Hulspas weet het | Een zondagsmens in de geneeskunde

Elk beroep kent zijn taboes. Een restauranthouder zal nooit een gesprek beginnen over muizen of ratten. Een piloot maakt over de intercom geen grapjes over neerstorten. En een dokter vermijdt het woordje placebo. Placebo zit overal (in de witte jas, de omgeving, de apparatuur, het gesprek, de fraaie pillen) en het is ook verantwoordelijk voor een groot deel van het succes van de medische wetenschap. Maar de dokter zegt er niks over. En zijn stapels vakliteratuur over verschenen. Want als er één effectieve therapie is waar we weinig van begrijpen, dan is het placebotherapie. En zo nu en dan klinkt er vanuit die hoek de oproep om deze therapie nu eindelijk eens serieus te nemen. Als het placebo helpt, maak er dan gebruik van!

Foto: Scott Sherrill-Mix (cc)

Zorg tussen hoop en angst

RECENSIE - Bijsluiters, waar was dat nou weer voor nodig? In 1973 barstte daarover een felle strijd uit tussen de farmaceutische industrie en de Nederlandse artsen en apothekers.

Tot dan toe leverde de industrie zijn producten aan die artsen en apothekers, inclusief informatie, waarna zij de pillen opnieuw verpakten en de patiënt vertelden wat die ermee aan moest. Voorlichting was de exclusieve verantwoordelijkheid van de beide beroepsgroepen.

Die bijsluiters die de industrie wilde verstrekken, was ordinaire reclame. In een enquête gepubliceerd in Medisch Contact gaf driekwart van de artsen aan tégen bijsluiters te zijn. Ondertussen wierpen de fabrikanten zich op als belangenbehartigers van de patiënten. Die hadden toch recht op meerdere informatiebronnen?!

En de industrie won. In november 1975 werd de bijsluiter wettelijk verplicht. ‘Het was, schrijft Kees-Jan van Klaveren, ‘niet langer vanzelfsprekend dat medici de meest geëigende vertolkers van patiëntenbelangen waren’. (De patiënten zélf, of patiëntenverenigingen, speelden in de discussie geen rol van betekenis.)

De medische stand was in zekere zin in haar eigen zwaard gevallen. Die had haar traditionele gezag immers zélf afgebroken. Dat gebeurde vanaf begin jaren zestig.

Pamperende overheid?

In de jaren daarvoor waren de heren doktoren erin geslaagd om de dringend noodzakelijke hervorming van de Nederlandse gezondheidszorg jarenlang tegen te houden. Voor veel politici was de Britse National Health Service, ingevoerd in 1948, hét voorbeeld van een rationele organisatie van de gezondheidszorg, maar voor Nederlandse artsen ging deze ‘staatsbemoeienis’ véél te ver. En ze werden daarin gesteund door de oude zuilen.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Foto: Eric Heupel (cc)

War on Drugs hindert pijnbestrijding

Because fighting the war on drugs (in this case, heroin) is more important than providing pain relief to patients in large parts of the world with morphine:

“For much of the Western world, physical pain ends with a simple pill. Yet more than half the world’s countries have little to no access to morphine, the gold standard for treating medical pain.

Freedom from Pain shines a light on this under-reported story. “For a victim of police torture, they will usually sign a confession and the torture stops,” says Diederik Lohman of Human Rights Watch in the film. “For someone who has cancer pain, that torturous experience continues for weeks, and sometimes months on end.”

Unlike so many global health problems, pain treatment is not about money or a lack of drugs, since morphine costs pennies per dose and is easily made. The treatment of pain is complicated by many factors, including drug laws, bureaucratic rigidity and commercial disincentives.

(…)

Overall, Freedom from Pain reveals that bureaucratic hurdles, and the chilling effect of the global war on drugs, are the main impediments to a pain free world. Patients will continue to suffer until global bodies actively work with countries to exclude medical morphine from the war on drugs, and change the blunt drug laws that curtail access to legitimate medical opiates worldwide. Uri Fedotov, the executive director of the United Nations Office of Drugs and Crime, admits in the film that the war on drugs is cutting people off from pain medication, but offers little in the way of concrete proposals for changing the status quo.

Foto: Eric Heupel (cc)

WW: Nobelprijzen voor Natuurkunde en Geneeskunde

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Alfred Nobel, hier nog zonder CCD gefotografeerd (Foto: Flickr/BlatantNews.com)

Deze Wondere Woensdag valt midden in het Nobelprijs- geweld. Vandaag zal de winnaar (of zullen de winnaars) van de Nobelprijs voor Scheikunde bekend worden, waarna de komende dagen Literatuur, Vrede (altijd erg controversieel) en Economie aan de beurt zijn. Daar moeten we dus even op wachten. Maar eergisteren en gisteren werden respectievelijk de Nobelprijzen voor Geneeskunde en Natuurkunde uitgedeeld.

