Oekraïne begrijpen we, Soedan betreuren we

Oorlog is niet alleen een strijd op het slagveld, maar ook een strijd om de publieke opinie. Daarin spelen media een grote rol, blijkt uit onderzoek van studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tess Otten en Charlotte Soer analyseerden de berichtgeving over de oorlogen in Oekraïne en Soedan op NOS.nl en NU.nl en laten zien hoe de media ons beeld van de oorlog bepalen. Er bestaat een hemelsbreed verschil in de wijze waarop de oorlog in Oekraïne en de burgeroorlog in Soedan door de twee media worden gepresenteerd. Dat begint al met de frequentie van de berichtgeving. In de periode van april 2023 (het begin van de Soedan-oorlog) tot november 2025 verschenen er op NOS.nl en NU.nl 338 artikelen over Soedan, tegenover meer dan 4.300 artikelen over Oekraïne – ruim twaalf maal zoveel. Terwijl Oekraïne een vast onderdeel van het nieuws vormde, bleef de oorlog in Soedan onderbelicht. Verschillende frames Relevant is daarnaast dat de oorlogen volstrekt verschillend worden getypeerd. De oorlog in Oekraïne wordt gepresenteerd als een strategisch schaakspel met herkenbare hoofdrolspelers, zoals Zelensky en Poetin. Artikelen gaan over diplomatie, militaire missies en nieuwe wapensystemen, en het conflict wordt in een bredere politieke en economische context geplaatst. Hierdoor wordt de oorlog voor de lezer een begrijpelijk en tastbaar verhaal met heldere keuzes en ontwikkelingen. In de Oekraïne-artikelen is dit ‘politiek-strategische frame’, zoals het in de academische literatuur wordt genoemd, het dominante perspectief. De burgeroorlog in Soedan wordt daarentegen gepresenteerd als een onoverzichtelijke humanitaire crisis. Artikelen gaan hoofdzakelijk over de onmenselijke gevolgen voor de Soedanezen, zoals in deze passage in een recent artikel van de NOS: “Duizenden burgerdoden, miljoenen vluchtelingen, ontvoeringen, dreigende hongersnood, verkrachtingen van jonge meisjes en meer ernstige schendingen van mensenrechten.” Kenmerkend voor dit zogenoemde ‘dehumaniseringsframe’ is dat de oorlog een crisis zonder gezicht is. Herkenbare hoofdrolspelers ontbreken, burgers zijn teruggebracht tot getallen en er wordt maar weinig context geboden. Het conflict lijkt een onvermijdelijk natuurverschijnsel zonder concrete oorzaken. Westerse blik Hoe valt dit immense verschil in framing door de onderzochte media te verklaren? Volgens mediaonderzoekster Nel Ruigrok van de Erasmus Universiteit Rotterdam is wat we nu bij Oekraïne en Soedan zien “een pijnlijke herhaling van wat we dertig jaar geleden al zagen bij de berichtgeving over Bosnië en Rwanda”. De geografische locatie van een oorlog is bepalend voor welk type framing door media wordt toegepast, betoogt zij. “Het is een diepgeworteld mechanisme waarbij geweld dicht bij huis wordt geanalyseerd als een politiek schaakspel, terwijl geweld op het Afrikaanse continent wordt gereduceerd tot een onbegrijpelijk en ‘primitief’ bloedbad. We zijn na drie decennia nog steeds niet ontsnapt aan deze westerse bril die de politieke werkelijkheid van Afrikaanse conflicten onzichtbaar maakt.” Belangrijk om ons te realiseren is dat framing een instrument is dat mede bepaalt wie wij als politiek gelijkwaardig beschouwen. Omdat het verschil in framing zowel bij NU.nl als NOS.nl zichtbaar is, wijst het op een structureel patroon in westerse berichtgeving. Dat besef is cruciaal voor redacties én voor lezers. De manier waarop we naar een conflict kijken, bepaalt immers waar onze solidariteit begint en eindigt. [dit artikel is overgenomen uit het laatste nummer van Vredesmagazine; in een volgend nummer zullen de auteurs rapporteren over de beeldvorming van Poetin en Zelenski in de Nederlandse media]

Door: Foto: ELG21 on Pixabay
Foto: Peter van der Sluijs, CC BY-SA 4.0 , nieuwe gemeenteraad in Nissewaard via Wikimedia Commons.

Van verschil, naar overeenkomst

De volgende bijdrage bestaat uit twee delen: een inleiding van Bert van den Braak, naar aanleiding van Joop van den Bergs boek Geduldig papier. Formeren in stad en land, gevolgd door een reflectie van Martijn Balster vanuit de gemeentelijke praktijk. Dit artikel verscheen eerder in De Hofvijver, een uitgave van het Montesquieu Instituut.

Het vormen van kabinetten en van gemeentelijke colleges zijn belangrijke momenten in het bestuur. Er zijn vaste patronen en veelal informele regels en gewoonten. Emeritus-hoogleraar en, onder meer, oud-hoofddirecteur van de VNG, Joop van den Berg, geeft in het onlangs van zijn hand verschenen boek Geduldig papier. Formeren in stad en land een mooi overzicht van deze processen.

Er zijn overeenkomsten, maar zeker gezien het feit dat er gemeenten met verschillende specifieke kenmerken zijn, zijn er evenzeer verschillen. Zowel landelijk als gemeentelijk deden zich bovendien ontwikkelingen voor. Gemeentelijk was bijvoorbeeld het in 2002 geïntroduceerde dualisme van belang. Niet langer komen de wethouders (uitsluitend) uit de raad. Zowel landelijk als gemeentelijk is er sprake van versplintering – vaak nog meer dan landelijk. Een veelheid van fracties maakt het vormen van colleges lastiger. Landelijk zien we al langer dat formaties een moeizaam en soms maanden durend proces zijn.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Quote du jour | Meer winst, minder transparantie!

QUOTE - Marktwerking! Privatisering! Neoliberalisering! Meer markt, minder overheid! En alles wordt beter. Voor de aandeelhouders, wel te verstaan, niet voor de kwetsbare jongeren die jeugdzorg nodig hebben.

Tegenover die winstgevendheid staat een toename van uitbesteding. Vooral jeugdzorg B.V.’s besteden steeds meer zorg uit: in 2025 deden zij dat 70 procent meer dan in 2022. Stichtingen gaven juist iets minder uit aan derden, al besteden zij in absolute zin nog altijd het meeste uit. A-INSIGHTS waarschuwt: ‘Elke laag uitbesteding maakt het lastiger te zien wíé de zorg uiteindelijk levert – en tegen welke marge.’

Foto: Y M on Unsplash

De flamingo’s blijven – de regering ook?

De Albanese premier Edi Rama heeft beloofd de omstreden wet op beschermde gebieden aan te passen aan de EU-normen – een verklaring die door demonstranten in eigen land werd geprezen als een “morele overwinning”. Albanezen protesteren al 45 dagen, aanvankelijk tegen een luxe resort dat gepland staat in een beschermd gebied van de Vjosa-Narta-lagune, een project van Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump.  Ze beschuldigen de Albanese regering van corruptie en eisen het aftreden van Rama. De premier deed zijn belofte op een conferentie van de EU in aanwezigheid van Marta Kos, de Commissaris voor Uitbreiding. Na de waarschuwing van EU-zijde dat het project wellicht problemen zou gaan opleveren in de onderhandelingen over de toetreding van Albanië tot de EU heeft de minister van Milieu Sofjan Jaupaj het project al opgeschort in afwachting van een milieueffectrapportage. Kushner zou zich nu willen terugtrekken uit het project, zoals hij dat eerder deed toen zijn vastgoedproject in Belgrado massale protesten uitlokte. 

Het is een eerste resultaat van de ‘flamingo revolutie‘ die honderdduizenden Albanezen de straat op bracht, meer dan ooit sinds de val van het communistische regime. Eerst ging het vooral om de beschermde vogelkolonies aan de kust, maar in de afgelopen weken was er eigenlijk nog maar één doel: het vertrek van Rama. Of het ooit zover komt is de vraag. De demonstranten zijn eensgezind en vastberaden. Maar een organisatie die een alternatief kan bieden voor het corrupte Albanese politieke systeem is er niet. Kunnen demonstranten een regering dwingen af te treden?

Foto: CC BY-SA 4.0 Stephan Okhuijsen 2023

De echte erfenis

OPINIE - Er is weer eens een politiek zwaar beladen discussie over belasten van erfenissen gaande. Voor mij is het eenvoudig: schaf alle erfbelasting gewoon af. Maar…. Laten we het dan wel even hebben over wat er precies onder “erfenis” valt.

Erven is natuurlijk sowieso een niet natuurlijke constructie. Normaal als een mens dood gaat blijft er hooguit een lichaam achter en wat herinneringen bij de overlevers. De rest is later bedacht. Zoals bijvoorbeeld titels als “koning” of “baron”.
En daarbij is dan vooral de kortste erfelijke (genetische) route meestal bepalend.
Dat laatste is evolutionair gezien nog wel een beetje te verklaren. Een mens is er op gericht voort te planten en voorkeur te geven aan de eigen genen. Dus geef je ook voor de overleving het stukje grond (erf) en de paar geiten door. Ook al hebben de geiten noch de aarde daar een stem in.

