Poolse media op zwart

Uit protest tegen een nieuwe belasting voor mediabedrijven gingen alle onafhankelijke nieuwsmedia in Polen woensdag een dag plat. 'Zo ziet de wereld er uit zonder vrije pers' lazen de Polen op het zwarte scherm van een van de onafhankelijke nieuwssites. In een protestbrief gericht aan de Poolse premier noemen 43 mediaorganisaties, waaronder ook Franse en Duitse bedrijven, de nieuwe belasting op advertenties 'afpersing'. De maatregel wordt door de PiS-regering verdedigd met het oog op de kwijnende openbare financiën. Het ministerie van Financiën belooft de opbrengsten te besteden aan gezondheidszorg en cultuur. Een van de klachten van de mediabedrijven is dat de onafhankelijke Poolse pers in verhouding tot internationale bedrijven als Google en Facebook onevenredig zwaar wordt belast. Tegenover de 100 miljoen zloty die van de internetgiganten verwacht wordt staat 800 miljoen voor de Poolse media. Adam Bodnar, de Poolse mensenrechtenombudsman: "Ik twijfel er niet aan dat het doel is om de onafhankelijke media te raken." De gesubsidiëerde staatsmedia zullen er weinig last van hebben. De verwachting is dat andere bedrijven het niet zullen redden, terwijl sommige zich gedwongen zullen zien hun onderneming aan de staat te verkopen. Het zal uiteindelijk resulteren in de volledige controle van de media door dePiS-regering. Machtsvertoon Bogusław Chrabota, hoofdredacteur van het liberale dagblad Rzeczpospolita denkt dat het niet zo'n vaart gaat lopen. Hij verwacht dat de maatregel, mede dankzij het omvangrijke protest van de mediabedrijven, zal worden teruggedraaid. Hij erkent dat de PiS-regering uit is op totale controle van de media en dat ze bang zijn voor de invloed van buitenlandse mediabedrijven. Het is ook machtsvertoon volgens de hoofdredacteur: 'om de media te kwetsen, om de macht van de staat te laten zien,  om ons te vertellen: "Als je brutaal blijft, zullen we je nog harder slaan".  Massale protesten Chrabota wijst ook op de tegenstellingen die er al enige tijd zijn binnen de regering. Er is een groep die premier Morawiecki zou willen laten vallen. De massale protesten tegen de aangescherpte abortuswetgeving spelen daarbij een rol. De autoriteiten probeerden deze week het protest in te dammen met een aanklacht tegen een van de leiders, Marta Lempart. Zij wordt aangeklaagd vanwege het bespugen en beledigen van een politieman en het in gevaar brengen van de volksgezondheid. Ze kan daarvoor  maximaal acht jaar gevangenis krijgen.  Eerder was zij al beschuldigd van het beledigen van mensen op grond van hun geloof en het aanzetten tot illegale acties nadat ze in een interview begripvol had gereageerd op gerichte protestacties van demonstranten in november bij kerken.  Officieel zijn de aangescherpte regels die abortus nagenoeg onmogelijk maken eind januari ingegaan. Justitie heeft nu na meldingen van een Pro Life organisatie gegevens opgevraagd over abortussen in verband met ernstige afwijkingen bij de foetus die hebben plaats gevonden na de omstreden uitleg van de Grondwet door het Constitutioneel Hof in oktober. Die uitspraak van het Hof vormde de basis voor de nieuwe regels. En dus zouden die abortussen die sinds oktober zijn verricht ook wel eens illegaal kunnen zijn. Artsen en activisten zien het gesnuffel in de administratie van ziekenhuizen vooral als een dreiging van de regering tegen vrouwen die alsnog een abortus willen en dokters die daar aan mee willen werken. De steun voor de strenge abortusmaatregelen in Polen is volgens opiniepeilingen niet groot. De Strajk Kobiet (Vrouwenstaking) gaat door en ondertussen werkt de oppositie aan een nieuwe, meer liberale abortuswet. De felheid waarmee de regering optreedt tegen de demonstranten voor vrouwenrechten blijkt ook uit het ontslag van een reporter van de Poolse Staatstelevisie ( die geleid wordt door een PiS-minister) vanwege het dragen van een badge ter ondersteuning van Strajk Kobiet. Dat is schering en inslag, volgens Bogusław Chrabota. 'Ze hebben al honderden medewerkers om dit soort redenen ontslagen'. Hongarije 'Gelukkig is de situatie in Polen niet zo slecht als in Hongarije,' zegt Chrabota. 'Regeringsmedia hebben slechts een tiende van de lezers, kijkers of luisteraars in vergelijking met de privésector.' Maar misschien is dat juist de reden voor de Poolse regering om de onafhankelijke media fors aan te pakken? In Hongarije staan onafhankelijke media nog veel meer onder druk. Vorig jaar trad de gehele redactie van het online nieuwsmedium Index af nadat hoofdredacteur Szabolcs Dull was ontslagen door een nieuwe, regeringsgezinde, eigenaar. Adjunct Veronika Munk begon met een aantal collega's een eigen nieuwssite, Telex.hu waar Dull inmiddels ook aan meewerkt. Telex is afhankelijk van particuliere giften.  Een onafhankelijk commerciëel radiostation, Klubradio, kreeg in september de wacht aangezegd. De Hongaarse Media Autoriteit dreigde de licentie voor het uitzendkanaal in te trekken. Klubradio probeerde deze beslissing aan te vechten, maar werd deze week in het ongelijk gesteld. Directeur Andras Arato wil nu in beroep gaan bij het Hooggerechtshof. De Hongaarse vereniging voor journalisten noemt Klubradio 'de enige overgebleven openbare omroep in Hongarije waarvan de inhoud niet onder invloed van de overheid staat.' 'De hegemonie van pro-regeringsomroepen wordt met het stilleggen van Klubradio compleet, ongekend in Europa'. 

Door: Foto: Can Ayaz (cc)
Foto: European Parliament (cc)

De bluf van Viktor Orbán

ELDERS - Polen en Hongarije blokkeren de goedkeuring van de zevenjarige begroting van de EU waardoor ook het coronaherstelfonds in gevaar komt. De Hongaarse premier Viktor Orbán ligt op ramkoers. Gisteravond bespraken de EU-regeringsleiders de crisis. De verwachting was niet dat ze er in een keer uit zouden komen.

Het acute conflictpunt is de koppeling van subsidies aan de vereisten voor een rechtsstaat, maar je zou het ook kunnen zien als de climax van een reeks van disputen tussen enkele huidige Centraal-Europese regeringsleiders enerzijds en hun West-Europese collega’s, de meerderheid in het Europarlement en de Europese Commissie anderzijds. De Sloveense premier Janez Jansa, bondgenoot van Orbán, verklaarde de dissidenten te steunen omdat het koppelen van EU-geld aan de rechtsstaat ‘politiek gemotiveerd’ zou zijn en niets meer of niets minder betekent dan ‘het einde van de EU zoals we die kennen’. Orbán legde ter verklaring van zijn veto de link met een van de langste en heftigste conflicten tussen Brussel en Boedapest. Hij zei woensdag nog steeds achter zijn veto te staan. “Brussel beschouwt kennelijk alleen landen die migranten binnenlaten als rechtsstaat-landen.” De recente voorstellen van de Europese Commissie voor een nieuw en voor lidstaten vrijblijvender migratiebeleid hebben kennelijk geen indruk gemaakt.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Closing Time | Krzysztof Penderecki

Zondag werd bekend dat de Poolse componist Krzysztof Penderecki op 86 jarige leeftijd overleden is. Penderecki was een hedendaags avant-garde componist, die ondanks de doorgaans moeilijke verteerbaarheid van avant-garde muziek behoorlijke bekendheid genoot. Hij werd bij leven beschouwd als Polens grootste componist. Zijn muziek kenmerkt zich vaak door zware trage strijkers, exorbitante koren, en een lugubere sfeer – en werd dan ook veel als filmmuziek gebruikt. Zoals hier…

Foto: Piotr Drabik (cc)

Demonstraties in Polen gaan over meer dan de abortuswetgeving

ELDERS - In Polen wordt al een week lang gedemonstreerd tegen een uitspraak van het Constitutioneel Hof over abortus. Terwijl de leider van regeringspartij PiS aanstuurt op polarisatie laat de president een ander geluid horen.