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde zoals hij officieel heet werd dit jaar uitgereikt aan een drietal Amerikaanse onderzoekers Elizabeth Blackburn, Carol Greider en Jack Szostak “voor de ontdekking hoe chromosomen worden beschermd door telomeren en het enzym telomerase“. Telomeren zitten aan de uiteinden van de chromosomen en hun functie was aanvankelijk niet bekend. Wat de drie wetenschappers langzaam maar zeker aantoonden was dat de telomeren het DNA beschermen. Chromosomen zonder telomeren bleken in een experiment onbeschermd te zijn en vertoonden na verloop van tijd schade. Bovendien worden de chromosomen met iedere celdeling kleiner zonder telomeren. Mét telomeren werd de schade voorkomen en kunnen cellen zich langer vermenigvuldigen.

Ook ontdekten de drie prijswinnaars in de jaren ’80 hoe telomeren gevormd worden. Hier is het enzym telomerase voor verantwoordelijk. Het telomeer wordt bij elke celdeling ongeveer 100 nucleotiden korter, maar telomerase zorgt na elke deling dat dit weer verlengd wordt tot de oorspronkelijke lengte. Een en ander wordt visueel goed weergegeven in een duidelijke poster. De ontdekking en beschrijving van de telomeren en telomerase heeft erg veel impact gehad op onderzoek naar ouderdom, kanker en allerlei erfelijke ziektes. Maar in essentie hebben ze ons een veel beter begrip gegeven van wat er allemaal gebeurt in de menselijke cel.

Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

Foto: Eric Heupel (cc)

Loting geneeskunde sluit gemotiveerde studenten uit

GeenCommentaar heeft ruimte voor gastloggers. Onderstaand stuk is een open brief van Jaron van de Wardt, die graag geneeskunde zou studeren, aan minister Plasterk en verscheen in aangepaste vorm eerder in de Volkskrant

Hooggeachte heer Plasterk,

Om meteen maar met de deur in huis te vallen: ik baal, ik baal als een stekker. Dit ten eerste omdat het mij voor de derde keer op rij niet is geluk ingeloot te worden voor de opleiding geneeskunde, de studie die ik al vanaf het begin van de middelbare school wil gaan volgen. En dit ten tweede omdat er volgens mij op veel punten zaken te verbeteren of aan te passen vallen op het gebied van de numerus fixus, hier betreffende geneeskunde. Vandaar dat ik in deze brief zal proberen duidelijk te maken op welke punten het volgens mij mis gaat en waarom iemand zoals ik het toch echt wel verdient om geneeskunde te mogen studeren. Dit in de hoop dat daar iets mee en ook aan gedaan kan worden. In het volgende gedeelte zal ik deze punten aandragen en uiteenzetten.

Ik heb veel aandacht gekregen voor deze zaak doordat de vader van mijn vriendin, Koen Gerritsen, de Tweede Kamerleden een e-mail heeft gestuurd waarop veel reacties zijn binnengekomen. Hieronder was ook PvdA-kamerlid Angelien Eijsink. Zij tipte ons dat er het beste een brief gestuurd kon worden aan de minister van onderwijs, cultuur en wetenschap zelf. Wel, zie hier het resultaat.

Foto: Eric Heupel (cc)

KSTn – Medicijnen en gezondheid

Logo kamerstukken van de dagDe Tweede Kamer mag dan wel met reces zijn (net zoals een groot deel van de redactie alhier en waarschijnlijk ook veel mensen in het land), de stroom kamerstukken gaat gewoon door. Zo viel deze week het verslag van het overleg over het geneesmiddelenbeleid op de mat. Dit overleg was naar aanleiding van de notitie van Minister Klink waarin hij zijn langetermijnvisie geneesvoorzieningen uiteen zette.
Met de komst van de zorgverzekeraars als mede-stuurder van de gezondheidskosten, de veranderingen in de keten farmacie tot patiënt en de toegenomen druk op de gezondheidskosten vliegen de wijzigingsvoorstellen je om de oren. Iedereen ziet wel ergens nog wat geld liggen dat bespaard kan worden. Maar zomaar besparen gaat natuurlijk niet als je het hebt over zorgverlening aan patiënten. Dan moet dus wel duidelijk zijn of die besparing niet ten koste gaat van de patiënt.
En dat maakt het tot zeer complexe materie waar ook nog eens wat vermogende partijen via-via proberen mee te praten.
Ik vind het heel moeilijk om uit de discussie naar boven te krijgen wat nu goed en wat nu slecht is. Maar aan de hand van drie stukjes van Kamerleden wil ik het toch in ieder geval iets levendiger maken, alvorens het even een wending te geven.

Mevrouw Schemers:
De CDA-fractie steunt het baseren van de pakketkeuze op richtlijnen en protocollen van professionals en zij is het eens met het hieraan toevoegen van de factor doelmatigheid, maar zij zet wel vraagtekens bij het gebruik van Quality Adjusted Life Years (QALY’s) als meetinstrument in de assessmentfase, omdat de gezondheidswinst moeilijk precies te berekenen is.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende