Hans Custers

23 Artikelen
5.710 Reacties
Hans Custers is opgeleid als scheikundig technoloog en heeft vooral gewerkt op het terrein van veiligheid en gevaarlijke stoffen. Hij is één van de redacteuren van het weblog 'Klimaatverandering'.

Closing Time | Katzenjammer

Dan maak je ergens een melige opmerking over kattengejank en denk je daarna: “Dat was toch een bandnaam?” Katzenjammer. Wie voor zo’n bandnaam kiest gelooft ofwel vanaf het begin niet dat het ooit iets kan worden, of heeft juist genoeg zelfvertrouwen om te denken er wel mee weg te komen. Bij deze Noorse multi-instrumentalistes zal het tweede het geval zijn geweest. En terecht.

Overigens schijnt Katzenjammer ook het Duitse woord te zijn voor een kater, op de ochtend na een nacht van overvloedig drankgebruik. Deze muziek heeft dan toch meer de sfeer van wat er aan de Katzenjammer voorafgaat.

Closing Time| Black Earth, WI

Een lange gitaarsolo, kan dat wel in de indierock? Bij Ratboys vinden ze van wel. Deze duurt net geen vijf minuten. Ze hebben sowieso geen haast, deze Ratboys. Ze nemen rustig de tijd om het nummer op te bouwen. En ook hun andere nummers mogen soms best wat langer duren dan drie minuten. Ik heb er geen bezwaar tegen.

Foto: Immo Wegmann on Unsplash

De wereldwijde toename van hittestress door klimaatverandering

Grote delen van Europa hebben vroeg in deze zomer hittestress ervaren. Wat dat is en hoe het aanvoelt, zal ik dus niet hoeven uit te leggen. In veel landen, waaronder Nederland, werden temperatuurrecords voor juni gebroken, en in sommige landen werden zelfs temperaturen bereikt die daar nooit eerder waren gemeten. Onderstaand lijstje is afkomstig van de BBC.

Temperatuurrecords tijdens de hittegolf in Europa van juni 2026. Bron: BBC klik voor groter beeld

Hitte is een belangrijke oorzaak van weergerelateerd overlijden. Vooral ouderen en jonge kinderen zijn kwetsbaar, maar ook mensen die fysiek werk doen in de buitenlucht lopen een verhoogd risico op gezondheidsschade of zelfs overlijden. Er is bij hittegolven altijd een aanzienlijke oversterfte, maar toch wordt hitte zelden genoemd als doodsoorzaak in overlijdensrapportages. Mensen overlijden vaak door andere aandoeningen die door hitte worden verergerd, zoals hartfalen of astma. Precieze cijfers over het effect van hitte op mortaliteit zijn mede daardoor moeilijk vast te stellen.

De fysiologie van hitte

De biochemie in het menselijk lichaam is helemaal ingericht op een temperatuur van 37, 38 graden. Bij enkele graden meer of minder gaan er processen haperen, en daardoor kan er schade ontstaan. Duurt dat niet heel lang, dan kan het lichaam de schade vaak nog wel herstellen. Maar ergens houdt dat op. De meest kwetsbaren kunnen dat punt vrij snel bereiken. Dat is zeker zo wanneer het ’s nachts warm blijft. Hoge nachttemperaturen blijken het herstel te bemoeilijken, onder meer omdat we slechter slapen als het te warm is.

Closing Time | Glen Hansard

Vanochtend is Glen Hansard overleden, na een motorongeluk. Om eerlijk te zijn ben ik niet zo bekend met de muziek die hij maakte als singer-songwriter en met zijn bands The Frames en The Swell Season. Niet genoeg om één favoriet nummer uit dat grote repertoire te kunnen pikken. Op mij maakte hij een grote indruk met zijn optreden bij de uitvaart van Shane MacGowan in 2023. Daarom hier zijn eerbetoon aan Shane als eerbetoon aan hemzelf.

Closing Time | Eels with Strings

Volendam heeft de palingsound, LA heeft Eels. Tot mijn verbazing is de band van Mark Oliver Everett, alias E, nog maar een keertje langsgekomen in Closing Time en toen niet eens met een eigen nummer. En de video op die pagina is inmiddels verdwenen. Hoog tijd om daar wat aan te doen. Maar welk nummer? Ik overwoog I Like Birds, als ode aan de familie pimpelmezen die mijn balkon heeft uitgekozen als hun favoriete hangplek. En Susan’s House, de sfeerschets van de wijk van LA waar E woonde in de jaren ’90. Het was geen Volendam. Novocaine For The Soul, die andere klassieker van hun eerste plaat, had ook gekund.

Closing Time | Ontevreden

Het had het lijflied kunnen zijn van een zeker type hedendaagse boze burgers, ware het niet dat degenen die zich er het meest in zouden moeten herkennen, dat het minste zullen doen. Dit nummer kwam uit in 1991; de tijd waarin wij ons nog verheven voelden boven de Vlamingen, omdat daar het Blok in opkomst was. Of dat de inspiratie vormde voor dit nummer weet ik niet, maar het zou zomaar kunnen. Enkele jaren laten nam Raymond van het Groenewoud wat nadrukkelijker stelling tegen het Vlaams Blok, met het nummer l’étranger c’est mon ami.