Het Poolse Constitutioneel Hof, waarvan de onafhankelijkheid wordt betwist, bepaalde dat het aborteren van een foetus met een afwijking in strijd is met de grondwet. Dit betekent dat het recht op abortus in het sterk katholieke land nog verder wordt ingeperkt. Abortussen zijn alleen nog toegestaan na incest, verkrachting of levensgevaar voor de moeder. Polen had in vergelijking met andere Europese landen al een heel strenge wet die veel vrouwen dwong voor een abortus naar het buitenland te gaan of een beroep te doen op illegale hulp met alle risico’s van dien. Het zijn vooral de minder gefortuneerde vrouwen die door de uitspraak van het Hof worden getroffen.

Voor de regerende PiS, de partij voor Recht en Rechtvaardigheid (sic), zijn de demonstraties een aanleiding om zich van haar meest conservatieve en traditionele kant te laten zien. Partijleider Jarosław Kaczynski riep zijn landgenoten per video op de kerken te verdedigen tegen de aanvallen van de pro-abortus bdeweging. Hij beschuldigde de demonstranten bij te dragen aan de verspreiding van het coronavirus dat dezer dagen tot records aan besmettingen heeft geleid. Het was vooral een gebaar richting zijn extreemrechtse concurrenten. Een conflict met extreemrechts was vorige maand aanleiding voor de partijleider, die tot dan op de achtergrond bleef, om zich rechtstreeks te gaan bemoeien met het regeringsbeleid.

Foto: foto door NAVO

Poolse presidentsverkiezingen: het verhaal van tegenpolen

ANALYSE - “Trzaskowski heeft geen Pools hart. Hij laat zich beïnvloeden door de buitenlandse organisaties en LHBT-groepen.” Jarosław Kaczyński, de voorzitter van de rechts-conservatieve PiS-partij, neemt op de Poolse staatstelevisie geen blad voor de mond. Met het de presidentsverkiezingen in zicht haalt de voormalig premier hard uit naar Rafał Trzaskowski, de liberale burgemeester die vandaag kans maakt het Poolse presidentschap te winnen.

Eind vorige maand gingen de Polen naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Toen kon de kandidaat van PiS, de zittende president Duda, op de meeste stemmen rekenen. Duda slaagde er echter niet in een meerderheid van de stemmen te winnen, waardoor de Polen vandaag weer naar de stembus gaan voor een tweede stemronde.

Lange tijd was PiS optimistisch over de presidentsverkiezingen. Ook al hield ze rekening met een eventuele tweede ronde, bleek geen van de opponenten populair genoeg om een serieuze bedreiging te vormen voor Duda’s herverkiezing. Dit alles veranderde toen het liberale Burgerplatform (PO) opeens van kandidaat wisselde en Rafał Trzaskowski, de burgemeester van Warschau, naar voren schoof.

Deze wisseling bleek een meesterzet van het Burgerplatform. In tegenstelling tot andere PO-politici, slaagt Trzaskowski erin ook de gematigde kiezer aan te spreken, waardoor de PiS en de PO nek-aan-nek staan in de peilingen voor de presidentsverkiezingen.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: NATO North Atlantic Treaty Organization (cc)

Grenzen dicht. Is dat verstandig?

ELDERS - Zonder enige coördinatie hebben verschillende EU-lidstaten deze week een voor een hun grenzen gesloten om de verspreiding van het coronavirus een halt toe te roepen. Bijvoorbeeld Polen, waar president Duda zijn presidentiële verplichtingen combineert met zijn verkiezingscampagne.

