Oranje vlaggetjes, vrijmarkten en lauwe pils, en een paar dagen later de Dag van de Arbeid, een dag die in Nederland al decennia vakkundig wordt gemarginaliseerd. Toeval, zo luidt meestal het antwoord. Maar is dat ook zo? De constructie van een nationale feestdag De oorsprong van Koningsdag ligt bij Prinsessedag, ingevoerd in 1885 ter ere van prinses Wilhelmina. Het initiatief kwam uit liberale hoek, expliciet bedoeld om nationale eenheid te bevorderen in een tijd van sociale spanningen. In 1890 werd het Koninginnedag, toen Wilhelmina koningin werd. De datum, 31 augustus, had niets met arbeid te maken en alles met dynastieke symboliek. Die symboliek kreeg in de twintigste eeuw een andere functie. De opkomst van de arbeidersbeweging en de internationale viering van de Dag van de Arbeid op 1 mei vormden een ideologisch tegenwicht. Waar 1 mei draaide om klassenbewustzijn, solidariteit en politieke mobilisatie, bood Koninginnedag een alternatief: een nationaal, boven-klasselijk feest waarin sociale tegenstellingen tijdelijk werden gladgestreken. Juliana en de verschuiving naar april De cruciale verschuiving kwam met Juliana. Na haar aantreden in 1948 werd Koninginnedag verplaatst naar 30 april, haar verjaardag. Daarmee kwam het feest plotseling vlak voor 1 mei te liggen. Dat lijkt op eerste gezicht toeval, totdat je kijkt naar de politieke context. De naoorlogse periode kende een sterke institutionalisering van de verzorgingsstaat, en ook een duidelijke wens van elites om radicalisering te voorkomen. De Koude Oorlog speelde daarbij een rol: socialistische en communistische bewegingen werden met argwaan bekeken, en men keek met afschuw naar de vaak uit de hand lopende 1-meidemonstraties elders. Een uitbundig nationaal feest op 30 april functioneerde als ventiel en als tegenprogrammering. Het bood een apolitieke uitlaatklep, precies op het moment dat elders in Europa arbeiders de straat op gingen. Nederland koos voor oranje boven rood. Toen Beatrix de troon overnam besloot zij Koninginnedag niet te verplaatsen naar 31 januari, haar verjaardag, maar het op de 30e te houden, officieel wegens dat het weer in januari te slecht zou zijn Van Koninginnedag naar Koningsdag Met de troonsbestijging van Willem-Alexander in 2013 verschoof de datum naar 27 april, zijn verjaardag. Daarmee kwam er iets meer afstand tot 1 mei, maar het patroon bleef herkenbaar: een groot nationaal feest in dezelfde periode. De Dag van de Arbeid bleef in Nederland een werkdag voor de meesten, zonder brede maatschappelijke verankering. Misschien toeval, maar wel handig Er bestaat geen document waarin expliciet staat dat Koningsdag bedoeld is om 1 mei te neutraliseren. Historisch bewijs werkt zelden zo direct. Wat wel zichtbaar is, is een consistente lijn: nationale feestdagen worden ingezet om sociale cohesie te organiseren, en soms ook om politieke energie te kanaliseren of ontkrachten. De nabijheid van Koningsdag en 1 mei past in dat patroon. Misschien geen complot, wel een keuze die goed uitkwam. Terwijl arbeidersbewegingen elders hun dag claimden, kreeg Nederland een alternatief ritueel dat conflict dempte en nationale identiteit benadrukte. Elke keer dat de roep opkomt om van 1 mei, net als in veel andere landen, een officiële feestdag te maken, volgt vrijwel automatisch hetzelfde antwoord: Nederland zou al genoeg vrije dagen hebben, wat zo aantoonbare onzin is dat het argument in de praktijk al snel door schuift naar de kalender rond eind april en begin mei, waar Koningsdag dominant aanwezig is, en er al veel andere vrije dagen zijn. Daarmee fungeert Koningsdag impliciet als reden om de Dag van de Arbeid klein te houden. Wat gepresenteerd wordt als praktische kalenderlogica. Kortom, het is niet bewezen dat dat Koningsdag bewust tegenover 1 mei is geplaatst, maar het is wel duidelijk dat het systeem weinig reden had om die afstand ooit te vergroten. Twee feesten, twee verhalen. In Nederland wint het verhaal met de kroon.
Als je koning bent, dan hoef je niets te doen.
