Peter Olsthoorn

15 Artikelen
1 Reacties
Achtergrond: Jay Huang (cc)
Peter Olsthoorn (1960) studeerde geschiedenis aan Erasmus Universiteit, werkte enkele jaren voor het Economisch Dagblad alvorens freelancer te worden. Hij versloeg de omwentelingen in Midden- en Oost-Europa en werkte voor titels in Engeland, Duitsland en de VS alvorens in 1995 een van de eerste ‘internetjournalisten’ te worden bij Planet Internet. In 2000 richtte hij Netkwesties.nl op, een uitgave over maatschappij en internet en begon aan een periode van drie jaar radiocolumns bij BNR.
Peter schreef ook onderzoeksboeken over Google, Facebook, digitale privacy en internetgeschiedenis, en begon met Leugens.nl. Hij schrijft nu frequent voor Intermediair en af en toe voor NRC, Trouw, AD, Telegraaf, Elsevier en De Groene.
Olsthoorn was acht jaar lid van de Raad voor de Journalistiek en een aantal jaren NVJ-bestuurslid, won een Anti-Fraude Award voor WRR-onderzoek naar Big Data en fraudebestrijding en doet privacy-onderzoek aan de VU. Ook kan hij het niet laten soms te twitteren.
Foto: © OT Rotterdam Leven zonder Sartre, foto Pepijn Lutgerink

Het demasqué van Jean-Paul Sartre

RECENSIE - De grote filosoof van de linkse opstanden van 1968 was zowel privé als in zijn filosofie onbetrouwbaar. Z’n muze Simone de Beauvoir werd ook slachtoffer.

In bijna anderhalf uur voltrekt zich in Leven zonder Sartre bij het OT Rotterdam de ontluistering bij De Beauvoir in een schitterende rol van José Kuipers, tegenover Tim Linde als ex-studentenleider Benny Lévy en vertrouweling van Sartre.

Stukje bij beetje moet De Beauvoir gewaar worden dat haar grote ‘essentiële liefde’ Sartre onder de hoede van Benny Lévy (niet verwarren met latere geestverwant BHL) in zijn laatste levensjaren zijn veren van het existentialisme min of meer heeft afgeschud, in ruil voor religieus geïnspireerde opvattingen vanuit het Messiaans-Joodse denken en de kabbala.

Lévy publiceerde de weerslag van hun gesprekken in Le Nouvel Observateur drie weken voor de dood van Sartre in april 1980. Aanvankelijk heerste ongeloof en werd Lévy misleiding verweten vanuit z’n eigen opvattingen, maar Sartre bevestigde de inhoud en teneur. De dialoog is uitgegeven onder de titel ‘L’espoir maintenant, ou le mythe d’une rupture’, in het Nederlands als ‘Wat blijft is de hoop – de gesprekken van 1980’.

Het leek erop alsof Sartre, de grote filosoof van het naoorlogse atheïsme en marxisme, zich min of meer bekeerde. Zoals veel a-religieuze Joden was hij zich op latere leeftijd gaan interesseren voor de religieuze kanten van het Jodendom, aangezet door medestrijder en latere secretaris Benny Lévy die zijn Maoïstisch denken al eerder had verlaten en later nog een orthodoxe rabbijn zou worden. Lévy las Sartre ‘Difficile Liberte – Essais Sur Le Judaisme’ van de eveneens Franse Emmanuel Levinas voor.

Foto: © Het Nationale Theater Othello foto Sanne Peper

Nieuwe Othello trekt jonger publiek dat ‘aap’ hoort schelden

RECENSIE - Shakespeare’s fameuze stuk over verzengende jaloezie en afgunst trok bij de première in de Koninklijke Schouwburg een relatief jong publiek. Dat is mooi, al is het gelach bij flauwe grapjes even wennen. En is racisme het centrale thema in deze bewerking.

