De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland. Het was vorige week prijzenregen in wetenschapsland. De Nobelprijzen werden verdeeld onder wetenschappers die hun vindingen allang weer vergeten waren. Veel recenter en leuker (om over te bloggen in ieder geval) was het onderzoek dat enkele dagen daarvoor beloond werd met één van de Ig Nobel prijzen. De Ig Nobel prijzen worden sinds 1991 uitgereikt door het Amerikaanse humoristisch-wetenschappelijk tijdschrift Annals of Improbable Research (AIR) voor onderzoek waar je eerst om moet lachen, en vervolgens over moet denken. Enkele Nederlandse onderzoekers hebben ook al wat gewonnen, zoals C.W. Moeliker, die de prijs kreeg voor zijn befaamde documentatie van de eerste wetenschappelijke observatie van homoseksuele necrofilie bij de wilde eend.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Dat was me wat toen Trouw deze week op de voorpagina aankondigde dat God de wereld niet geschapen had maar gescheiden. Vertaalfout volgens de Nijmeegse hoogleraar Ellen van Wolde. Ouwe koek, meende het theologische establishment, en al lang geleden verworpen dan wel aanvaard, afhankelijk van de religieuze overtuiging.
De achterliggende discussie over de creatio ex nihilo is namelijk al heel oud: heeft God de materie geschapen of heeft God de wereld geschapen (of gescheiden) uit reeds bestaande materie? De een meent dat de oude bijbelschrijvers te simpel waren om een abstracte notie als schepping uit het niets te bedenken. Het zou een Griekse vondst zijn die later in het christelijke denken terecht kwam. Anderen menen dat deze abstractie wel degelijk op conto van de joden geschreven mag worden. Hoe de oorsprong ook ligt: het concept staat centraal in het christelijke denken over het begin van de wereld.
Dat Van Woldes stelling door de media golfde, zegt dus vooral iets over de pr-kracht van de hoogleraar en de vermoede nieuwsgierigheid van een groot deel van het publiek naar dit soort theologische kwesties. Allicht dat daar enig leedvermaak bij meespeelde dat christenen zich al die eeuwen op het verkeerde been hadden laten zetten. Want wie kan het nu werkelijk iets schelen hoe God de aarde precies schiep behalve een paar zeloten?
Onlangs kwam in het nieuws dat de EU overweegt standaardverpakkingen voor sigaretten verplicht te stellen. Ik vind dat een goed idee en zie het zelfde concept ook wel zitten voor alcoholische drank. Veel mensen zijn het niet met me eens. Meerderen daarvan vonden het nodig me van totalitaire neigingen te betichten. En dat terwijl de oorsprong van deze maatregel ligt in het mekka van het libertarisme, de Universiteit van Chicago.
Daar doceren econoom Richard Thaler en jurist Cass Sunstein. Zij bogen zich over één van de grootste problemen in de democratische rechtsstaat: hoe zorg je dat mensen de beslissingen nemen die het beste voor zichzelf en het land zijn, zonder dat je ze hun vrijheid afneemt?
Mensen zijn namelijk notoir slechte beslissers. Ze laten kleine winst op korte termijn prevaleren boven grotere winst op de lange termijn, laten te verwachten negatieve effecten zwaarder wegen dan te verwachten positieve effecten, leiden aan gambler’s fallacy of ze zijn gewoon lui en kiezen voor de eerste optie uit een serie mogelijkheden.
“Elk voordeel heb zijn nadeel” dachten Thaler en Sunstein en ze schreven het boek Nudge over hoe overheden de (imperfecte) manier van denken kunnen gebruiken om mensen te helpen betere keuzes te maken zonder ze hun vrijheid af te nemen. Ze noemen dit libertair paternalisme: de overheid stuurt, maar laat uiteindelijk mensen wel de keuzevrijheid. Zelf heb ik slechts besprekingen van en essays gebaseerd op het boek gelezen, maar in de ambtelijke wereld is het blijkbaar verslonden gezien de enorme lawine aan beleidsvoorstellen die op dit idee gebaseerd zijn.
