In het keurige Bern in het al even keurige Zwitserland staat op de Kornhausplatz in het centrum van de stad, hoog op een sokkel boven een bron, een realistisch beeld waarvoor de meeste passanten hun wenkbrauwen zullen fronsen: een man die een kind aan het verorberen is: de 'Kindlifresser'. De persoon is zo te zien een 'oger': een groot en lelijk mensachtig monster die voorkomt in folklore en sprookjes en niet zelden mensen eet. Het beeld werd vervaardigd in de jaren 1545 en 1546 en kwam in de plaats van een 15e eeuwse houten fontein die op deze plaats had gestaan. De huidige naam draagt het sinds 1666, daarvoor heette het gewoon 'Platzbrunnen'. Onderaan de sokkel zijn enkele beren (het symbool van Bern) te zien die kennelijk ten strijde gaan trekken. Het maakt het er allemaal niet logischer op. Het merkwaardige is dat niemand weet wat het beeld precies representeert. [caption id="attachment_332292" align="aligncenter" width="348"] De Kindlifresser van Bern. Let op de punthoed.[/caption] Plaats De huidige stad Bern werd in 1191 gesticht door Hertog Berthold V van Zähringen en in 1208 voor het eerst in een schriftelijke bron (oorkonde) genoemd. De stad groeide relatief snel en bezit nog steeds een indrukwekkend Middeleeuws centrum dat op de UNESCO werelderfgoedlijst staat. De Kornhausplatz ligt in dit Middeleeuwse centrum en wel in het oudste gedeelte ervan, al is dat heden ten dagen niet echt meer zichtbaar. Het was oorspronkelijke een brede greppel langs de oorspronkelijke stadsmuur die gebruikt werd voor drainage. Na de stadsbrand van 1405 werd deze greppel, bekend als de Steininbrügg-Graben, opgevuld om zo een plein te creëren dat bijna drie eeuwen lang bekend stond als simpelweg de 'Platz' (qua term vergelijkbaar met het 'Plein' in Den Haag), vandaar de oorspronkelijke naam 'Platzbrunnen'. Gedurende de jaren 1711-1715 werd aan de westzijde van de 'Platz' een Kornhaus (graanschuur) gebouwd en kreeg het plein de naam Kornhausplatz of Kornmarkt, hetgeen er op duidt dat op het plein graan verhandeld werd ten behoeve van bakkers en bierbrouwerijen. Bern kent liefst rond de honderd bronnen c.q. fonteinen (Zisternen). Met name de bronnen in de oude binnenstad speelden tot in de tweede helft van de 19e eeuw een cruciale rol bij de drinkwatervoorziening en de brandbestrijding. De fonteinen kregen steeds meer een representatieve functie en werden dienovereenkomstig ontworpen. Bern staat bekend om de figuurfonteinen uit het midden van de 16e eeuw. [caption id="attachment_332293" align="aligncenter" width="317"] De bewapende beren aan de voet van de sokkel.[/caption] De beeldhouwer De 'Kindlifresser' blijft vooralsnog in de nodige nevelen gehuld, de beeldhouwer is wel bekend: de uit het Zwitserse Freiburg im Üechtland afkomstige beeldhouwer Hans Gieng († 1562) die alleen al in Bern negen fonteinen op zijn naam heeft staan - drie zijn zeker van zijn hand, de andere worden aan hem of zijn werkplaats toegeschreven - en in zijn geboortestad Freiburg zeven. Verder werkte hij in Zürich, Solothurn en Sankt Gallen. Gieng en zijn werkplaats, waaronder zijn zoon Franz die schrijnwerker was, voorzagen de regio Freiburg van talrijke sculpturen in hout en steen. Als semi-officiële gemeentebeeldhouwer was hij verantwoordelijk voor alle fundamenten en figuren (waarvan diverse metaforische) van de nieuwe fonteinen en de uitrusting van de openbare gebouwen (stadhuis, kanselarij). Af en toe zette hij het monogram HG op een werk, zoals bij de onderhavige fontein op de Kornhausplatz. Hans Gieng was een leerling van zijn voorganger Hans Geiler , maar de sculpturen van Gieng zijn natuurlijker van vorm. Zijn nieuwe gevoel voor het fysieke is opvallend: de verhoudingen zijn correct, de beweging van het lichaam komt overeen met die van de gewaden. In die zin wordt Gieng wel beschouwd als een overgangsfiguur van de Middeleeuwen naar de Renaissance. [caption id="attachment_332294" align="aligncenter" width="341"] De gehele fontein in 1892.