Het is 2020 en het programma uitgereikt voorafgaand aan Othello gaat over Zwarte Piet, onder de kop ‘De Blinde Vlek’. En is er recente column van Johan Fretz uit het Parool toegevoegd over racisme in Engeland tegenover prinses Meghan. Word je als bezoeker voorgeprogrammeerd als schuldige slechterik en was Shakespeare racistisch of juist niet?

Werner Kolf in een interview in de Volkskrant over zijn hoofdrol ‘In onze Othello proberen we de witte toeschouwers te confronteren met hun blinde vlek voor racisme.’ Ook dat is een vooroordeel. Werner zegt ook: ‘Er zit nu meer black power in onze voorstelling.’

Als hij in Othello eindigt met gebogen hoofd en zwarte vuist in de lucht, herinnert dat aan het zwarte protest van de Amerikaanse 200 meter-lopers tijdens de Olympische Spelen van 1968, dat een enorme indruk op me maakte als jochie voor de (zwart-wit) televisie. Later onderging ik racisme van een broer van een zwarte vriendin die haar witte vriend afkeurde vanwege huidskleur. Ga ik als Sinterklaas al jaren niet meer met zwartgemaakte pieten op pad. En help kinderen van gekleurde immigranten op hun moeilijke weg op de discriminerende arbeidsmarkt. Maar goed, je bent wit en hebt dus zondermeer een blinde vlek voor racisme. Nog een geluk dat Othello een generaal is en geen slaaf.

Foto: cc commons.wikimedia.org Xs4alldak

Strijd om Xs4all en klanten vooral gevoerd op imago

ACHTERGROND - Net als Planet.nl, Tiscali.nl zal ook Xs4all.nl als mailadres nog herinneren aan wat ooit was: een eigen aanbieder van internettoegang. De Ondernemingskamer meent dat KPN bij Xs4all fatsoenlijk handelt en het licht mag uitdoen. Achtergronden, nieuws en reacties van experts, eerder verschenen op Netkwesties.

In 1993 was Xs4all een van de eerste en zeker de meest roemruchte aanbieders van internettoegang in Nederland, voortgekomen uit de hackersbeweging. In 1998 vreesden de vier oprichters dat ze onder de voet gelopen zouden worden door grote aanbieders en verkochten Xs4all voor 120 miljoen gulden aan KPN. Binnen KPN mocht Xs4all nog zes jaar zelfstandig blijven en daarna werd het Amsterdamse bedrijf stukje bij beetje meer KPN, maar bleef zich onderscheiden met de beste techniek en helpdesk. Begin 2019 besloot KPN dat Xs4all geen zelfstandig bestaansrecht meer heeft en in KPN wordt opgenomen. Dat leidde tot felle protesten en de beweging Xs4all moet blijven. KPN gaf geen krimp dus kwam het tot een zaak voor de Ondernemingskamer. Ondertussen werd Freedom Internet opgericht met privacyclub Bits of Freedom, als alternatief voor Xs4all. Dit bedrijf zet nu door en hoopt dat de klanten van Xs4all massaal overstappen.

Op 23 december 2019 velde de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam het vonnis over Xs4all. Het arrest wijst de eisen van de Ondernemingsraad van Xs4all af, zowel het beroep op de Wet op de Ondernemingsraden (Wor) als het enquêteverzoek.

Foto: © Corne van der Stelt -Pepijn Gunneweg - The Great Wonder

Pepijn Gunneweg: variété voor de glimlach

RECENSIE - ‘Een kleine man op zoek naar het Grote Wonder. Dat is de insteek van de eerste solovoorstelling – met orkest – van Pepijn Gunneweg, vooral bekend van The Ashton Brothers.

En wie die laatste nooit heeft mogen genieten, moet vooral even de documentaire The Ashton Brothers – Vrolijkheid met Pijn om te zien welke geweldige fysieke en mentale inspanning hun circusacts vergden. En hoe pijnlijk het vertrek van Gunneweg bij de groep in 2014/2015 was, letterlijke en figuurlijk.

En we kennen het gezicht van Pepijn Gunneweg als presentator van de BZT Show, Het Klokhuis en Kinderen voor Kinderen bij de NPO en/of Foute Vrienden op RTL5. Voor het eerst maakte hij nu een geheel eigen theatervoorstelling.

Pepijn Gunneweg neemt geen erfenis van The Ashton Brothers mee, want hij beperkt de halsbrekende toeren. Hij heeft leren zingen, maar geeft gelukkig ruim baan aan het bijzondere en attractief spelende combo Troupe muzikale Freaks met piano, trombone, percussie en viool onder een voortreffelijke zangstem van Nienke Caljouw.

Dat is variété zoals het ooit geweest moet zijn: aanstekelijk vermaak in vele vormen van muzikanten, dansers, vreemde typetjes, goochelaars en illusionisten. Dat laatste roept het meest op tot verwondering. Deze voorstelling onder regie van Rogier in ’t Hout en Titus Tiel Groenestege draait vooral om de aparte sfeer.

Foto: Eric Heupel (cc)

Jules Deelder ging net op tijd dood voor Claudia de Breij

RECENSIE - De afgelopen dagen keek ik cabaretshows van Claudia de Breij en Freek de Jonge terug, om een vergelijking te treffen van een oude en nieuwe coryfee. En Jochem Myer, maar dan apart.

Claudia de Breij kende ik vooral van een liedje: Mag ik dan bij jou? Dat ligt moeilijk in m’n gehoor en vooral daarachter. Geeft me het gevoel van Bløf: woord voor woord prachtig gevonden en vlekkeloos gecomponeerd, maar zo berekend op effectbejag. (Ook maar een mening.)

Was dus blij op 31 december 2019 rond een grote tafel met pannen te zitten bij lieve, praktische opgeleide familie, die niet eens weet wat een Oudejaarsconference behelst. Tot Nieuwjaarsdag m’n beste vriendin – kneiterrechts, moet niets hebben van de Vara – vertelde met z’n gezin onverwacht genoeglijk de conference van Claudia de Breij ondergaan te hebben.

Ik krijg graag ongelijk, dus fluks teruggekeken. Recensies waren immers heel positief over haar geslaagde conference. Maar het lachen lukte me nauwelijks, hoe treffend het alles ook leek. Vond het te gemaakt, met als anticlimax de exploitatie van stemmen van overledenen: was Jules Deelder niet voor niets zo snel gestorven.

Het eren van ouders en hun gewoonten – handen geven! – vind ik aanstekelijk. In dit geval was Claudia’s vader aan de beurt als de bevlogen lokale politicus te Hagestein en verdediger van de democratie. Heel mooi, want Henk de Breij was alleen bekend als vaardige p.r.-man van het eigen bureau EPP, en gelauwerde netwerker van de Nationale Haringparty en goede doelen.

Showponies 2 even sprankelend als scherp

RECENSIE - Van een Twentse schooljuf die haar kinderen een onversneden clichéhomo wil tonen en Jezus en Judas als homopaar, tot heerlijke musicalliedjes over genderneutrale toiletten en acceptatie; de Alex Klaasen Revue komt compleet en vooral vrolijk uit de kast.

Dit is de kapstok die Klaasen aan Showponies 2 geeft: hij wil opnieuw uit de kast komen, maar nu met een fijn feestje, want de eerste coming out herinnert hij zich als een worsteling: op de achterbank bij paps en mams, die hij met een smoes vroeg hem van Oirschot naar zijn studiestad Amsterdam te brengen. Nadat hij er niet in slaagde tijdens de voorafgaande kerst uit de kast te komen, vanwege de ‘schok voor oma’. En – zoals gebruikelijk – was het voor de ouders allerminst een verrassing. Alex leest vervolgens nog een brief van z’n vader voor als reactie, perfect maar stijfjes formulerend welke weg Alex zal moeten en mogen gaan.