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
“The pattern that the data reveal is extremely odd. It’s like finding a zoo of animals of all ages and sizes miraculously having identical, say, weight in their backbones or something. It is possible that a non-gravitational fifth force is ruling the dark matter with an invisible hand, leaving the same fingerprints on all galaxies, irrespective of their ages, shapes and sizes.”
Vlucht! We hebben een volkomen onbekende soort materie opgesnord. Newton en Einstein kunnen naar de prehistorie al Dr Hongsheng Zhao, van het SUPA zwaartekrachtcentrum gelijk heeft, Het zou het al dan niet uitdeinen van het bekende universum mogelijks verklaren, en wat al niet meer. Als je het fijn nagaat niet zo verwonderlijk eigenlijk: wat wij weten en kunnen determineren van in de ruimte aanwezige stoffen bedraagt slechts 4 %. God uiteraard 96.
In ‘The greatest show on earth’ legt Richard Dawkins nogmaals uit dat evolutie werkelijk de enige, want wetenschappelijk verantwoorde verklaring is voor het leven op aarde. Vooral interessant voor fans.
Meteen al op de eerste pagina’s van zijn nieuwe boek trekt Richard Dawkins een vergelijking tussen creationisten en holocaustontkenners. Zo komt de stemming er lekker in. Dit is geen boek dat op geduldige toon probeert creationisten uit te leggen dat ze er echt naast zitten. Alle uitleg van de evolutie staat in dienst van de polemiek die hij al jaren voert.
Met die uitleg zelf zit het wel snor. Dawkins ontleent zijn reputatie immers aan het glasheldere ‘The selfish gene’, waarin hij inmiddels alweer dik dertig jaar geleden doorbrak als auteur. De manier waarop natuurlijke selectie leidt tot de evolutie van nieuwe soorten, zeker onder geïsoleerde omstandigheden als op de Galápagos eilanden, wordt keurig uit de doeken gedaan, net als onderliggende biologische processen. Er komt zelfs de nodige geologie aan te pas. Dawkins weet daarbij precies de goede mix te vinden tussen abstracte uitleg en voorbeelden.
Dat is echter niet de reden om dit boek te lezen. Het interessante punt zit in de interactie met creationistische wereldbeelden. Zo zit er een mooie passage in waarin Dawkins nadenkt over wat het betekent als iets een theorie is. Het pure feit dat er sprake is van een ‘evolutietheorie’ lokt immers al kritiek uit dat het ‘maar een theorie’ is. Dit klopt niet, stelt Dawkins. Dat soorten uit elkaar evolueren is een vaststaand feit.
De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.
Deze Wondere Woensdag valt midden in het Nobelprijs- geweld. Vandaag zal de winnaar (of zullen de winnaars) van de Nobelprijs voor Scheikunde bekend worden, waarna de komende dagen Literatuur, Vrede (altijd erg controversieel) en Economie aan de beurt zijn. Daar moeten we dus even op wachten. Maar eergisteren en gisteren werden respectievelijk de Nobelprijzen voor Geneeskunde en Natuurkunde uitgedeeld.
De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde zoals hij officieel heet werd dit jaar uitgereikt aan een drietal Amerikaanse onderzoekers Elizabeth Blackburn, Carol Greider en Jack Szostak “voor de ontdekking hoe chromosomen worden beschermd door telomeren en het enzym telomerase“. Telomeren zitten aan de uiteinden van de chromosomen en hun functie was aanvankelijk niet bekend. Wat de drie wetenschappers langzaam maar zeker aantoonden was dat de telomeren het DNA beschermen. Chromosomen zonder telomeren bleken in een experiment onbeschermd te zijn en vertoonden na verloop van tijd schade. Bovendien worden de chromosomen met iedere celdeling kleiner zonder telomeren. Mét telomeren werd de schade voorkomen en kunnen cellen zich langer vermenigvuldigen.