De vogels zingen voor je,
Je krijgt geschenken.
Overal waar je gaat
Buigen mensen diep voor je.
En koetsen dragen je,
Je hoeft niet te lopen als je koning bent
En je hoeft niets te doen
Als je koning bent,
Want je bent de koning.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Meer dan duizend dagen terug! Herinnert u het zich nog? De laatste gewone Koningsdag. Inderdaad – dat u dat nog weet (!) – in Amersfoort.
Wilt u zich verwonderen, verkneukelen, laven of ergeren aan uw landgenoten of vorstenhuis? Hieronder vind u daarvoor geschikt materiaal. Een kleine overzicht van koninginnedagen en een koningsdag, vanaf 1949. Waaronder die van 2009, die om minder vrolijke redenen memorabel is.
Er is overigens, daar beginnen we mee, ook weleens goede televisie over deze nationale feestdag gemaakt. Door de VPRO, als onderdeel van de serie Nederland van boven, in 2011.
1949 in Den Haag
1965 in Arnhem
1979 in Soestdijk
1994 op Urk
2009 in Apeldoorn
2019 in Amersfoort
Nu u ze allen tot het eind heeft uitgekeken is het hoog tijd voor oranjebitter. Te gebruiken nadat, gelijktijdig met het bekende handgebaar, men driewerf heeft geroepen: alaaf!
In het bordspel Kolonisten van Catan bestaat een figuur die ‘De handelaar’ heet. De speler kan hem inzetten om een ander grondstoffen afhandig te maken. In de Griekse mythologie was Hermes de beschermheer van de dieven én de handelaren. Ik wil maar zeggen: diefstal en handel zijn traditioneel een glijdende schaal. Het kan dus best zijn dat VVD-voorzitter Henry Keizer oprecht meent slechts een eerbare of nou ja, vooruit, gewiekste handelaar te zijn.
Vandaag sjokt half Nederland over een of andere vrijmarkt, in de hoop voor een prikkie iets op de kop te tikken waarvan de verkoper de waarde niet goed kent. Niemand biedt meer dan ervoor gevraagd wordt uit vrees de verkoper tekort te doen. Hermes is nog altijd de meest voor de hand liggende beschermheer van alle Nederlanders.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Geen idee hoeveel traditities er vandaag in het land te zien waren, maar grote kans dat er maar weinig eigentijdse klompendansen bij waren. Elders in de wereld is dat wel anders, waar Ierse en hillbilly klompendansen geëvolueerd zijn.
Uiteraard bestaat het traditionele werk daar ook nog, maar het zou best eens kunnen dat door de traditie te moderniseren, de folklore ook levend blijft. Wellicht iets voor de uitstervende Oranjeverenigingen om over na te denken.
COLUMN, SATIRE - Vandaag is een piekmoment voor de Oranjeverenigingen. Op zaterdag 9 april 2016 vond de jaarlijkse Algemene LedenVergadering (ALV) plaats van de Koninklijke Bond Van Oranjeverenigingen. Geen spraakmakende bijeenkomst. Dat zal wellicht te maken hebben met het feit dat een paar bijdragen van enkele afgevaardigden uit de notulen zijn gebleven.
Zo zien we in de notulen niet terug dat een voorstel om koekhappen op het programma der koningsdagen voor altijd te handhaven, werd goedgekeurd door een overweldigende meerderheid. Het is namelijk het symbool voor alles wat wij voor zoete koek slikken. De Oranjebond houdt die traditie in ere omdat ook vandaag de dag nog erg veel voor zoete koek wordt geconsumeerd.
Verder hield één van de afgevaardigden op het congres een pleidooi om het Wilhelmus een grotere rol in de samenleving te geven. Ik heb de afgevaardigde in de wandelgangen aangsproken en gevraagd naar het hoe en waarom.
“Ja, ziet u, het Wilhelmus is niet zomaar een lied. Onze nationale hymne zit boordevol symboliek die, mits goed begrepen, de eenheid en saamhorigheid onder alle delen der bevolking een stuk sterker zou maken. Alleen die eerste regel al: Wilhelmus van Nassouwe ben ik van Duitsen bloed. Realiseren de mensen wel wat daar staat? Ons koningshuis heeft haar wortels in Duitsland. Ik begrijp best wel dat mensen in verwarring raken als er later ook nog een staat: een prinsen van Oranje…; tja, wat is ons koningshuis nou? Duits, Frans (afkomstig uit Orange in Frankrijk)?
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.