Waaruit opnieuw blijkt dat ouders niet schrikken van de afwijkende geaardheid van kinderen, maar veeleer vrezen voor de kwetsbaarheid van hun kind. Die bij Alex Klaasen evident is, als kunstenaar en homo. En terecht, toont Klaasen ook in Showponies 2. In z’n roze broekpak etaleert Klaasen de hele avond het lijf, dat je in gedachten met gym op school van de evenwichtsbalk ziet lazeren waarna de andere jongens hem uitlachen.

Foto: © Het Nationale Toneel De Gebroeders Leeuwenhart Foto Bowie Verschuuren 2019

Heerlijk mee in goed en kwaad van De Gebroeders Leeuwenhart

RECENSIE - Door geweldig spel van HNT Jong wordt het boek van Astrid Lindgren ook op toneel een avontuur om je met basale emoties mee te laten slepen in moed, strijd, broederliefde, wat politiek en de dood.

De jongens Jonathan (Rick Paul van Mulligen) en Karel Leeuw (Teun Luijkx) en alleenstaande moeder (Hannah van Lunteren) leiden een armoedig bestaan, dat wordt gekweld door de ziekte van Karel (‘Kruimel’) die niet lang meer te leven heeft.

Hun angst voor de naderende dood weerstaan ze met de fantasie van Jonathan van een beloofd land na de dood, Nangijala. Waar ze in de avontuurrijke omgeving een beter en enerverend leven zullen leiden.

Echter, het is Jonathan die als eerste Nangijala binnentreedt, nadat een redding van Kruimel uit hun brandende huisje hem noodlottig wordt.

In een brief over de heldhaftigheid van zijn broer schrijft Kruimel dat ‘Leeuwenhart’ een betere naam voor hem kan zijn dan Leeuw. Niet lang erna worden de broers herenigd na de dood van Kruimel aan z’n ziekte.

Van de moeder vernemen we niets meer, want het (strijd)toneel verplaatst zich geheel naar Nangijala. Het vredig verblijf in hun nieuwe huisje – nog steeds rond hetzelfde bed – is van korte duur. In de herberg van dit ‘Kersendal’ ontmoeten ze hun nieuwe kompanen Hubert de norse boogschutter (Viktor Griffioen), duivenhoudster Sofia (Ayisha Siddiqi) en de vrolijke allemansvriend Jossie de herbergier, ook bekend als De Goudhaan.

Foto: © Het Nationaal Theater Sexual Healing 01 foto Sanne Peper

Fraaie flirt met film in toneelstuk Sexuel Healing

RECENSIE - Naar Frankrijk toog Het Nationaal Theater afgelopen zomer om een serie video-opnames te maken bij een toneelstuk. Deze noviteit pakte gisteravond bij de première van Sexual Healing fenomenaal uit.

Het begin is direct al geweldig gevonden, met een half toneel als onderste helft van het beeld, en een videoscherm als bovenste helft; en bovendien het echtpaar in de hoofdrol dat in de zaal zit, we in onmin zien vertrekken en dan op de huid gevolgd door een camera op straat en in een taxi naar huis in Den Haag. En ze komen daar aan op het toneel.

Een tweede hoogtepunt vormt het einde waarbij pas de titel, Sexual Healing, echt in praktijk komt als een louter zwijgende Artun (Emmanuel Ohene Boafo), met zijn vurig uitgelichte ogen in het donkere gezicht omgeven door lange dreadlocks op een perfect jong lijf, de familieleden één voor één neemt. En ze weldadig vrijmaakt van alle worstelingen die hun levens tot dan toe teisterden.

Alleen voor dit weergaloze begin en eind moet je het stuk Sexual Healing van Het Nationale Theater gaan bekijken. Daartussen zien we een getourmenteerde familie eerst een vreselijk etmaal in Den Haag beleven en vervolgens een heldhaftige poging wagen om een nieuw bestaan op te bouwen in Frankrijk. Analoog naar de meeste afleveringen van het tv-programma ‘Ik vertrek’ staat hun daar een bouwval te wachten die ze willen omtoveren tot een bloeiende business, in dit geval een bejaardentehuis.

Foto: Eric Heupel (cc)

‘Het is oorlog maar niemand die het ziet’

RECENSIE - © Uitgeverij Podium. Boekcover Huib Modderkolk - Het is oorlog maar niemand die het ziet. Omslagontwerp - Philip StroombergHuib Modderkolk verzamelt zes jaar onderzoek naar mondiale digitale strijd. Eindelijk een goed boek over de praktijk van digitale strijd tussen staten, onder leiding van hun geheime diensten. Een oorlog die niemand zou zien. Voetbal is oorlog, zei Rinus Michels, en we gingen het zo zien.

Met een geweldige primeur over betrokkenheid van de AIVD bij de plaatsing van Stuxnet-malware in het beheer van het Iraanse kernprogramma en een rechtszaak van diezelfde AIVD; plus de gebruikelijke DWDD-marketing en een onnodig stickertje van Lubach op het omslag kwam het boek van Huib Modderkolk met een katapult op de markt. ‘Het is oorlog, maar niemand die het ziet’ bereikt direct de top-10. En dat is terecht.

Afgaande op de betoog van Paul Abels dat de AIVD nooit zonder strategisch doel in de openbaarheid treedt, was die rechtszaak mogelijk bedoeld om extra aandacht te trekken voor de Stuxnet-primeur: de AIVD spreekt internationaal een knap woordje mee en wil dat weten. De bemoeienis van de AIVD met Iran is overigens gezien de internationale verhoudingen twijfelachtig, vindt Paul Aarts.

De eerste beschrijving van strijd in Modderkolks boek is gewijd aan zijn ontrafeling van de eerste grote digitale aanval op Nederland tot nu toe; die op de uitgever van digitale certificaten DigiNotar in Beverwijk in augustus en september 2011. Deze aanval stortte Nederland tot op regeringsniveau in chaos. Modderkolk reconstrueert het met onder anderen Aart Jochem en Erik de Jong van Govcert.

Foto: © Sanne Peper scène uit The Childern van Het Nationale Theater

Nauwelijks meer op te ruimen rommel uit je verleden

RECENSIE - Een echtpaar krijgt onverwacht bezoek van een oude vlam van manlief in een drama over de rommel die babyboomers achterlaten met hun barre levens: hun hele leven sluimerende seksuele rivaliteit, kinderen met problemen op de wereld gezet en milieuvervuiling.

We beginnen met een felle dialoog in een lelijk jaren ’70 decor met vrouw des huizes Hazel (Antoinette Jelgersma) en de plotselinge na 38 jaar aangewaaide, inmiddels vrijgezelle Rose (Sylvia Poorta) die een onderhuidse spanning verbeelden. De oorzaak wordt bij de eerste de beste reactie van de thuiskomende echtgenoot Robin (Stefan de Walle) helder: het verleden van Rose en Robin en de nimmer gebluste heftige gevoelens voor elkaar. Maar hoe gaat dat: Robin koos voor de veilige haven van de geordende Hazel die hem vier kinderen schonk. En hem zodanig dresseerde dat hij liever dagelijks naar een boerderij gaat.

Ook al zijn alle dieren daar lang geleden doodgegaan, het gevolg van de kernramp in de centrale waar het trio destijds als kernfysicus werkte. De boerderij staat nog in de gevarenzone, de woning er net buiten, maar wel in afzondering. De elektriciteit valt geregeld uit, wat het Spartaanse huishouden van Hazel er nog killer op maakt. Ze serveert als diner salade en droog brood, o zo gezond.

