Veel gevoelde vijandigheid, maar weinig polarisatie in het dagelijks leven

Osama bin Laden en Al Qaida waren vijfentwintig jaar geleden onze belangrijkste vijanden. Op de aanslagen van 9/11 volgden terroristische acties in Parijs, Londen en andere Europese steden. In Nederland werd Theo van Gogh vermoord door een geradicaliseerde islamist. De jihad is jarenlang beschouwd als de grootste bedreiging voor onze vrijheid en democratie. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten hebben er alles aan gedaan om potentiële terroristen vroegtijdig onschadelijk te maken. En dat moeten ze nog steeds doen. De dreiging van jihadistische aanslagen blijft groot, schrijft de NCTV deze week in zijn halfjaarlijkse dreigingsbeeld.

De jihadisten halen hun inspiratie uit de politieke islam. Dat is de stroming die het geloof als enig uitgangspunt neemt voor alle politiek handelen, alle wetten en regelingen die de staat treft. Die politieke islam heerst sinds 1979 in Iran en sinds 2021 in Afghanistan. Maar in de rest van de islamitische wereld lijkt de politieke islam op zijn retour te zijn, schrijft Ben Hubbard, de correspondent van de New York Times in Istanbul. En eigenlijk is de politieke islam vrijwel nergens succesvol geweest. IS is verslagen. In Syrië is voormalig jihadist Ahmed al-Shara aan de macht. Zijn regering heeft een aantal sociaal-conservatieve maatregelen genomen, maar zijn prioriteit lijkt te liggen bij het presenteren van zichzelf als een normale leider uit het Midden-Oosten met wie anderen zaken kunnen doen, in plaats van het opleggen van islamitische orthodoxie. In Saoedi-Arabië heeft kroonprins Mohammed bin Salman, de feitelijke heerser, de geestelijkheid verzwakt en tegelijkertijd een nieuw Saoedisch nationalisme bevorderd. Dit is een grote verandering voor een koninkrijk dat lange tijd islamitische idealen heeft verdedigd. In Egypte is de Moslimbroederschap al weer langer geleden, direct na de Arabische Lente, overruled door het militaire bewind van generaal Abdel Fattah el-Sisi. Ook in Tunesië wisten de islamisten niet te winnen. 

Het Albanese Openbaar Ministerie heeft 20 arrestatiebevelen uitgevaardigd en meer dan 100 miljoen euro aan bezittingen in beslag genomen, berichtte Balkan Insight deze week. Het onderzoek richt zich op vermeende drugsgeldstromen naar grote bouwprojecten in Albanië, waaronder een resort dat wordt gepromoot door familieleden van Donald Trump. Centraal figuur bij de onderzochte bouwprojecten is Artur Shehu, oorspronkelijk afkomstig uit de Albanese kuststad Vlora, nu wonend in Florida. Het OM heeft documenten die betrekking hebben op overleg dat Shehu onder andere op Aruba voerde over de logistiek van de cocaïnehandel in Latijns-Amerika, grondtransacties in de Albanese hoofdstad en langs de kustlijn van het land, en ontwikkelingsprojecten met betrekking tot hoogbouw en toeristische resorts. Follow the Money ontdekte hoe de vastgoed- en drugsmaffia fiscaal worden aangestuurd via anonieme Nederlandse brievenbusmaatschappijen, die opereren onder ons gunstig belastingregime. 

Het begon allemaal vijf jaar geleden. Ivanka Trump en haar man Jared Kushner ontdekten op hun vakantie het onbewoonde Albanees eilandje Sazan niet ver van de stad Vlora. De goudgele, verlaten stranden en prachtige natuur maken het een van de laatste ongerepte gebieden langs de Adriatische kust. Zakenman Kushner zag er een kans voor profijtelijke investeringen en toevallig (?) kwam hij de Albanese premier Edi Rama tegen die maar al te graag aan zijn wensen voldeed. Juridische belemmeringen voor ontwikkeling van luxe resorts in een beschermd natuurgebied werden ongedaan gemaakt. Begin dit jaar heeft de Albanese regering Kushners initiatief de status van strategische investeerder toegekend nog voordat er een businessplan en haalbaarheidsonderzoek was overlegd. Kushner wil ook een beschermd natuurgebied op het schiereiland Zvërnec bij Vlora ontwikkelen. De besloten vennootschap Zvërnec South Adriatic Development stuurt het project juridisch en financieel aan. Deze entiteit is in bezit van de vergunning, structureert de aandelen en sluist gelden door naar het Albanese eiland Sazan en het schiereiland Zvërnec. Eind 2024 keurde de regering het gebied goed voor ontwikkeling door Kushners private equity firma Affinity Partners. Het onderzoek van het OM naar de drugsgeldstromen heeft onder andere betrekking op het land in Zvërnec van Artur Shehu waar Kushner nu zijn resort wil bouwen.