[/caption] Verklaringen Voor de kinderetende figuur zijn in de loop der tijd diverse verklaringen bedacht, de een logischer dan de andere. Eén van meest voor de hand liggende verklaringen is ook de minst sympathieke. De man zou een Jood zijn, duidelijke te herkennen aan de karakteristieke punthoed die Joden aldaar in die tijd moesten dragen. Dat hij kinderen at zou een representatie zijn van het veronderstelde 'bloedsprookje' of 'bloedsmaad' (de gebruikelijke Engelse term luidt 'blood libel', 'bloed laster/smaad'), een gerucht (broodjeaapverhaal zouden we nu zeggen) waarbij joden ervan werden beschuldigd kinderen en soms volwassenen te hebben ontvoerd en vermoord ten behoeve van hun religieuze rituelen. In een veel voorkomende variant gaat het om christelijke kinderen die vermoord zouden zijn en waarbij hun bloed bij de bereiding van matzes voor het Pesachfeest zou zijn gebruikt. Het 'sprookje' is aantoonbaar onzin, maar werd met name in de Middeleeuwen gebruikt als aanleiding voor pogroms. Net als de 'Protocollen van de wijzen van Sion' aantoonbaar een vervalsing is maar nog steeds binnen antisemitische kringen misbruikt wordt, zo is het 'bloedsprookje' nog steeds niet helemaal uitgestorven en steekt af en toe in uiteenlopende varianten de kop op. Dat het hier om een verbeelding van de 'bloedsmaad' gaat is echter niet aannemelijk. Ten eerste werden volgens het veronderstelde ritueel de kinderen vermoord en daarna hun lichamen misbruik en werden ze niet opgegeten, en ten tweede was de joodse gemeenschap van Bern in 1427 al verdreven (het beeld dateert van 1545), juist naar aanleiding van het 'bloedsprookje'. Alleen, de genoemde Joodse punthoed komt in de laatste en meest waarschijnlijke verklaring toch weer terug. Een meer speculatieve verklaring is de volgende. De sculptuur telt in totaal acht kinderen. Deze zouden staan voor de acht kantons van de oude Zwitserse confederatie en de oger zou staan voor de vijand, waarschijnlijk Karel van Bourgondië die probeert de kantons te verorberen. Dit zou de strijdvaardige beren onderaan de sokkel verklaren, die overigens separaat ontworpen zouden zijn door Hans Rudolf Manuel Deutsch . Het klinkt niet onlogisch, maar te bewijzen is het niet. Ook is wel geopperd dat de oger kardinaal Matthäus Schiner voorstelt, die de Zwitserse Bondsstaat naar verschillende bloedige nederlagen in Noord-Italië leidde. De link met de kinderetende oger ontbreekt hier echter. Een andere 'politieke' verklaring is dat de oger de oudere broer is van de stichter van Bern, de genoemde Hertog Berthold V van Zähringen, die er niet tegen kon in de schaduw van zijn jongere broer te staan. Nadat hij gek zou zijn geworden van jaloersheid liet hij alle kinderen van de stad bij zich brengen en at ze vervolgens op. Over dit volksverhaal is qua feiten echter niets in de historische bronnen terug te vinden. Kronos De oger wordt ook wel gezien als een representatie van Kronos, een Titaan uit de Griekse mythologie met als Romeins equivalent Saturnus. Kronos' vader Ouranos was jaloers op zijn zonen en wierp hen terug in de diepte van de aarde. Kronos' moeder Gaia wilde wraak nemen en spoorde Kronos aan zijn vader te castreren, hetgeen hij subtiel deed met een sikkel, waarna hij in plaats van zijn vader heerser werd. Hij huwde zijn zuster Rhea, maar wilde dat geen enkele van de uit dit huwelijk geboren kinderen in leven zou blijven, want zijn ouders hadden hem voorspeld dat één van die kinderen hem zijn heerschappij zou ontnemen. Dus, zodra de kinderen geboren werden, verslond hij ze met huid en haar. Kronos werd later door zijn zoon Zeus, die gespaard bleef omdat zijn moeder in het geheim op Kreta beviel, in stukken gesneden en in de Tartaros geworpen. Zowel de oger van het sculptuur als Kronos eten kinderen, maar daar houdt de vergelijking dan ook op. De oger heeft niets van een Griekse mythologische figuur hoewel Gieng, gezien zijn oeuvre, heeft laten zien dat hij in zo'n geval ongetwijfeld een 'realistische' Grieks/Romeinse Kronos/Saturnus had neergezet. [caption id="attachment_332295" align="aligncenter" width="413"] De 'Man met de zak' als kindereter, 17e eeuw.[/caption] Folklore De meest voor de hand liggende verklaring is vaak de juiste. In dat geval moeten we de sculptuur zien als een representatie van een 'kinderschrik' zoals dat in de Nederlandse volkskunde genoemd wordt, en wel een motief dat bekend staat als de 'man met de zak'. Denk hierbij aan onze Zwarte Piet die stoute kinderen in de zak stopt en meevoert naar Spanje. De 'man met de zak' is een motief dat over de hele wereld voorkomt, dus we kunnen gerust spreken over aan archetypisch motief. De 'man met de zak' neemt stoute kinderen mee in de zak op zijn rug. In diverse gevallen doet hij kinderen niet alleen in de zak, maar eet hij ze ook op. In Spanje bijvoorbeeld heet hij 'el hombre del saco' en wordt hij afgebeeld als een gemeen en ontzettend lelijke man die de kinderen die hij meeneemt opeet. De kindereter/-eetster komt ook regelmatig voor in sprookjes. De heks uit Hans en Grietje kent iedereen, maar ook de Slavische Baba Yaga at kinderen. In IJsland is het een vrouwelijke figuur, Grýla, die kinderen meeneemt en opeet. Per publiek decreet uit 1746 werd bepaald dat Grýla en haar zonen niet meer gebruikt mochten worden om de IJslandse kinderen angst aan te jagen. Afgezien van de militante beren aan de onderzijde van de sokkel is deze verklaring redelijk waterdicht. Dit wordt versterkt door het feit dat de oger een Joodse puntmuts draagt. De 'man met de zak' werd namelijk vaak als Jood voorgesteld, geheel volgens de tijdgeest. Waarom Hans Gieng dit motief als onderwerp voor zijn fonteinsculptuur koos (of was het een gerichte opdracht) en waarvoor hij precies de kinderen wilde waarschuwen, zal altijd wel een mysterie blijven. (Alle afbeeldingen zijn uit het public domain)
Een dramatisch verhalend folkliedje dat handelt een over liefde die verdoemd is, over moord, tovenarij, waanzin, noodlot, plus ook nog een pratende raaf. En het liedje loopt niet goed af.
Een tragedie op muziek. Richard Thompson en David Swarbrick van Fairpoint Convention schreven het en Sandy Denny zingt het.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
RECENSIE - Vandaag (zondag 29 augustus 2021) is de tentoonstelling Slavernij voor het laatst te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam. Door de coronamaatregelen hebben velen deze expositie gemist. Wat blijft zijn de online tentoonstelling én de catalogus. Hierin worden tien persoonlijke verhalen verteld over mensen die in of met slavernij leefden. Een bijzonder tijdsdocument dat om onze aandacht vraagt.
Slavernij zaalimpressie met Oopjen en Marten © Rijksmuseum
Vóórdat ik dieper in ga op het boek, hier eerst een beknopt overzicht van de tentoonstelling met dezelfde naam. De catalogus is gebaseerd op de tentoonstelling, waardoor een korte beschrijving hiervan meer inzicht geeft in de opzet van de tentoonstelling en de intenties van het team van het Rijksmuseum. De tentoonstelling is opgebouwd en ingedeeld rondom tien verhalen. In de afgelopen jaren is in het eigen museumdepot opnieuw onderzocht en met een frisse blik bekeken. Het resultaat hiervan is dat talrijke objecten die op het eerste gezicht geen relatie met de koloniale periode laten zien, verrassende nieuwe inzichten blootgaven. Het team van het Rijksmuseum heeft in de afgelopen jaren veel en intensief onderzoek gedaan naar dit onderwerp. Daarbij is ook de rol en de functie van het gebouw van het Rijksmuseum nader onderzocht.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Je bent dertiger (geb. 9 april 1988) en popmuzikant en je woont in Noord-Holland (inmiddels, Lissabon, Portugal), en dan maak je bedwelmende, barokke psychedelische pop die zo uit 1968 lijkt te zijn overgevlogen. Jacco Gardner doet dat. Hij combineert klassieke instrumenten zoals harp en violen, met pop op vintage instrumenten: neo-psychedelica. Toen Jacco een jaar of 14 was werd hij door een vriend gewezen op de documentaire The Pink Floyd And Syd Barrett Story en toen was hij verkocht. Zijn debuutplaat, met zang, was Cabinet of Couriosities. Zijn meest recente plaat is Somnnium, en is ‘vrij van vocalen’, anders gezegd: de plaat is instrumentaal.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Van een kennis kreeg ik een keer een zelf-gebrande cd. In zo’n doorzichtig, hardplastic hoesje. Dat als je ‘m laat vallen, dat het plastic alle kanten opspat. En de cd zelf was er één van het merk Kruidvat, dat staat erop, CD-R 700 mb – 80 min. En daarop was met niet zo’n beste viltstift de naam van de band geschreven, Alabama Shakes. Zei me niets, dus dat ding bleef zo’n beetje een half jaar onaangeroerd op een stapeltje liggen. Totdat ik uit nieuwsgierigheid ‘m een keer opzette. En aangenaam verrast werd: wat een stem, wat een soul. Alsof je Otis Redding en Janis Joplin tegelijk hoort. Dus die cd, Boy and Girls, heeft die week de cd-speler niet verlaten.
De drummer (de man met dat kwastje en die steeds met zijn drumstick op de rand slaat) heet Kester Smith. En de bassist is Bill Rich. De zanger met de dobro (is het een Dobro?) is Taj Mahal. Het drietal wordt gefilmd tijdens dit nummer terwijl ze in een koetsje, voortgetrokken door een paard, door Dauphine Street in New Orleans rijden.
St. Paul And The Broken Bones is een retro-soulband uit Alabama. Op zang Paul Janeway. En Paul is een grote, atletisch gebouwde, mooi strak gezicht, gezegend met een mooie haardos, soepel bewegende, donkere man in een strak pak. Nee. Paul Janeway is een wat corpulente, brildragende, gedrongen, kalende, witte man. In een lubberend kostuum. Maar dat hoor je niet als hij gaat zingen. Dan weet je even niet wat je hoort, want Paul heeft een gouden soulstem. En hij trekt zich gelukkig nergens iets van aan. En om zich heen heeft hij een (witte) band die bestaat uit drums, gitaar, bas, en natuurlijk de blazers: trompet en trombone.
Janee, neem gerust de tijd. Wil je een intro dat een minuut duurt, ga je gang. En wil je dat dat intro bestaat uit allerlei tergende aanzetjes, een schreeuw, een gil, wat geroffel, wat getokkel er tussendoor, wat beloftevolle blaasfragmentjes, weer een schreeuw, geschmier, weer een drumroffel, weer een losse zin – doe dat. Er blijven daarna nog zes minuten over voor de song zelf. En tussendoor breng je de song nog een keer haast tot stilstand, en dan komt er daarna nog een instrument bij – er valt een boel te beleven in deze soulsong van Eli Paperboy Reed . Waarvan het grootste gedeelte plezier.
Summoning is een Oostenrijks black metal(ish) duo, dat langzame, wat vage en atmosferische muziek maakt waarbij je heerlijk weg kan dromen. Nightshade Forests, van het in 1997 verschenen album Dol Guldur is één van de hoogtepunten uit hun oeuvre. Hun inspiratie voor songteksten en titels halen ze uit uit Tolkien zijn Middle Earth. Zo heel fanatiek met het aanbidden van satan zullen ze dus wel niet zijn, maar dat is ook prima want daar komt alleen maar gedonder van.
Charlie Watts was eigenlijk een jazzdrummer voordat hij tot The Rolling Stones toe trad. En toen was hij ineens een onderdeel van een rock ‘n’ roll band. En daar ging het anders aan toe dan dat hij gewend was: ‘Ik heb veertig jaar in The Stones gespeeld, en daarvan heb ik vijfentwintig jaar aan wachten besteed’, was een uitspraak van hem. Tsja, deadlines, repetities, en afspraken liepen nog wel ‘ns uit vanwege drank, drugs en ander relaxed levensgedrag van de andere bandleden.
Nu we het toch over ondergewaardeerde genres hebben, moeten we het ook eens hebben over glam metal. Hair metal, als je wil. Ooit was het genre overweldigend groot aan de overkant van de grote plas, maar het zakte in elkaar in de jaren negentig. Het moest plaatst te maken voor ’the next big thing’: de grunge. Door de opkomst daarvan (en andere ‘alternative rock’) kreeg de hele metal scene een flinke dip, maar dat is een ander verhaal. In Europa zijn de Mötley Crue’s en Poison’s sowieso nooit zo groot geweest. Op Sargasso trouwens ook niet, slechts incidenteel kwam hier een nummertje voorbij.
De gitarist van Metallica (geen verdere duiding nodig mag ik aannemen) in combinatie met het een electro/house/trance gezelschap Orbital, dat levert een mooie kruisbestuiving op – zoals jullie kunnen horen in het nummer “Satan”. De soundtrack van de film Spawn uit 1997 bestond uit alleen maar dit soort kruisbestuivingen tussen rock/metal en elektronische muziek, en daar zaten best mooie dingen tussen (zie ook de samenwerking tussen Slayer en Atari Teenage Riot die eerder bij ons langskwam in de Closing Time). Als ode aan de ruimdenkendheid, niet vastzitten in je eigen muzikale hokje, bla bla bla.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.