Closing Time | Annabelle Chairlegs

Nog wat vrolijke gekte, maar dan van het ongecompliceerde type. Deze Annabelle, die eigenlijk Lindsey blijkt te heten, zal niet de geschiedenis ingaan als grote muzikale vernieuwer. Waarom zou je dat ook willen, als je ook gewoon zo’n beetje raar, maar gruwelijk aanstekelijk rock’n’roll liedje kunt maken? Mijn humeur vindt het meer dan genoeg. Dat schakelt vanzelf een standje omhoog, als dit voorbijkomt. Ook dankzij die ontzettend lekker getimede roffeltjes waarmee de drummer de refreintjes aanvliegt.

Closing Time | Angine de Poitrine

Ik weet niet hoe goed de lezers van Sargasso op de hoogte zijn van Youtube-hypes. Ik ben dat zeker niet. Ik kwam dit duo uit een stadje in Quebec op het spoor via mijn favoriete radiozender. Pas later zag ik dat hun sessie op het (aanbevelenswaardige) Youtube-kanaal van KEXP in korte tijd meer dan een miljoenen keren was bekeken. Ik kwam er toen ook pas achter dat ze er wat, ehhh, onconventioneel uitzien. Het was dus echt de muziek die me het eerst greep. Terwijl die eigenlijk helemaal niet in mijn straatje zou moeten passen. Ik heb niet zoveel met complexiteit, virtuositeit en microtonaliteit. Maar in combinatie met geweldige grooves en een gepaste dosis vrolijke gekte is het onweerstaanbaar.

Foto: Anees Ur Rehman on Unsplash

Wat is er tegen commerciële geo-engineering?

LONGREAD - Het idee om de aarde te koelen door zonlicht te reflecteren is al oud. Er zijn in de loop van de tijd vele bezwaren tegen gerezen. Nu zijn er commerciële initiatieven voor zonnestralingsmodificatie (Solar Radiation Modification, of SRM). Er zijn nogal wat risico’s bij de toepassing van deze technologie .

In Silicon Valley is het al tientallen jaren normaal: bedrijven die enorme bedragen weten los te maken bij investeerders, zonder goed te weten hoe ze ooit winst kunnen maken. Die bedragen zijn de afgelopen jaren nog veel hoger geworden, sinds de hype rond AI werd aangewakkerd dankzij de zogenaamde Large Language Models. In de schaduw van dat miljarden-geweld opereert sinds kort het Amerikaans – Israëlische Stardust Solutions met eenzelfde bedrijfsmodel. Alleen houdt dit bedrijf zich niet bezig met computertechnologie, maar met zonnestralingsmodificatie (ofwel Solar Radiation Modification, of SRM; die afkorting zal ik in de rest van dit stuk gebruiken.) De website van dit bedrijf biedt veel beloftes, nog meer mistflarden en heel weinig concrete informatie. Wat hun technologie precies inhoudt blijft onduidelijk, net zoals wie de 25 wetenschappers, technici en academici zijn die hier achter zitten.

Het Amerikaanse Make Sunsets heeft een ander bedrijfsmodel. Het vraagt donaties aan het publiek, om door middel van ballonnen zwaveldioxide in de stratosfeer te brengen. Daar vormt dat gas aerosolen, die zonnestraling reflecteren. Van alle slechte ideeën om de aarde af te koelen, zou dit wel eens het allerslechtste kunnen zijn. Ballonnen zijn een heel inefficiënte manier om zwaveldioxide naar de stratosfeer te vervoeren, veel minder efficiënt dan bijvoorbeeld raketten. Per ballon krijg je maar een klein beetje naar boven. Er is een hefgas als waterstof nodig om dat beetje zo hoog in de atmosfeer te brengen. Aardig wat gas, omdat er ook nog wat apparatuur mee naar boven gaat. Ik heb het niet nagerekend, maar ik vraag me af dat het afkoelende effect van dat beetje zwaveldioxide opweegt tegen de uitstoot die het gevolg is van de productie en het vervoer van de ballonnen, het hefgas en de apparatuur. Zeker omdat het zwavelaerosol binnen een jaar of wat alweer is verdwenen uit de stratosfeer, terwijl het effect van uitgestoten broeikasgassen dan nog eeuwen blijft duren. Waterstof, dat hier as hefgas wordt gebruikt, beïnvloedt ook nog eens verschillende chemische processen in de atmosfeer, en wordt wel eens een indirect broeikasgas genoemd vanwege de invloed daarvan op de temperatuur. Het remt onder meer de afbraak van het sterke broeikasgas methaan.