Bosnisch-Nederlands-Engels-Japans-Koreaans

RECENSIE - Engels is geen echte wereldtaal, dus leert de Bosniër die beter Nederlands dan Bosnisch spreekt het Japans dat vele malen rijker is, en het Koreaans om de vooroordelen van zijn aanstaande schoonouders te bestrijden.

De jonge acteur en theatermaker Vanja Rukavina (bijna 30) heeft een ontdekking gedaan: dat taal nauw samenhangt met cultuur, wereldbeeld en identiteit. Hij is er zo verguld mee dat hij z’n publiek bij aanvang van de voorstelling een 20 minuten durend hoorcollege taalkunde bezorgt staande achter een katheder op het toneel. Dat je even denkt: dit weet ik wel als oudere jongere, waar is de uitgang?

Tot Vanja ineens vanachter z’n spreekgestoelte stapt voor een onophoudelijke snelle en beeldende  stroom aan voorbeelden uit vijf talen vanuit z’n eigen praktijk: met Nederlands als moedertaal vanwege z’n opvoeding in deze cultuur; het Bosnisch dat hij met de nodige fouten spreekt; zijn fascinatie voor het Japans dat hij leert; z’n afkeer van het Engels als onterecht gekwalificeerde wereldtaal; en tenslotte de worsteling om de moedertaal van zijn Koreaanse bruid-in-spe te leren.

Zijn vrouw spreekt vloeiend Engels en in die taal heeft ze hem duidelijk gemaakt dat haar ouders – die Vanja nog nooit ontmoetten – hun aanstaande huwelijk afkeuren omdat hij buitenlander is die hun taal niet spreekt en niet met een ‘normaal’ vak goed verdient. En dus is, ook ongezien, de afkeer al snel wederzijds. Vanja vermant zich en wil een brug slaan door hen in het Koreaans tegemoet te treden. Hij oefent hardop op het toneel.

Foto: Eric Heupel (cc)

Amadeus brengt publiek in extase

Theu Boermans’ mededogen met Mozarts kwelgeest Salieri mag dan niet tot uiting komen, met Amadeus maakt de regisseur een intrigerende toneel/muziek voorstelling.

De tweeling Peter Shaffer en Anthon Shaffer, geboren in een Joods gezin in Liverpool, werden beiden gelauwerde toneelschrijvers. Dit gegeven en de verschillende levens (de een homo, verhuisd naar New York gestorven in 2016 en de ander rokkenjager, verkast naar Australië en overleden in 2001) zou een mooi verhaal kunnen opleveren over tweestrijd, aversie en jaloezie tussen twee zeer begaafde creatieven.

Bekend van de film

De broers kenden die afgunst (waarschijnlijk) niet, ofschoon Peter bekende dat alle creatief werk altijd in zekere zin autobiografisch is. Dus ook zijn stukken over strijd tussen mannen, waarvan die tussen Salieri en Mozart de bekendste is geworden dankzij de film Amadeus van Milos Forman in 1984; waarvoor Peter Shaffer één van de Oscars kreeg.

Uiteraard kreeg hij kritiek op zijn scenario, ook van Mozarts biografen, dat hij de oorlog van Salieri te zwaar had aangedikt. Helaas voor die criticasters, dat is kunst. Reeds Poesjkin en Rimski-Korsakov exploiteerden deze tergende afgunst.

Talent en afgunst

Het toneelverhaal van Wolfgang Amadeus Mozart en en Antonio Salieri is even eenvoudig als aanlokkelijk. Salieri beziet als hofcomponist van Keizer Jozef II samen met andere kunstkopstukken met lede ogen de stormachtige opkomst van muzikaal wonderkind Mozart. Door afgunst verteerd, maakt Salieri er zijn levenswerk van om Mozart dwars te zitten; zowel creatief als financieel als (vooral) persoonlijk. De excentrieke levensstijl van Mozart aangrijpend om de deugniet waar mogelijk te vloeren.

Volgende