In een gevangenis voor migranten in Benghazi (Libië) zijn tien leden van de Global Sumud Land Convoy in hongerstaking gegaan. Ze zijn een paar weken geleden gekidnapt door een gewapende bende die hen heeft overgeleverd aan de Libyan Arab Armed Forces (LAAF). Ze waren namens de tweehonderd deelnemers aan de hulpactie over land voor Gaza op weg naar Sirte om te onderhandelen over de doortocht van groep. Het konvooi was vast komen te zitten doordat Libische milities weigerden hen doorgang te verlenen bij een controlepost nabij Sirte, toen ze probeerden verder oostwaarts richting Egypte te reizen. Inmiddels heeft de rest van de groep de missie opgegeven en zijn de deelnemers weer thuis. In 13 landen zijn activisten nu in hongerstaking gegaan uit solidariteit met de ‘Sirte 10’. 

Amnesty International heeft de onmiddellijke vrijlating van de gevangengenomen activisten geëist. Volgens de in Benghazi gevestigde “Libische regering”, die gelieerd is aan de LAAF had het konvooi niet de vereiste juridische procedures gevolgd en miste het de benodigde vergunningen voor toegang tot en verplaatsing binnen het land. Een lid van het juridische team van Global Sumud Flotilla vertelde Amnesty International dat de groep maandenlang had samengewerkt met de relevante autoriteiten en garanties had verkregen voor een veilige doorgang van het konvooi. De tien onderhandelaars werden op 2 juni voorgeleid aan de procureur-generaal in de Libische stad Benghazi, nadat ze meer dan zeven dagen geen rechter of aanklager hadden gezien. Ze werden beschuldigd van “assembly without authorization”. Hun detentie werd met nog eens tien dagen verlengd. Global Sumud meldt dat de vrijwilligers geen juridische bijstand hebben gekregen, dat de communicatie met hen werd verbroken en dat ze onder psychologische druk zijn gezet. Sommigen werden zelfs gedwongen verklaringen in het Arabisch te ondertekenen zonder dat deze werden vertaald. 

The ungovernable country? kopte The Guardian een paar weken geleden boven een beschouwing van Tom Clarke over de korte houdbaarheid van de laatste Britse premiers. Dat was naar aanleiding van de berichten dat huidig Labour premier Keir Starmer na het verlies van Labour bij tussentijdse verkiezingen onder grote druk kwam te staan om voortijdig op te stappen. Net als zijn conservatieve voorgangers Cameron, May, Johnson, Truss en Sunak. Dit rijtje onfortuinlijke premiers begint bij de man die tien jaar geleden aftrad nadat een meerderheid van de Britten in het brexit-referendum stemde voor uittreden uit de EU. Is het Verenigd Koninkrijk in zijn zelf gekozen isolement onregeerbaar geworden?

Starmer is nog niet weg. Maar hij krijgt vooralsnog weinig kans om zijn beloftes voor een welvarender land waar te maken. De premier wordt nog steeds achtervolgd door de ophef over de benoeming van Peter Mandelson als ambassadeur van het VK in Washington vanwege diens hechte banden met Jeffrey Epstein. Mandelson is al lang niet meer in functie. Maar het dossier over deze kwestie breidt zich alsmaar verder uit en blijft het Britse parlement bezighouden. Deze week werden de Lagerhuisleden geconfronteerd met de verklaring van een Amerikaans slachtoffer van Epstein. Lisa Phillips verweet premier Starmer dat hij had nagelaten te luisteren naar degenen die onder Epsteins daden hadden geleden. De Britse pers smult van het schandaal. Het mededogen van een van Starmers ministers met Mandelson na het mislopen van zijn baantje wordt behandeld als een politiek feit van de eerste orde, vooral als blijkt dat het betreffende whatsappje niet het dossier zit.