Kunst op Zondag | Bah, oude kunst

Vandaag het laatste deeltje in de Bah-trilogie. Na Bah, moderne kunst en Bah, geëngageerde kunst moet er toch een nader woordje worden besteed aan oude kunst.

In het eerste deeltje lazen we dat mensen een hekel kunnen krijgen aan moderne kunst, als dat hun horizon beperkt. En al helemaal als de overheid ongevraagd het blikveld van de argeloze burger volplempt met kunst.

Het tweede deeltje ging over het gegeven dat een aanzienlijk deel van de hedendaagse kunstenaars met beide benen in de alledaagse werkelijkheid staan en daar, met hun kunstwerken, hun licht over laten schijnen. Kunst met een boodschap. Dat kan volgens sommigen niet. Een boodschap dient expliciet te zijn en dat gaat ten koste van de dubbelzinnige schoonheid van kunst.

Moderne kunst, bah dus. Geëngageerde kunst ook bah, bah en nog eens bah. Oude kunst dan maar? Daar kan niemand toch een buil aan vallen?

Mwah, de criticus die zich in deel twee stoorde aan geëngageerde kunst, riep dat het Rijksmuseum leeg gemaakt diende te worden om de ruimten met hedendaagse kunst te vullen. Weg met de oude meesters, voort met de nieuwe meesters.

Voor alle duidelijkheid: hedendaagse kunst is niet per se moderne kunst. Het wil alleen maar zeggen dat het in deze tijd is gemaakt. Iemand die vandaag een ouderwets stilleven schildert, maakt dus hedendaagse oude kunst. Iemand die vandaag de angst voor bepaalde kleuren abstraheert, maakt dus hedendaagse moderne kunst.

De verwarring over modern, hedendaags of oud kan ontstaan omdat kunsthistorici nu eenmaal graag de boel overzichtelijk willen houden. Grofweg: oude kunst is alles van voor 1860, moderne kunst is van ongeveer 1860 tot eind zestiger jaren en hedendaagse kunst is zo’n beetje alles wat daarna komt.

Wie een hekel heeft aan moderne kunst kan, kunsthistorisch gesproken, evengoed de pest hebben aan oude kunst. Dit schilderij wordt tot de modernen gerekend en stamt uit 1919. Bijna een eeuw oud.

Georges Braque, Compotier avec grappe de raisin et verre, 1919.
cc Flickr Cliff photostream Still Life Le Jour by Georges Braque

Hoe oud moderne kunst is, kun je prachtig zien in de meeste grote Nederlandse musea. Zelf vind ik het aardig ergens een tentoonstelling van hedendaagse kunst te bezoeken en dan ook nog even door de zalen met oude en moderne kunst te lopen. Het plaatst de blik op hedendaagse kunst een beetje in perspectief.

Maar moet het Rijksmuseum de oude meesters vervangen door de jonge garde? Ach, het museum doet zijn best. Onder de topstukken van collectie zit echt wel wat moderne kunst. En af en toe nodigt het museum een hedendaagse kunstenaar uit om zijn werk tussen de oude meesters te presenteren.

Een kaskraker was Damien Hrst die in 2008 zijn diamanten schedel in verband bracht met, onder andere, dit stilleven.

Jan Weenix, Stilleven met haas en andere jachtbuit, 1697.
cc commons.wikimedia.org Jan Weenix Stilleven met haas en andere jachtbuit Rijksmuseum
Vorig jaar nodigde het Rijksmuseum Anish Kapoor uit een dialoog met Rembrandt aan te gaan. In een interview met het NRC zei Kapoor:

Natuurlijk zullen mensen gaan vergelijken, en zeggen dat mijn werk shit is.

Anish Kapoor, Internal Object in Three Parts (detail), 2015.
cc Flickr jpmm photostream Rijksmuseum Internal Object in Three Parts 2015Ja zeg, speelt Kapoor advocaat van de duivel? Dat kun je tot 6 maart zelf beoordelen door in het Rijksmuseum eens uit te vogelen wat Kapoors werk te maken heeft met Rembrandts ‘Het joodse bruidje’, ‘Zelfportret als Paulus’, ‘De staalmeesters’ en ‘Titus in monniksdracht’.

Rembrandt, Het Joodse bruidje, 1665.
cc Flickr Plum leaves photostream Rembrandt The Jewish Bride 1667 Oil on canvas

Het verband tussen Rembrandt en Kapoors drieluik is natuurlijk verf. Klodders verf. Ook Rembrandt ‘rotzooide maar wat aan’, om een andere gedoodverfde modernist te parafraseren, die tot 16 mei geëerd wordt in het Gemeentemuseum in Den Haag.