En vanuit dat evolutionaire perspectief gezien, is het ook begrijpelijk dat we het dan tegenwoordig liever over een zak met geld hebben in plaats van geiten. Hoewel je dan nog een stevige filosofische boom kan opzetten over wat meer helpt bij overleven, geld of geiten… Maar dan dwalen we af.

Als erfelijk erven mag bestaan vanuit het idee dat dit goed is voor de toekomst van jouw eigen nageslacht (of breder, iedereen die na je komt), dan moet in de erfenis alles meegenomen worden uit jouw leven dat nog lang na jouw dood effect heeft op de nabestaanden.
Net als dat het normaal is dat van je (geldelijk) bezit eerst de (geldelijke) schulden afgetrokken worden.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Don Corleone - screenshot film

The Godfather in het Witte Huis

Nice ship you have there. Shame if something were to happen to it. De term zou zo uit een maffiafilm kunnen komen, maar dit keer komt het dreigement vanuit het Witte Huis. Verrast het eigenlijk nog iemand? Donald Trump wil namelijk tol heffen op schepen die door de Straat van Hormuz varen. In ruil daarvoor krijgen ze ‘bescherming’ van de Amerikaanse marine. De prijs: twintig procent van de waarde van de lading.

Het lijkt op het verdienmodel van een maffiafamilie. Eerst veroorzaak je zelf het veiligheidsprobleem. Daarna bied je bescherming aan tegen de gevolgen. Wie betaalt, mag hopen op een veilige doorgang. Wie weigert, zoekt het kennelijk zelf maar uit, en daarbij vertrouwt Trump op Iran om de dreiging te leveren.

Hij verkoopt hiermee een oplossing voor een feitelijk niet bestaand probleem. De Amerikaanse marine verandert daarbij van bewaker van de vrije scheepvaart in de gewapende incassodienst van het Witte Huis.

De hoogte van de gevraagde tol maakt de vergelijking nog treffender. Twintig procent van de ladingwaarde is geen bijdrage aan loodsdiensten, kustbewaking of verkeersleiding. Het is een aandeel in de buit. Bij een tanker met een straatwaarde van honderd miljoen dollar vraagt Trump twintig miljoen voor één veilige passage. Don Corleone zou zijn vingers aflikken bij zo’n deal.

Foto: Count Binface - plaatje gemaakt met AI

De verkiezingsstunt van Nigel Farage en de vuilnisbak die hem kan stoppen

De inwoners van het Britse kiesdistrict Clacton mogen op 6 augustus opnieuw naar de stembus. Niet omdat hun parlementslid is overleden of ziek is geworden. Nee, Nigel Farage, frontman van de rechts-extremistische Reform UK-partij, heeft zelf ontslag genomen als parlementslid, uitsluitend om zich onmiddellijk opnieuw verkiesbaar te stellen.

Farage presenteert de tussentijdse verkiezing als een oordeel van het volk over zijn integriteit. De kiezers van Clacton zouden mogen bepalen of hij iets verkeerd heeft gedaan. Dat is niets meer dan een afleidingsmanoeuvre. Een lokaal electoraat kan immers beslissen wie het naar Westminster stuurt, maar niet of een parlementslid de regels rond giften, belangenverstrengeling en financiële openheid heeft overtreden.

Daarvoor bestaat een parlementaire onderzoeksprocedure. En die procedure vormt de aanleiding voor Farages stunt.

Vijf miljoen pond

Hij ligt namelijk onder vuur vanwege een gift van vijf miljoen pond van Christopher Harborne, een miljardair die zijn vermogen onder meer met cryptovaluta verdiende en al jarenlang een belangrijke financier van Reform UK is. Farage zegt dat het om een persoonlijke gift ging die niets met zijn politieke activiteiten te maken had en daarom niet hoefde te worden aangegeven.

Die uitleg is natuurlijk totale onzin. Farage was in de betreffende periode directeur van de onderneming achter Reform UK en keerde kort na de gift terug naar de voorgrond van de Britse politiek. Daarnaast wordt onderzocht of hij in het parlement onderwerpen heeft aangekaart waarvan zijn weldoener kon profiteren. Er zijn bovendien vragen over ondersteuning door George Cottrell, een vermogende medewerker en vertrouweling van Farage die eerder in de Verenigde Staten werd veroordeeld voor fraude.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Mohamed osman on Unsplash

Soedan vreest een nieuw bloedbad

De Soedanese stad El Obeid staat volgens berichten van de VN onder grote druk van de Rapid Support Forces (RSF). Een humanitaire ramp dreigt, vergelijkbaar met het bloedbad dat de dissidente strijders van generaal Hemedti eind vorig jaar in de stad Al-Fashir  hebben aangericht. Buitenlandse inmenging zorgt voor continuering van de oorlog, vredesinitiatieven blijven voorlopig beperkt tot bezorgde verklaringen en algemene oproepen.