Ook ontdekten de drie prijswinnaars in de jaren ’80 hoe telomeren gevormd worden. Hier is het enzym telomerase voor verantwoordelijk. Het telomeer wordt bij elke celdeling ongeveer 100 nucleotiden korter, maar telomerase zorgt na elke deling dat dit weer verlengd wordt tot de oorspronkelijke lengte. Een en ander wordt visueel goed weergegeven in een duidelijke poster. De ontdekking en beschrijving van de telomeren en telomerase heeft erg veel impact gehad op onderzoek naar ouderdom, kanker en allerlei erfelijke ziektes. Maar in essentie hebben ze ons een veel beter begrip gegeven van wat er allemaal gebeurt in de menselijke cel.
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Mensen zoeken altijd naar verbanden tussen gebeurtenissen. Zo zitten mensen in elkaar. Alles is een gevolg, en er moet ergens een oorzaak zijn. Als je je vandaag niet zo lekker voelt is het gisteren de deur uitgaan zonder das de oorzaak.
Evolutionair gezien is dat allemaal vast heel nuttig, aangezien we onze overlevingskansen vergroten. En als we het mis hebben, dan treedt het ‘baat het niet dan schaadt het niet’-principe in werking. Als er geen directe oorzaak aan te wijzen was dan kreeg een hogere macht vaak de schuld, of ‘had hij het zo gewild’.
Dat primitieve principe treedt bij vaccinaties ook in werking. Als je de complete populatie tegen iets gaat inenten dan kan je er donder op zeggen dat er iemand kort daarna overlijdt. Bij het inenten van alle 50-jarigen, bijvoorbeeld, kan je er vanuit gaan dat er in de week daarna iemand dood gaat aan een hartaanval. Niets menselijks is ons vreemd, en er is een grote kans dat dat sterfgeval zal worden toegeschreven aan de vaccinatie, dé gebeurtenis die afweek van de norm.
En nu is er een paar dagen na HPV-vaccinatie in Engeland een meisje overleden, en er wordt natuurlijk direct een link gelegd met de vaccinatie. Zeer treurig voor het betreffende meisje en haar ouders, maar de kans dat ze door het vaccin is overleden is klein. Om de schaal aan te geven, in Nederland zijn inmiddels richting de 200.000 meisjes ingeënt, en in die groep zijn er geen gevallen van ernstige bijwerkingen bekend.
De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.
Op tweede kerstdag 2004 keek Michael Pritchard net als miljoenen anderen geschokt naar het nieuws. Daar was te zien hoe een zeebeving in de Indische Oceaan tot een allesverwoestende tsunami leidde. Na het wegtrekken van het water begonnen de problemen pas echt: doordat de wegen onbegaanbaar waren was schoon drinkwater niet voorhanden. Miljoenen mensen moesten genoegen nemen met vervuild drinkwater, met veel ziektes tot gevolg. Misschien nog wel erger is het dat in veel plekken op de wereld een structureel gebrek is aan schoon drinkwater, met jaarlijks vele doden tot gevolg.
Waar anderen door de gigantische omvang van het probleem de handen in de lucht wierpen zette Pritchard zijn uitvindersinstinct in: hij ontwierp de Lifesaver Bottle, een groot uitgevallen sportdrink-fles met een revolutionair nano-filter. De uitvinding was simpel genoeg: maak de gaatjes zo klein dat er niets, maar dan ook écht niets doorheen kan. Hoe goed het werkt? Kijk naar de demonstratie die Pritchard gaf op TED, en wees verbaasd:
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
De komende maanden staan vele medische professionals voor een moeilijke keuze. Laten ze zich inenten tegen de Mexicaanse griep of niet? Voor zichzelf hoeven ze het niet te doen, want de kans dat je als gezonde volwassene aan de griep bezwijkt is zo goed als nihil. Daarbij is het vaccin niet volledig getest, dus neem je persoonlijk een klein risico door de prik wél te gaan halen.
Aan de andere kant werk je als medisch professional natuurlijk met mensen die een groter risico lopen op overlijden door de griep. De mensen die tot nu toe overleden kregen de griep dan ook allemaal als complicatie bovenop andere problemen.
Een moeilijk probleem, wat prevaleert: je eigen gezondheid of die van anderen? Daarom maar weer eens een polletje. Wat vinden jullie ervan? Wel of niet inenten? In de reactiepanelen graag een toelichting!