Eén incident, en ineens zijn alle transvrouwen het probleem

Dagblad van het Noorden publiceerde recent een artikel van journalist Ina Reitzema met de kop: “Petitie na grof geweld door als man geboren Groningse (47) in vrouwengevangenis. ‘Transvrouwen zijn gevaar voor vrouwelijke medegedetineerden’.” De aanleiding is een ernstig incident in vrouwengevangenis Ter Peel. Een transvrouw stichtte brand in haar cel en mishandelde een cipier zwaar. De bewaker liep onder meer botbreuken rond de oogkas op. Dat geweld is ernstig en verdient natuurlijk aandacht. Opvallend is echter hoe snel het artikel het incident gebruikt als opstap naar een bredere politieke claim. Binnen enkele alinea’s verandert één dader in een argument over een hele categorie mensen. De kop kiest het frame Formeel staat de uitspraak over het gevaar van transvrouwen tussen aanhalingstekens. Het gaat dus om een citaat uit de petitie van stichting Voorzij, geen redactionele conclusie. De redactionele keuze zit ergens anders. Precies dit citaat staat in de kop. Dat is de plek met de grootste impact. Daarmee krijgt een activistisch geformuleerde claim onmiddellijk het zwaarste journalistieke gewicht. Daar komt nog iets bij. De titel gebruikt ook de formulering "als man geboren Groningse" voor een transvrouw. Dat is een vrij specifieke en in het debat vaak denigrerend gebruikte aanduiding. Het is geen neutrale beschrijving maar een term die het perspectief van tegenstanders van transrechten overneemt. Een kop bepaalt voor een groot deel hoe een artikel gelezen wordt. Hier staat daardoor niet het geweldsincident centraal, maar de boodschap van een campagne. Mensen worden zo geprimed om het stuk op een bepaalde manier te lezen. Van dader naar categorie De redenering die zo ontstaat is eenvoudig. Een transvrouw pleegt geweld in een vrouwengevangenis. Vervolgens verschijnt de suggestie dat transvrouwen als groep een veiligheidsprobleem vormen. Wat ontbreekt is de context die nodig is om zo’n conclusie te kunnen trekken. Geweld in gevangenissen is sowieso geen zeldzaamheid. Mishandeling, intimidatie en brandstichting komen in vrijwel alle detentie-inrichtingen voor. De relevante vraag is dus of transgedetineerden daarin een bijzondere rol spelen. Het artikel geeft geen cijfers over hoeveel transpersonen in Nederlandse gevangenissen zitten, hoe vaak zij betrokken zijn bij geweldsincidenten, of hoe geweld in vrouwengevangenissen zich überhaupt verhoudt tot andere detentieomgevingen. Wat daarbij ook buiten beeld blijft is het praktische dilemma. Transvrouwen simpelweg in mannendetentie plaatsen lost weinig op. Integendeel: internationaal onderzoek laat zien dat transvrouwen in mannengevangenissen juist een uitzonderlijk hoog risico lopen op mishandeling en seksueel geweld. Daarom kiezen veel landen voor individuele risicoafwegingen. Dat ingewikkelde beleidsvraagstuk verdwijnt zodra het debat wordt teruggebracht tot een simpele tegenstelling tussen 'wij' en 'zij'. Wanneer journalistiek framing wordt De directe aanleiding voor het stuk is een petitie van stichting Voorzij die wil dat transvrouwen niet langer in vrouwengevangenissen worden geplaatst. En ja, die petitie kan nieuws zijn. Journalistiek hoort dan wel de onderliggende claim te toetsen. In dit stuk gebeurt dat nauwelijks. Het incident, de petitie en de kop versterken vooral dezelfde boodschap. Daarmee laat het Dagblad van het Noorden zich opvallend gemakkelijk gebruiken als doorgeefluik voor een campagne. De centrale claim van de petitie krijgt maximale zichtbaarheid, terwijl de feitelijke onderbouwing nauwelijks wordt onderzocht. Het probleem ontstaat wanneer de framing van een activistisch initiatief al in de kop wordt overgenomen, en in de rest van het artikel niet wordt besproken. Dan verschuift de aandacht van de vraag hoe gevangenissen veiliger worden naar de vraag welke minderheidsgroep als probleem kan worden aangewezen. En precies dat lijkt hier te gebeuren.

Door: Foto: ©️ TransDistribution_free use_free share
Foto: © Sargasso logo Kort copyright ok. Gecheckt 09-02-2022

Wordt het niet eens tijd voor ‘onze krant’?

Grote kranten zijn bijna overal in het bezit van een relatief klein aantal rijke mensen. Welke invloed oefenen zij uit op personeelsbeleid en berichtgeving als deze bijvoorbeeld onwelgevallig is voor hun klasse?

Wordt het niet tijd voor (bijv.) een stewardship owned dagblad/krant of iets met een collectief model?