De stad El-Obeid, met een bevolking van ongeveer 500.000 mensen, ligt op het kruispunt tussen centraal Soedan, Khartoem en de westelijke regio Darfur. Het is daarom een ​​belangrijke toegangspoort voor troepenbewegingen en de aanvoer van militaire en humanitaire hulpgoederen. Er bevindt zich ook een grote militaire basis van de Soedanese strijdkrachten en een militair vliegveld. De stad wordt door de RSF bestookt met drones, Inmiddels zouden minstens 45 burgers zijn omgekomen bij vijftien verschillende aanvallen. Onder meer scholen, markten, waterinstallaties en infrastructuur worden geraakt. Onder de 500.000 inwoners van El Obeid bevinden zich ook meer dan 100.000 mensen die eerder op de vlucht sloegen voor geweld elders in het land. Wie is gevlucht uit gebieden onder RSF-controle, wordt beschuldigd van samenwerking met de vijand en loopt risico op willekeurige arrestaties.

Maandag heeft de VN-Mensenrechtenraad een resolutie aangenomen van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Ierland, Nederland en Noorwegen. Daarin wordt het escalerende geweld door de RSF en haar bondgenoten in en rond El-Obeid veroordeeld. De resolutie roept op tot meer financiële en logistieke steun voor landen die Soedanese vluchtelingen opvangen. In de regio, mogen we aannemen, want Europa wil met steun van Libische krijgsheren met alle macht voorkomen dat ze de Middellandse Zee oversteken. Ook al zijn ze in de regio verre van veilig. Het VN-kinderfonds UNICEF meldde deze week dat er in de eerste helft van 2026 minstens 330 kinderen gedood of verwond. De regio’s Darfur en Kordofan kennen de hoogste aantallen kinderslachtoffers. 

Foto: engin akyurt on Unsplash

Rusland is weer welkom in de olympische familie

Het IOC heeft de deur voor Rusland weer verder opengezet. Het Russische olympisch comité is voorlopig gerehabiliteerd, waardoor Russische sporters en ploegen weer richting internationale competities en uiteindelijk Los Angeles 2028 kunnen bewegen. Of dat straks ook weer met vlag, volkslied en nationale kleuren mag, moet nog worden beslist. Voorlopig heet het dus nog voorzichtigheid, maar laten we het voor het gemak ‘gewenning’ noemen.

Aan de oorlog is intussen niets wezenlijks veranderd. Rusland voert nog altijd een bloedige aanvalsoorlog tegen Oekraïne. De reden waarom Russische sporters en teams ooit werden geweerd, bestaat dus nog steeds. Alleen de bestuurlijke rek is eruit. De morele verontwaardiging heeft zijn houdbaarheidsdatum blijkbaar bereikt.

Het IOC zal wijzen op neutraliteit. Sport mag niet worden gegijzeld door politiek, heet het dan. Maar die neutraliteit werkt opvallend vaak één kant op. Oekraïense sporters trainen in een land waarvan sportfaciliteiten zijn verwoest, waar ploeggenoten en familieleden aan het front zitten of zijn omgekomen, en waar een gewone voorbereiding al een privilege is geworden. World Athletics gebruikte precies dat argument vorige week nog om de uitsluiting van Rusland en Belarus te handhaven: er is geen tastbare beweging richting vrede en de positie van Oekraïense atleten is ernstig beschadigd.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: Jannik on Unsplash

Trump, Infantino 2026 Mussolini 1934

COLUMN - De Amerikaanse spits Folarin Balogun kreeg in de groepswedstrijd tegen Bosnië en Herzegovina een rode kaart. De schorsing voor de achtste finale tegen België is zondag door de FIFA opgeschort. Een gastbijdrage van Dr. Jo Horn.

Volgens The New York Times belde Donald Trump na de wedstrijd herhaaldelijk met FIFA-voorzitter Infantino met het verzoek de schorsing in te trekken. Volgens The Guardian ging het om drie telefoongesprekken. The Wall Street Journal meldt dat het Witte Huis advocaten inzette. Een bron van CNN bevestigt dat Trump Infantino vroeg de zaak te herzien. Na het besluit bedankte Trump de FIFA op Truth Social voor het rechtzetten van “een groot onrecht”.

Uit de gang van zaken van de FIFA-besluiten stijgt een geur van manipulatie en corruptie op. Direct na de wedstrijd liet de FIFA weten dat beroep tegen de schorsing niet mogelijk was. Zondag volgde alsnog de opschorting. De Belgische voetbalbond stelt dat de gang van zaken in strijd is met de FIFA-regels en het fair play-beginsel ondermijnt.

Over de verhouding tussen Trump en Infantino hoeft niet gespeculeerd te worden. Infantino woonde Trumps inauguratie bij en schreef daarna op Instagram dat zij samen niet alleen Amerika maar de hele wereld weer groots zouden maken. In december 2025 kende hij Trump de eerste FIFA-vredesprijs toe.
In de hele geschiedenis van het WK zijn 189 spelers van het veld gestuurd, de eerste al in 1930. Gele en rode kaarten werden pas op het WK van 1970 ingevoerd en de eerste rode kaart werd in 1974 getoond, aan de Chileen Carlos Caszely.

Foto: Mikhail Nilov on Pexels

Veel gevoelde vijandigheid, maar weinig polarisatie in het dagelijks leven

ANALYSE - door Emily Miltenburg en Eelco Harteveld

Het is het modewoord van de afgelopen tijd: polarisatie. Het werd in 2024 door Van Dale gekozen als woord van het jaar om ‘de tijdgeest te illustreren’ en eerder dit jaar herhaalde SIRE haar publiekscampagne uit 2023 nog met ‘Verlies elkaar niet als polarisatie dichtbij komt’.

Weinig ervaren verslechterde verhoudingen, wel veel zorgen

Om met het goede nieuws te beginnen: zo dichtbij komt polarisatie niet. Ruim de helft van de Nederlanders ziet helemaal geen verslechterde verhoudingen door politieke meningsverschillen in hun directe leefomgeving (voor 5% is dat wel zo, voor 10% een beetje). Nog minder mensen geven zelf aan dat verhoudingen met iemand in hun omgeving zijn verslechterd (5% wel, 8% een beetje).

Al met al speelt polarisatie dus maar een beperkte directe rol in het dagelijks leven van mensen. Dat zou kunnen komen omdat mensen politieke tegenstanders niet meer tegenkomen, door de eveneens veelbesproken ‘bubbels’, de gescheiden leefwerelden van gelijkgestemden. Tegelijkertijd weten we ook dat dat contact er wel is (op sportclubs, scholen, of met familie of buren), maar dat veel mensen er voor kiezen om politieke gespreksonderwerpen te vermijden (Miltenburg et al. 2022).

Toch bestaan er bij Nederlanders sterke zorgen over politiek conflict en polarisatie. Meer dan de helft van de Nederlanders ervaart veel conflict tussen mensen met verschillende politieke overtuigingen. Een kwart van de Nederlander is zelfs bezorgd dat politiek conflict kan omslaan in geweld tussen politieke tegenstanders.

Foto: Pablo García Saldaña on Unsplash

De rechtse vrijstelling voor extremisme

In de politiek geldt voor links en rechts een verschillende boekhouding. Extreemrechts kan jarenlang de toon zetten, de thema’s leveren, de taal verharden en de grens van het betamelijke verplaatsen, zonder dat rechts als geheel daar automatisch voor wordt afgerekend. Extreemlinks hoeft maar in de buurt van een debat te verschijnen en heel links mag uitleggen dat betaalbare huren geen opmaat zijn naar de goelag.

Onderzoek naar verkiezingen laat zien dat extreme kandidaten wel degelijk stemmen kosten. In Amerikaanse verkiezingen verliezen extreme kandidaten van beide partijen aantoonbaar electorale steun. Wie zelf als extremist op het stembiljet staat, betaalt vaak een prijs.

Alleen werkt extreemrechts meestal subtieler. Het hoeft niet altijd te winnen om effectief te zijn. Het hoeft vooral de agenda te bepalen. Onderzoek naar Duitsland laat zien dat radicaal-rechtse partijen steeds meer invloed kregen op de communicatie van gevestigde partijen, vooral rond migratie, islam en integratie. Ander Europees onderzoek laat zien dat het overnemen van anti-immigratiestandpunten radicaal-rechts zelden verzwakt. Het origineel blijft aantrekkelijker dan de imitatie.

Voor rechts is extreemrechts daardoor tegelijk concurrent en leverancier. Het levert thema’s, woorden en vijandbeelden. Mainstream-rechts vertaalt die vervolgens naar “zorgen serieus nemen”, “grenzen bewaken” en “realistisch beleid”. De smerige formulering verdwijnt, het frame blijft staan.

Volgende