Steeph

Hoeveel fouten kan je maken bij een schijnbaar goedbedoeld democratisch experiment?
Het Utrechts burgemeestersreferendum leert ons dat dit er heel veel kunnen zijn. Het idee van zo’n referendum is toch dat je burgers wilt laten bepalen wie hun stad de komende jaren gaat besturen. Daarvoor is het natuurlijk wel nodig dat de burger het gevoel heeft dat hij zowel passief als actief betrokken is bij het kiezen. Dan moet je het dus niet aanpakken zoals in Utrecht. Laten we even de missers chronologisch voorbij laten komen.
Je begint met een enquête onder de bevolking die je alleen maar in het lokale sufferdje aankondigt (niet handig voor mensen met een nee-nee sticker). Deze enquête wekt de indruk dat je daarmee meebeslist over het profiel van de burgemeester. Deze illusie wordt al snel doorgeprikt als je de uiteindelijke profielschets leest. Vervolgens publiceer je de vacature alleen in de Staatscourant. Slechts insiders en per ongeluk geïnformeerde komen dit te weten of weten uiteindelijk op het juiste moment waar ze het moesten zoeken. Een eerste selectie heeft hierdoor al plaatsgevonden. Toch komen er nog 22 inschrijvingen binnen.

Dan laat je de voorselectie over aan de Commissaris van de Koningin. Achter gesloten deuren spreekt hij met de kandidaten en maakt een voorkeurslijstje. Nul komma nul invloed van de burgers in deze ronde. Daarna gaat het voorkeurslijstje naar de gemeenteraad. Die beslist vervolgens welke twee kandidaten overblijven. Ook weer achter gesloten deuren en ook weer zonder burgers.
Die beslissing valt op 13 september a.s. Daarna hebben de kandidaten precies vier (4!) weken de tijd om campagne te voeren tot de verkiezing op 10 oktober. Dat betekent dat ze in die vier weken (naast de verplichte nummertjes in de achterzaaltjes) ervoor moeten zorgen dat ze voldoende budget hebben en in no time campagnemateriaal op moeten hoesten. Een verloren zaak.
Intussen doet de gemeente er alles aan om toch vooral niet aan de burgers duidelijk te maken op welk moment er gekozen kan worden. De mooie oranje posters op de verkiezingsborden bevatten weliswaar wel de datum van het referendum, maar dat zie je alleen als je er op minder dan 2 meter vanaf staat. Je mist volledig waar het overgaat in het voorbijgaan met fiets of auto. Natuurlijk staat het ook weer in het lokale sufferdje. Maar het probleem daarvan is bekend. Verder ruim je zendtijd in op de lokale omroep, maar die wordt door minder dan 10 procent van de bevolking regelmatig geraadpleegd.
Kortom, geen echte betrokkenheid van de burgers, hoge drempel om mee te doen, geheime procedure in de voorselectie, te weinig tijd om de kandidaten goed campagne te laten voeren en een beroerd PR beleid.
Ik gok dat de opkomst 20 procent is en dat daarmee de keuze gewoon weer door de raad gemaakt wordt.
Maar het ergste aan dit verhaal is dat straks menigeen zal roepen dat mensen niet zitten te wachten op een referendum. Dat het dus maar nooit meer als democratisch instrument gebruikt moet worden. Nee, als je dit soort fiasco’s blijft produceren niet nee. Maar het is wel een stevige schoffering van de burgers.