‘Na Tsjechië en Slowakije, besloot ook Polen vrijdag zijn grenzen te sluiten in een poging het tot nu toe geringe aantal Covid-19-besmettingen en slachtoffers laag te houden. Internationale vluchten en treinen werden geannuleerd en alleen Poolse staatsburgers en officiële inwoners mochten per bus, auto of te voet nog terugkeren – als ze meewerken aan twee weken verplichte thuisquarantaine'(NRC woensdag j.l.).

Het gevolg is een urenlange file aan de grens met Duitsland en radeloze reizigers uit de Baltische staten die geen kans meer kregen om naar huis te reizen. Ze worden nu door boten opgehaald uit Sassnitz aan de Oostzee. Duitsland heeft een ander probleem met het sluiten van de grens met Polen. Daar werken zo’n 600.000 buitenlanders in de zorgsector. Voor het merendeel Polen. De zorg voor ouderen, thuis of in verpleeghuizen, loopt gevaar, ook al bezweren de grensautoriteiten dat ze verplegend personeel zullen doorlaten.

Symboliek die tot irritaties leidt

De EU heeft deze week een inreisverbod voor mensen van buiten het Schengengebied afgekondigd, een maatregel met een hoog symbolisch gehalte, gezien het vrijwel tot stilstand gekomen verkeer richting Europa, op dit moment de brandhaard van het virus. Je kunt je ook afvragen of het extra personeel dat nodig is voor dergelijke symbolische maatregelen niet beter elders kan worden ingezet.

Foto: Grzegorz Żukowski (cc)

Rechters in Polen de mond gesnoerd

ELDERS - Polen blijft de EU tarten

Opnieuw gingen woensdag in Polen duizenden mensen de straat op om te protesteren tegen wetgeving van de PiS-regering die tot doel heeft meer grip te krijgen op de rechterlijke macht. Een nieuwe wet moet rechters verbieden kritiek te leveren op politieke beslissingen, op door PiS opgerichte en overgenomen tribunalen of de controversiële Raad voor de Rechtspraak, een gepolitiseerd orgaan dat over rechtersbenoemingen gaat. De Poolse Hoge Raad heeft onlangs zowel deze Raad als een nieuw tuchtkamer veroordeeld. De Raad bepaalde dat de tuchtkamer „geen gerecht is binnen EU- en nationaal recht” en het benoemingsorgaan „niet onpartijdig en onafhankelijk is”. Ook het Europese Hof heeft zich kritisch uitgelaten over de nieuwe instellingen. Een eerdere veroordeling van een pensioenmaatregel voor Poolse rechters door het Europese Hof heeft wel geleid tot aanpassing van de PiS-wetgeving.

De Poolse premier Mateusz Morawiecki waarschuwde voor chaos in de rechtspraak als rechters de benoeming of de uitspraken van andere rechters in twijfel gaan trekken. ‘Welk ander Europees land zou zoiets tolereren’, vroeg hij in reactie op de protesten. President Andrzej Duda, die zich voorbereidt op de campagne voor zijn herverkiezing, zei over de rechters: ‘het niveau van hun leugens en hun hypocrisie verbijstert me’.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Bestel je boeken bij Bazarow

Bazarow is een verkopende boekensite, waar je ook recensies, nieuws, een agenda en een digitaal magazine kan vinden. Nog niet alles is af, maar veel boeken zijn al te vinden en er komt de komende maanden steeds meer bij.

Het doel van Bazarow is om een site te vormen die evenveel gemak biedt als de online giganten maar die wél teruggeeft aan de boekensector. Tegen roofkapitalisme, en voor teruggeefkapitalisme, bijvoorbeeld door te zorgen dat een flink deel van de opbrengst terug naar de sector gaat en door boekhandels te steunen.