Karel Appel, Fantastische vogel, 1974.
cc Flickr Helena photostream Karel Appel, Fantastische vogel, 1974

Voor al die werken geldt: als je weet hoe het is gemaakt, groeit de waardering. Voor de meeste mensen dan. Er blijven altijd een paar lieden die gewoon niets willen weten. Bah!

  1. 4

    @3: Dingen zoals laatst een stuk over was op Sargasso, die rare plastic oranje stenen in Belgie, of dat werk hierboven van Anish Kapoor, wel knap gemaakt hoor maar het spreekt me totaal niet aan.

    Maar een Herman Brood vind ik dan wel weer mooi om te zien (zou er nooit een kopen) maar dat komt meer omdat ik de persoon Brood geweldig vond.

  2. 5

    @4:
    Dus in #1 was je wat kort door de bocht en bedoelde, dat je sommige moderne kunst lelijk vindt.
    Dat zal dus met de andere “stromingen” ook wel zo zijn.
    Bij wie zal dat niet zo zijn?

    N.B.
    Wij hebben een “Brood” aan de muur hangen, naast de balkondeur ;-)

  3. 6

    @5: Klopt, het was iets te kort door de bocht, maar het bulk van de moderne kunst is niet aan mij besteed, maar veel van de oude ‘meesters’ zijn ook niet echt aan mij besteed hoor.
    Als ik iets moderns aan de muur zou willen hangen dan zou ik wel een Dali willen hebben ;-)

  4. 7

    De Nederlandse huizen zijn te klein, veel kunstwerken te groot en ook de gesubsidieerde musea te duur om het grote publiek op een fatsoenlijke schaal kunst te laten ondergaan.
    Zo wordt het ook nooit wat met het begrip ervoor en blijven we een kleingeestig stoepen schrobbend volk van mentale aardappeleters.

  5. 9

    @6:

    @5: Klopt, het was iets te kort door de bocht, maar het bulk van de moderne kunst is niet aan mij besteed, maar veel van de oude ‘meesters’ zijn ook niet echt aan mij besteed hoor.

    Het bulk van àlle kunst is talentloze, onoriginele bagger – die stelling durf ik wel aan. Het voordeel van oude kunst is dan weer dat de grootste bagger waarschijnlijk niet bewaard is gebleven, uitzonderingen daargelaten. Er heeft dus al een soort selectie op plaatsgevonden.

    Datzelfde gebeurt nu natuurlijk ook met moderne kunst. Je noemde al Dali. Hij en een aantal andere groten uit die tijd zullen vast nog heel lang beroemd en bewonderd blijven. En een heleboel anderen niet. Dat is misschien maar goed ook.

  6. 11

    @9:

    Het bulk van àlle kunst is talentloze, onoriginele bagger – die stelling durf ik wel aan.

    Dat vind ik wel een behoorlijke stevige stelling, wat als Herman Brood niet zo’n kleurrijk persoon was bij leven maar gewoon een 8-5 kunstenaar achter in een of andere steeg, zou zijn werk dan net zo bekend zijn?

    Het voordeel van oude kunst is dan weer dat de grootste bagger waarschijnlijk niet bewaard is gebleven, uitzonderingen daargelaten. Er heeft dus al een soort selectie op plaatsgevonden.

    Dat is uiteraard waar, de meeste portretten van de oude meesters zijn niet aan mij besteed, dat zijn mijn optiek gewoon voorlopers van de huidige ‘selfies’, daar zit ik persoonlijk niet op te wachten.

  7. 12

    @10: :D

    Heel, heel hard sparen :D

    Zonder dollen, werk van een dergelijke kunstenaar hoort niet in een privé woning maar in een museum waar iedereen het kan zien.

  8. 13

    @11:

    Dat vind ik wel een behoorlijke stevige stelling, wat als Herman Brood niet zo’n kleurrijk persoon was bij leven maar gewoon een 8-5 kunstenaar achter in een of andere steeg, zou zijn werk dan net zo bekend zijn?

    Dat zou ik niet weten. Brood was als kunstenaar natuurlijk wel origineel, had een eigen stijl. Al viel hij ook nogal eens in herhaling. Waarschijnlijk onvermijdelijk gezien zijn enorme productie. En omdat hij vaak nogal haastig wat werkjes in elkaar flanste voor de poen. Wat hem niet kwalijk te nemen valt, zo bedoel ik het niet, maar dat zullen dan vast geen meesterlijke schilderijen geweest zijn.

  9. 14

    @13: Wat ik eigenlijk bedoel is dat veel kunst die heden ten dage gemaakt wordt een deel van zijn bekendheid / gewildheid krijgt door de bekendheid / levensstijl van de kunstenaar en niet door de kwaliteit van de kunstwerken zelf.

    De oude meesters worden puur beoordeeld op hun werk en niet op hun levensstijl, daar weten we vrij weinig van, misschien heeft Rembrandt ook wel een oor afgeknipt zoals van Gogh alleen weten we dat niet.