Kunst op Zondag | Poging

Technologie kan klank zichtbaar maken en wel zo dat het welhaast beeldende kunst wordt. Dat bleek uit de waanlink die 31 augustus op Sargasso stond (muziek in gestolde vorm).

Het leverde twee reacties op. Reacteur Hans meende iets gelezen te hebben over het bekende experiment met aardappelzetmeel. Met wat water, maizena, folie en een speaker tover je allerlei vloeibare klanksculpturen te voorschijn. Leuk voor regenachtige zondagen, om je kinderen het verschil te laten zien tussen de Carmina Burana van Orff en Gangnam Style van PSY. Wel even het filmpje bekijken en de instructies goed lezen.

Reacteur Bullie vond het maar niks: “Wat een onzin. Hoe smaakt architectuur? Hoe klinkt een poffertje?
Misschien weet reacteur Bullie er meer van, want “De Smaak van Architectuur” blijkt sinds kort te bestaan. In juni startte Joris Roovers een website, bedoeld als “een nieuw soort ‘kookboek’, een cross-over tussen voedsel en architectuur, in een poging de beleving van ruimte te vertalen in een beleving van smaak”. Hier de trailer van een eerste poging: de Universiteitsbibliotheek Utrecht van architect Wiel Arets in een recept van chefkok Olaf Bouman.

De poging van de Smaak van Architectuur gaat niet verder dan het vormgeven van inspiratie.
Zoals dichters geïnspireerd kunnen zijn door een schilderij of zoals componisten een ode brengen aan een sculptuur. Maar dat gaat lang niet zover als de poging om met de middelen en parameters van één kunstvorm een andere kunstvorm weer te geven.

Het mag onzinnig lijken een poffertje tot klinken te brengen of een stukje muziek als hartige deegwaar op te dienen. Pogingen die kunstenaars ondernemen om een gedicht te schilderen, van een sculptuur  poëzie te maken, muziek in beeld te brengen of dagelijkse dingen als basismateriaal te gebruiken in plaats van de traditionele gereedschappen en materialen, hebben op minstens twee manieren zin.
Allereerst kan het uiterst vermakelijk zijn. De zin van vermaak moet niet onderschat worden. Ten tweede: die pogingen dragen bij aan de innovatie van denken en doen, op zijn minst voor het kunstambachtelijke zelf.

Vermakelijk is zeker het ‘Instrument voor de verklanking van alledaagse dingen’ van Dennis P. Paul.

An Instrument for the Sonification of Everday Things from Dennis P Paul on Vimeo.

Even vermakelijk was Frank Zappa, die in 1963 liet zien en horen hoe je muziek kon maken met iets alledaags als een fiets. Gewoon als voorbeeld dat alle materiële vormen tot muziek kunnen leiden.

Klank in beeld brengen is van een heel andere orde. Een fraai voorbeeld is het klankdicht van Kurt Schwitters. Zijn Ursonate kun op verschillende manieren verbeelden. Heel simpel door de tekst te animeren.

Of hetzelfde te doen met de live uitvoering van Jaap Blonk.

Jurriaan Andriessen vereeuwigde zijn vrouw Hedwig in een portret van muzieknoten. Hij componeerde er zelf de muziek bij. De stichting die zijn werk leven houdt heeft op de website een interactieve versie geplaatst en kun je door het aan te klikken horen wat Andriessen zich muzikaal voorstelde bij de neus, de ogen of het haar.

En zo zijn er talloze pogingen te vinden om bepaalde kunstvormen om te zetten in weer andere kunstvormen. Het onderzoek dat daar aan voorafgaat, de zoektocht zelf en de resultaten moeten gezien worden als de wil om grenzen te verleggen en buiten kaders te treden. Dat is geen onzin.

  1. 5

    Als er één geëxperimenteerd heeft en het hele spectrum van de muziek heeft verkend is dat Zappa wel. Miskend talent. Over 200 jaar is dat zomaar wat nu onder klassieke muziek wordt verstaan (maar misschien moeten we dat Hoogeboom vragen). Hier een van zijn eerste concerten uit 1963 in die geest:

    http://www.youtube.com/watch?v=mgqnWBbwbMI

    Adept van Anton Webern en Edgar Varése. Spelen met de eerste elektronische klanken in Poème électronique (1958):

    http://www.youtube.com/watch?v=D7AIiTeKBUc&feature=related

    (Dat was dus nog vóór de Mellotron en Moog synth.)

    En voor liefhebbers is deze docu van Rudolf Kiers een aanrader:

    http://www.vpro.nl/programma/madiwodo/dossiers/39221669/

  2. 6

    @Bullie Dan zijn we het, denk ik, eens. Zoektochten leveren niet altijd vindsten naar ieders smaak op.

    @Rigo Reus: Nou je het zegt. Het zou de titel van een Paul van Ostayen gedicht kunnen zijn.

    @Yevgeny Podorkin Over Varèse gaat een verhaal dat hij een Philips-ingenieur helemaal gek maakte. Varèse liep onder andere op allerlei voorwerpen te tikken. Bij het beluisteren van de opnames was hij dan niet tevreden en hoppa, nog maar eens op een stoel of een tafel getikt. En dan tegen de Philipsman zeuren dat het geluid nog niet goed was.
    In het NRC verscheen ooit een artikeltje waarin het inbegrip tussen de Philipsmedewerkers en Varèse wordt aangehaald.

  3. 7

    Verd*md P.J. Cokema, in mijn middelbare schooltijd moesten we tijdens de lessen van Nederlands?/huppeldepup expressie?/drama? onderstaand gedicht van Van Ostaijen …. uitbeelden. En daar kropen we over het marmoleum. Begeleid onder gamelanklanken, meen ik. Toen vond ik het al genant, en nu nog: een voordracht ondersteunen door dwarsfluit of viool of gek gedans. Een plaatje bij een praatje.

    MELOPEE
    Voor Gaston Burssens

    Onder de maan schuift de lange rivier
    Over de lange rivier schuift moede de maan
    Onder de maan op de lange rivier schuift de kano naar zee

    Langs het hoogriet
    langs de laagwei
    schuift de kano naar zee
    schuift met de schuivende maan de kano naar zee
    Zo zijn ze gezellen naar zee de kano de maan en de man
    Waarom schuiven de maan en de man getweeën gedwee naar de zee

  4. 10

    Misschien is het nog interessant om werk van http://www.angelovermeulen.net/ te vermelden. Ik zag een aantal jaren terug een installatie van hem die een proces, een verbinding tot stand trachte te brengen van outer-space bliepjes die hij ontving via schotels, naar algengroei in reageerbuisjes. Maar het was volgens mij net wat complexer en intrigerender.