Foto: Sakuto (cc)

Verkiezingen in Polen en Hongarije: Luctor et Emergo

ANALYSE - De westerse liberale democratie is het eindpunt van de geschiedenis. Ten minste, als we het boek The End of History and the Last Man (1992) van politicoloog Francis Fukuyama moeten geloven. Het moge duidelijk zijn dat de afgelopen decennia niet altijd een bevestiging hebben gevormd voor de stelling van Fukuyama. Terwijl populistische stemmen in het westen steeds meer gehoor krijgen, maken half-democratieën weer een langzame opmars de goede kant op. Afgelopen zondag toonden de verkiezingen in Polen en Hongarije hoe stukje bij beetje de democratie herleeft.

De twee Oost-Europese landen worden in academische artikelen vaak opgevoerd als het schoolvoorbeeld van “on-democratisering”. Dit proces, in het Engels democratic backsliding genoemd, neemt wereldwijd dezelfde vormen aan. Daar waar vroeger dit open en bloot gebeurde (staatsgreep of revolutie), is de afbrokkeling van de democratie tegenwoordig veel subtieler: in plaats van een leger dat het parlement bestormt, wordt de democratie van binnenuit uitgehold.

Democratische zuilen

De liberale democratie kunnen we als een tempel zien, ondersteund door onmisbare zuilen: een functionerend kiessysteem, burgerparticipatie, het functioneren van de overheid, vrije pers, burgerrechten, het recht van organisatie en een eerlijk en onafhankelijk rechtssysteem. Zodra de zuilen gaan afbrokkelen , loopt de tempel grote risico op instorting. Laat dat nou ook precies de instituties zijn die in Polen en Hongarije de afgelopen tijd zijn verzwakt.

Foto: YeahDog (cc)

Polen meer dan ooit verdeeld

ELDERS - In de afgelopen jaren is er als nooit tevoren gedemonstreerd in Polen. Zowel door links als door rechts.

Zondag zijn er parlementsverkiezingen in Polen en de verwachting is dat de conservatieve, nationalistische PiS (Recht en Rechtvaardigheid) van Jaroslav Kaczynski nog meer stemmen haalt dan in 2015, toen de partij de absolute meerderheid veroverde. Het succes van PiS is haar sociale politiek. Terwijl elders in Europa grote zorgen worden geuit over de toekomst van de rechtsstaat, constateert een grote meerderheid in Polen dat het hen beter gaat dan onder het regime van het Burgerplatform, dat nu in een nieuwe coalitie het voornaamste alternatief is bij de verkiezingen. PiS heeft zich aan de belofte gehouden alle gezinnen een toelage van 500 zloty te geven. Voor schoolgaande kinderen is er daar boven op nog een toelage voor schoolboeken. De pensioenleeftijd is verlaagd, gepensioneerden krijgen een dertiende maand, het minimumloon wordt volgens de belofte van PiS de komende vier jaar verdubbeld. En tegen de waarschuwingen van de oppositie in is het ook allemaal betaalbaar gebleken. De groei van de economie is 4% en voor 2020 is er een sluitende begroting.

Boeren

De verwachting is dat PiS met name op het platteland meer stemmen gaat winnen omdat de partij belooft de EU-bijdragen voor de boeren te verhogen tot het niveau van Duitse en Franse boeren. Dat wordt nog lastig te realiseren omdat er binnen de EU weinig steun is voor het volledig gelijktrekken van de subsidies. Nu wil het toeval dat de nieuwe EU-commissaris voor landbouw een Pool wordt, Janusz Wojciechowski, maar hij was zo wijs om zich bij zijn ondervraging in het Europese Parlement niet vast te leggen op dit punt. De verwachting is dat veel voormalige kiezers van de Boerenpartij PSL, ooit coalitiegenoot van het liberale Burgerplatform, ondanks dat verleid zullen worden door de belofte van PiS. De PSL heeft zich voor deze verkiezingen losgemaakt van het Burgerplatform en is een coalitie aangegaan met onder andere de anti-establishmentpartij van de punk rock zanger Kukesz.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende