GeenCommentaar heeft ruimte voor gastloggers. Vandaag Alexander Pleijter, als wetenschappelijk docent ‘journalistiek en nieuwe media’ verbonden aan de Rijks- universiteit Groningen. Dit artikel verscheen eerder op zijn eigen weblog.
Vorige week vrijdag verbood de rechter Peter R. de Vries om de beelden uit te zenden van serie- moordenaar Koos H. die met een verborgen camera waren gemaakt. De Vries lapte het verbod aan zijn laars, met als gevolg dat hij vermoedelijk een dwangsom zal moeten betalen. De dagen na de uitzending van de beelden besteedden ook andere programma’s er aandacht aan. Het NOS Journaal en Nova zonden ook enkele fragmenten van de ‘verboden’ beelden uit. Wat bij mij de vraag opriep: zijn die programma’s dan ook in overtreding en moeten zij straks ook die dwangsom betalen? Dus deed ik navraag bij Wouter Hins, bijzonder hoogleraar mediarecht aan de Universiteit Leiden: “Dat de media hun bijdrage aan het maatschappelijk debat willen illustreren met een enkel beeld is op zichzelf te rechtvaardigen.”
Hins legt uit dat het in deze kwestie gaat om een botsing van grondrechten: de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy. “Dat eist een belangen- afweging, waarbij een rol speelt of de informatie voor het eerst openbaar wordt gemaakt of dat het een herhaling betreft van een eerdere publicatie.”
Is dat gebleken uit eerdere zaken?
11 april 1944 om 15:00 uur werd door geallieerde bommenwerpers Huize Kleykamp in Den Haag gebombardeerd. Waarom? Omdat het verzet er om vroeg. In dat pand was namelijke het Centrale Bevolkingsregister gevestigd. Daar waren duplicaten van alle persoonsbewijzen (inclusief vingerafdruk) opgeslagen. Daarmee werden mensen vaak betrapt op het gebruik van valse persoonsbewijzen. Met alle gevolgen van dien.
De situatie in Nederland nu is natuurlijk niet vergelijkbaar met de situatie toen. Behalve dan dat we nu weer alle paspoorten van vingerafdrukken aan het voorzien zijn én deze vingerafdrukken centraal opslaan. Voor dat eerste is begrip, voor dat laatste niet. Want dat dient namelijk nauwelijks een doel en maakt misbruik wel mogelijk.
Een goed moment dus om weer even stil te staan bij de privacy.
Tegen de vingerafdrukken in de centrale opslag lopen nog diverse zaken. Ten eerste loopt er nog een rechtszaak bij het Hof van Europa. Ook PrivacyFirst is een rechtszaak gestart, deze tegen het ministerie. De student die een rechtszaak is begonnen, is in afwachting van de volgende stap. Meer mensen protesteren persoonlijk. En het Nieuwe Rijk haalde al 10.000 handtekeningen op.
In het aftapdossier is er een klein beetje positief nieuws. Ard Gerkens van de SP heeft namelijk een motie door de Tweede Kamer gekregen waarin staat dat de minister de aftapstatistieken van de AIVD en MIVD openbaar moet maken. Maar de minister zelf doet vervolgens weer moeilijk op een ander punt. Er was namelijk afgesproken dat mensen die (onterecht) afgetapt werden, na een paar jaar daarvan op de hoogte zouden worden gesteld. De AIVD blijkt echter niet in staat deze mensen te volgen (waar is het ironie-teken als je het nodig hebt) en kan niet aan haar verplichtingen voldoen. De minister wil daarom deze maatregel intrekken.
In Nederland, het land met het meeste aantal telefoontaps ter wereld, maakte een paar jaar geleden een ommezwaai. De AIVD zou vijf jaar na dato de persoon inlichten bij wie het afgeluisterd had. Goede zaak, dat zou het een stuk transparanter maken waar onze dienst allemaal mee bezig is, aangezien daar weinig toezicht op is.