Foto: CALChux (cc)

Het belang van sterke leiders

OPINIE - Wat nu weer? Ben ik extreemrechts geworden? Nou, nee. Maar toch betrap ik me af en toe wel eens op de gedachte dat we een gebrek hebben aan goede leiders. Ik bedoel dan niet dat ze autoritair moeten zijn. Of dat ze stoere taal uit moeten slaan die, als het even kan, vooral gericht is tegen de meest weerlozen in de samenleving. Of daadkracht proberen uit te stralen door sommigen hun basisrechten te ontzeggen. Zo sterk vind ik dat allemaal niet. Ik zou het eerder laf noemen. Al valt niet te ontkennen de provocatieve en demagogische retoriek van dit type leiders zich ook tegen hen kan keren, in de vorm van bedreigingen en geweld.

Dit type leider kan een democratie missen als kiespijn. Maar dat betekent niet dat een democratie helemaal zonder leiders kan. En dat is wel de toestand waarin we zijn beland. Met leiders die niet meer durven te leiden, maar die in plaats daarvan liever volgen. Ze volgen de opiniepeilingen, hun campagnemanagers, de grootste bekken op sociale media en de gevestigde belangen. En natuurlijk dienen ze het allerhoogste: de economie.

Het ligt niet alleen aan politici

Je kan dat niet alleen wijten aan de politici. Want uiteindelijk zijn wij degenen die steeds weer op zulke politici stemmen. We lijken niet meer goed te beseffen dat democratie ooit is bedacht als een systeem waarin het volk zijn leiders kiest. Het overheersende idee lijkt tegenwoordig eerder dat we bij verkiezingen een verlanglijstje in mogen dienen, en dat de politiek vervolgens alles maar moet leveren. Maar veel politici roepen dat ook wel over zichzelf af. Hun gedrag lijkt op dat van een bepaald type sjacheraar: zo iemand die belooft alles te kunnen leveren wat je maar bij hem bestelt. En als dat niet lukt, of als de kwaliteit ondermaats is, heeft hij altijd wel een smoesje. Altijd hetzelfde smoesje eigenlijk: als er iets niet goed is gegaan, is dat de schuld van iemand anders.

Foto: Daniel Foster (cc)

Mogelijkheden én risico’s van een overshoot-scenario in het klimaatbeleid

LONGREAD - Inzake het klimaatbeleid moeten we ons niet in slaap laten sussen door (te) optimistische, economische scenario’s, meent Hans Custers. De noodrem die ooit in die scenario’s werd meegenomen is daardoor ondertussen bittere noodzaak geworden. Terwijl die nog ontwikkeld moet worden. Het brengt een enorm risico met zich met dat vooral de allerarmsten die pineut worden.

“A world that returns to 1.5°C after decades above that level will potentially be a very different world from the one before exceedance.”

Dit citaat komt uit een uitgebreid overzichtsartikel in Annual Reviews, over zogenoemde overshoot-scenario’s. Dat zijn scenario’s waarin de doelstelling van het Akkoord van Parijs – de opwarming (gemiddeld over een langere periode, meestal 20 jaar) beperken tot 1,5 °C boven de pre-industriële temperatuur – weliswaar wordt gehaald, maar wel na een tijdelijke overschrijding van die grens. Het maakt duidelijk dat niet alleen het halen van de doelstelling op zich van invloed is op de gevolgen en risico’s van klimaatverandering, maar ook de weg ernaartoe. Ook een tijdelijke overschrijding van anderhalve graad heeft gevolgen, die niet allemaal omkeerbaar zijn. Of alleen met een aanzienlijke vertraging. Natuurlijk wordt het ook moeilijker om de doelstelling te halen, naarmate de tijdelijke overschrijding groter wordt. En dus blijft het hoe dan ook topprioriteit om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, zo snel als het maar kan. Overschrijding van de anderhalve graad is geen reden om die ambitie op te geven.

Foto: Greetje Meinema-Kappenburg (cc)

Het fundament onder de moderne klimaatwetenschap is 200 jaar oud

ACHTERGROND - Sommige inzichten in het weer en het klimaat zijn oeroud. Ze gaan terug tot Meteorologica van Aristoteles, of nog  veel verder. Maar kennis van veranderingen van het klimaat is veel recenter, zeker als het over veranderingen op wereldschaal gaat. Het fundament onder die kennis werd precies 200 jaar geleden gelegd, door Jean Baptiste Joseph Fourier (1768 – 1830). Die publiceerde in 1824 zijn artikel ‘Remarques générales sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires’ (Annales de Chimie et de Physique, 27 (1824) 136–67; in 1837 in het Engels vertaald door Ebeneser Burgess. Merkwaardig genoeg bleef een nieuwe versie van het artikel uit 1827 met enkele kleine correcties en uitwerkingen ruim een eeuw lang onvertaald, maar wordt tegenwoordig juist dat latere artikel vaak genoemd als eerste beschrijving van het broeikaseffect). Fourier was op zoek naar kennis over warmte en had daarbij in de loop van de tijd al het een en ander geschreven over de temperatuur van het aardoppervlak, en de factoren die daarop van invloed zijn. In 1824 zette hij zijn ideeën hierover (min of meer) overzichtelijk bij elkaar. Twee van die inzichten zijn van groot belang voor de hedendaagse natuurwetenschappelijke kennis van de werking van het klimaat op planetaire schaal.

Volgende