouwd zijn. Op Sargasso is door Paul Teule en ondergetekende af en toe aandacht besteed aan problemen van het basisinkomen. De meest grondige kritiek is in het Duits verschenen: Irrweg Grundeinkommen [2].
COLUMN - Werkloosheid aan de ene kant en stress aan de andere kant: een ziekmakende tweedeling. De politiek doet alsof het niet anders kan. Maar dat kan wel.
Sinds eergisteren zijn we een staatssecretaris armer. De man leek geen controle te kunnen krijgen over de organisatie van de belastingdienst. Helaas, maar volgens mij had niemand dat onderhand nog gekund.
De belastingdienst moet flink bezuinigen, maar in plaats van taken af te moeten stoten krijgt het er juist controletaken bij. De belastingdienst moet dus alles tegelijk doen. Betere controles uitvoeren, een gelijkblijvende service leveren én een reorganisatie doorlopen. En allemaal met minder budget.
Deze combinatie lijkt me onmogelijk. Efficiënter werken kan, maar reorganiseren kost tijd en geld. En dat is er niet.
De belastingdienst is hier niet de enige in. Dit soort doelstellingen worden de meeste (semi-)overheidsorganen en non-profitorganisaties opgelegd. Het heeft niet alleen invloed op de dienstverlening, maar ook op het personeel. In mijn omgeving zie ik veel mensen die geen avond meer thuis zijn, omdat ze op een afgeslankte werkvloer het werk van hun wegbezuinigde collega’s erbij gekregen hebben. De andere kant van de crisis.
Ondertussen weten we: eenderde van het ziekteverzuim wordt veroorzaakt door stress op het werk. Sterker nog: stress zou zelfs de verklaring kunnen zijn voor de helft van al onze gezondheidsklachten. Daarom luidde Asscher vorige maand de alarmklok. Hij wil hier een maatschappijbrede discussie over.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Zo vindt Ewald Engelen.
Nederlandse bedrijven hebben een uitzonderlijk hoog spaaroverschot: opgepotte winsten die ze vervolgens niet investeren. Waardoor is dit overschot veroorzaakt?
[…] het antwoord [luidt]: door loonmatiging. In 2007, zo schrijft DNB, bedroeg de Arbeidsinkomensquote (AIQ) – dat deel van de toegevoegde waarde geproduceerd door de private sector dat naar werknemers en zelfstandigen gaat – ‘ongeveer 77,5 procent, het laagste niveau sinds de jaren zestig’. […]Maar de fiscus deed ook een forse duit in het zakje. […] door de forse verlaging van de vennootschapsbelasting van de laatste jaren […] droeg het bedrijfsleven in 2000 nog voor pakweg twaalf procent bij aan de schatkist, in 2013 was dat nog maar vier procent. […]
Ook zo’n hekel aan die collega op het werk die fluitend bergen werk verzet, waardoor anderen gaan denken dat jij de kantjes eraf loopt? De Fransen in elk geval wel. Hun minister van Financiën Christine Lagarde haalde gisteren hard uit naar Duitsland. Door de loonmatiging in de afgelopen jaren is de Duitse economie veel te concurrerend geworden. Dat gaat ten koste van Frankrijk, waar de arbeidsverhoudingen potdicht zitten. Dus of de Duitsers svp minder hard willen werken en meer consumeren.
De Duitsers reageerden voorspelbaar: niet zij moeten rustiger aan doen, maar de Fransen moeten maar eens de handen uit de mouwen steken. Anders kan Europa nooit tegen de Chinezen op. Het aardige is natuurlijk dat dik tien jaar geleden Duitsland nog samen met Frankrijk stelling nam tegen het Nederlandse poldermodel, dat op precies dezelfde manier de economie aanzwengelde. De Duitsers gingen onder de rood-groene regering om.
Frankrijk heeft nu een in naam rechtse regering. Je zou verwachten dat die wel wat voelt voor een economisch model dat de lonen matigt, waardoor meer mensen aan het werk kunnen. Maar de Fransen ergeren zich liever aan de flexibiliteit over de grens in plaats van dat ze serieus werk maken van hun verroeste arbeidsmarkt. Voor de Europese economie is dat op termijn een groter blok aan het been dan de Griekse boekhoudtrucs.
Als het slecht gaat met een bedrijf, dan kan je een aantal dingen doen. Nieuwe markten aanboren, bijvoorbeeld. Of je kan meer reclame gaan maken voor je producten, of een efficiënter productieproces gebruiken. Een andere optie is het bezuinigen op arbeidskosten. Dat kan door mensen te ontslaan, of door de lonen te verlagen.
Dat laatste lijkt nu op grote schaal te gebeuren in de VS. Maar zoals econonoom Paul Krugman betoogt in de New York Times kan dat heel gevaarlijk zijn. De professor economie aan de universiteit Princeton stelt dat zoiets voor individuele bedrijven een uitkomst kan zijn, maar niet voor een economie als geheel. Het concept is namelijk gebaseerd op het idee dat de omgeving van het bedrijf dat aan loonsverlaging doet niet al te zeer zal veranderen: oftewel dat de totale vraag dus ongeveer hetzelfde zal blijven. Bij verminderde productiekosten betekent dat dus dat de producten goedkoper op de markt gezet kunnen worden, en dat je een groter deel van de totale vraag kan pakken.
Echter, in het huidige economische klimaat blijft de totale vraag niet hetzelfde. Omdat de concurrentie (en de rest van het land) ook de lonen verlaagt, zal de koopkracht in het algemeen ook afnemen, en dus de vraag naar je producten. En voila, je hebt een neerwaartse spiraal die het land en de wereld nog dieper de recessie in kan storten.
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
“Ik pleit al sinds december voor loonmatiging. Dat is niet veranderd. Integendeel.”
Minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven is het oneens met de analyse van de rekenmeesters van het CPB die menen dat loonmatiging de economie juist verder in het slop zal helpen.
Gezien het verlies aan koopkracht in de afgelopen jaren, de oplopende inflatie, de stijgende winsten, en de weigering van de top om de lonen te matigen – zowel in de publieke als private sector, is het volkomen terecht als de vakbonden een groter deel van de welvaart opeisen.
Aldus fractievoorzitter Agnes Kant van de Socialistische Partij. Zij reageert op de oproep tot loonmatiging van het kabinet, nadat het afziet van de BTW-verhoging naar 20%.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.