Maar wie schetst vanochtend mijn grote verbazing bij het volgende korte nieuwsbericht: Minister Hirsch Ballin wil de regeling terugdraaien. De reden? “De AIVD had de grootste moeite om afgeluisterde mensen te traceren.” Pardon me? Een inlichtingendienst lukt het wel schijnbaar verdachte mensen op te sporen en af te luisteren, maar ze vijf jaar later terugvinden is te moeilijk?
Dit is zo patently absurd dat hier toch wel kamervragen over gesteld gaan worden, of is deze Kamer zo anti-privacy geworden dat hier niks meer mee gebeurt? Houdt u met mij de Kamer in de gaten?
Na een week lang debat over de mobiele wapenscanner, geeft de politie van district Rotterdam-Rijnmond hier haar evaluatie. Lees de het voorgaande na via de overzichtspagina.
We zijn de redactie van Sargasso erkentelijk om het aan te durven hun site beschikbaar te stellen om uit te proberen of aan de hand van een aantal stellingen een uitwisseling van zienswijzen, argumenten en meningen mogelijk is tussen de bezoekers op deze site en een aantal vertegenwoordigers van de politie.
Alle begin is moeilijk. Vandaar dat er misschien niet is uitgekomen wat tevoren werd aangenomen, namelijk een virtueel debat. Wij/de betrokken politiemedewerkers waren nogal overdonderd door de emotionele en soms grimmige toon waarop werd gereageerd alsmede het geëtaleerde wantrouwen jegens de politie. Kennelijk brengt dit onderwerp deze intensiteit met zich mee. Het is voor ons wel zeker van belang de aangedragen punten (los van de emotionaliteit en laatdunkendheid) mee te laten wegen in de uiteindelijke afwegingen en adviezen naar de politieke en bestuurlijke gezagsdragers om een dergelijk apparaat in te gaan zetten.
De punten die wij belangrijk achten in deze afweging zijn:
President Obama ligt onder vuur omdat hij op binnenlands gebied te weinig voor elkaar krijgt. Op één punt is die kritiek in ieder geval terecht: burgerrechten.
‘How’s that hopey, changey thing working out for ya’, sneerde de omhooggevallen hockeymom Sarah Palin onlangs richting Obama-aanhangers. De Alaskaanse troela, die normaal geen twee zinnige woorden achter elkaar weet te zetten, verwoordde hiermee haarscherp het onbehagen onder de Obama-aanhangers.
De gezondheidszorg die maar in de mediadraaikolk blijft steken. Wall Street die zich uit iedere poging tot inteugeling wurmt. Obama’s hypotheekplan dat niet werkt. Het onstuitbaar groeiende leger aan werklozen. Het enorme begrotingstekort dat nu toch wel nachtmerrie-achtige proporties begint aan te nemen. En die gematigdheid jegens de Republikeinen; dat begint toch wel een beetje te ruiken naar watjesgedrag.
Obama is inderdaad niet de Messias. En ook al is vooruitgang traag, er is vooruitgang. Gezien de moeilijke positie waar Obama startte, doet hij het lang niet zo slecht.
Behalve op het punt van burgerrechten. Als ergens een breuk met zijn voorganger nodig was, was het daar wel. Obama leek voortvarend te beginnen door direct na zijn inauguratie de sluiting van Guantánamo Bay te gelasten. Ook zijn meer overheidsstukken openbaar gemaakt, wat een frisse verandering leek ten opzichte van Bush en Cheney die zoveel mogelijk geheim probeerden te houden. Maar daarmee houdt het op.
Twee weken geleden schreef ik een stuk over de complimenten die toenmalig minister Guusje ter Horst meende te hebben ontvangen van de Tweede Kamer over aangaande het privacybeleid. Dit voerde zij op als verdediging bij het ontvangen van de Big Brother Award. Die complimenten waren er niet. Maar er bleek een misverstand te zijn. Er waren namelijk twee vergaderingen met de Tweede Kamer op dezelfde dag met nagenoeg hetzelfde onderwerp. Dus moest ik wachten op het tweede verslag om werkelijk de uitspraak te kunnen toetsen.
Dat verslag verscheen vorige week (fijn toch, zo’n trage bureaucratie waar je als burger meer dan een maand moet wachten om inzicht te krijgen in wat er werkelijk gebeurt).
Nu ik ook het andere verslag gelezen heb, blijft de conclusie echter hetzelfde: Minister ter Horst heeft geen complimenten ontvangen voor “de manier waarop wij met die balans tussen veiligheid en privacy omgaan“. De enige complimenten die zij en haar collega minister Hirsch Ballin ontvingen waren voor het overnemen van het voorstel voor het instellen van een meldingsplicht voor datalekken en voor het schrijven van hun reactie bij het rapport van de commissie Brouwer.
Deze uitspraak van de PvdA komt nog het meest in de buurt van een compliment:
“de PvdA-fractie staat in grote lijnen achter het standpunt van het kabinet. De minister neemt veel over van wat de commissie heeft voorgesteld en besproken, zoals het richtinggevend kader. Dat waarderen wij zeer, maar voor sommige punten vragen wij extra aandacht”
Leest u gerust ook zelf het verslag er op na om te zien of ik misschien zaken onbewust genegeerd heb.
Als u in privacy geïnteresseerd bent moet u eigenlijk sowieso dit verslag lezen. Dat maakt namelijk nogmaals duidelijk waar de partijen staan. CDA en VVD helemaal op de lijn van opofferen van alle privacy voor de veiligheid (over zaken als EPD en EKD wordt wonderlijk gezien niet gesproken).
In mijn lijstje met kamerstukken waar ik nog wat over wilde roepen, zat er eentje over het gaan toepassen van de wet BIBOB op de taximarkt. Maar toen ik gisteren las dat er nu ook al een andere uitbreiding van de toepassing van BIBOB in de maak was, moest ik dit stukje maar eens af.
Eerste even kort uitleggen wat BIBOB is. Het is een manier om bij vergunningverlening aan specifieke “ondernemers” te bepalen of die ondernemers niet mogelijk de onderneming zullen misbruiken voor criminele activiteiten. In de praktijk blijkt het trouwens ook wel handig te zijn als instrument om ongewenste ondernemers (bv legale prostitutie) buiten een gemeente te houden.
Er zijn twee punten waar ik moeite mee hebben in deze steeds verdergaande uitbreiding van de wet BIBOB. Ten eerste wordt het op deze manier voor mensen die een vlekje hebben steeds moeilijker om nog ondernemer te worden. Want wat volgt er op de taxi-branch? De cafetaria’s? De koeriers? Of maken we straks gewoon een wet BIBOB voor alle ondernemingen (banken als laatste neem ik cynisch aan)?
Ten tweede is het bepalen of iemand “gevaarlijk” is een rekbare mechanisme. Met het toenemen van de hoeveelheid gegevens over mensen (zie het privacy-dossier) zal Justitie steeds vaker iets vinden bij iemand waaruit men zou kunnen concluderen dat iemand “verdacht” is. Het begrip integriteit zal door opeenvolgende bestuurders steeds verder aangescherpt worden op basis van de mogelijkheden om een oordeel te vormen.
Zal het straks zo zijn dat alleen mensen die nooit iets verdachts gedaan hebben nog ondernemer, bestuurder of wat dan ook kunnen worden in dit land? Dat je geen burgemeester meer kan worden als je ooit een joint hebt gerookt? Dat je geen taxi-chauffeur kunt worden omdat je ooit je paspoort niet bij je had bij een preventieve fouilleeractie? Dat je geen cafetaria in Den Haag kunt beginnen omdat je ooit op een weblog staatsgevaarlijke uitspraken hebt gedaan?