Ik ben abonnee van best wat kranten en nieuwsbladen omdat ik denk dat goede journalistiek de beste bescherming biedt tegen democratisch verval. Maar ik zou graag bijdragen aan een krant waar leden (lezers) en journalisten samen volledig in controle zijn over de bedrijfsvoering. In plaats van een paar veel te machtige Belgen, laat staan Jeff Bezos.

Closing Time | Het Dagelijkse Nieuws

Zit u nu elke dag bovenop het nieuws? En schiet er dan een liedje te binnen dat past bij het nieuws van vandaag?

Deze van Radiohead zou, wat tekst, muziek en en sfeer betreft, goed bij het dagelijkse nieuws kunnen passen.

“De gekken hebben het gesticht overgenomen”

“Geen respect voor het menselijk leven”

“President voor het leven
Heer van alles wat in de lucht vliegt
De beesten van de aarde
De vissen in de zee
Zijn het commando verloren”

Foto: Riccardof (cc)

Onzichtbaar leed

Aandacht voor humanitaire crisissituaties is ongelijk verdeeld. De hulporganisatie CARE constateert in een analyse van mediaberichten uit 2025 dat ongeveer 43 miljoen mensen die werden getroffen door crises grotendeels onzichtbaar blijven voor het wereldwijde publiek. ‘Conflicten, honger en extreme weersomstandigheden verwoesten levens in landen zoals de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zambia en Honduras. Toch domineren andere crises de wereldwijde media-aandacht. Van de vijf miljoen geanalyseerde online artikelen over humanitaire noodsituaties richt bijna de helft zich uitsluitend op het conflict in Gaza.’ Met als gevolg dat hulporganisaties onvoldoende geld binnen krijgen om hulp te bieden in die vergeten crisissen. In de top tien van onzichtbare rampgebieden staan acht Afrikaanse landen. 

Bovenaan staat de Centraal Afrikaanse Republiek (CAR), een land zonder zeegrens, midden in het continent tussen Tsjaad, Soedan, Congo en Kameroen.

Kaart

Al meer dan twaalf jaar lijdt de bevolking onder een zich almaar verscherpend conflict tussen diverse gewapende groepen. Aanvallen op de burgerbevolking en infrastructuur, waaronder ziekenhuizen en scholen, leiden herhaaldelijk tot ontheemding. ‘Eén op de vijf inwoners van Centraal-Afrika is ontheemd: meer dan 442.000 leven als intern ontheemden in hun eigen land, en bijna 665.000 als vluchtelingen in buurlanden zoals Kameroen, Tsjaad, de Democratische Republiek Congo en Zuid-Soedan. Tegelijkertijd biedt het land zelf onderdak aan bijna 53.000 vluchtelingen die bescherming zoeken tegen geweld of onderdrukking in andere landen.’ Meer dan de helft van de bevolking in de Centraal Afrikaanse Republiek is nu afhankelijk van hulporganisaties, schrijft CARE. Die organisaties worden naast slinkende inkomensbronnen ook gehinderd door het geweld van de voortdurende burgeroorlog. Een hulpmedewerker is om het leven gekomen. 

Foto: Steven Lek, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons.

Waarom de media rechts-extremisme normaliseren

COLUMN - In de media zien we dagelijks dat meepraten met valse frames lucratiever is dan het doorprikken ervan. Zelfs de NOS is niet meer neutraal. Hoogleraar Marcel Canoy roept daarom fondsen op een onafhankelijk platform op te richten voor gedegen onderzoeksjournalistiek.

We moeten het even hebben over journaliste Nina Zeelen. Ze werkte bij vele actualiteitenprogramma’s van de publieke omroep. Ze is daar na de laatste Tweede Kamerverkiezingen (2023) mee gestopt omdat ze de valse frames in Hilversum spuugzat was.

De NOS – geen usual suspect

Welke frames dan? Ik heb het even niet over de usual suspects als Sven Kockelmann, Wierd Duk of Wouter de Winther die dagelijks in deerniswekkende talkshows hun stokpaardjes mogen berijden. Ik heb het over de NOS, de omroep zonder kleur waarvan verwacht mag worden dat die onpartijdig het nieuws brengt en duidt. Zomaar drie voorbeelden.

Het echte nieuws was natuurlijk dat dit pathetische grootheidswaanzin is

De NOS presteert het om het idee van Trump om de Golf van Mexico te hernoemen te brengen als Wens Trump vervuld. Het echte nieuws was natuurlijk dat a) dit pathetische grootheidswaanzin is; b) dat Trump niet gaat over de naamgeving van internationale geografische en c) dat Google zichzelf volmaakt belachelijk en corrupt maakt door hierin mee te gaan.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Ik las het nieuws vandaag (op de muziek van)

Liedjes over het nieuws zijn er genoeg. In lijstjes als 75+ Best Songs About News, Songs about Journalism en Songs about the media. Zou er ook eentje bij zitten die passend is bij het nieuws van vandaag?

Al snel vond ik wat ‘goud van oud’. Het ‘Trouble every Day’ van Frank Zappa bijvoorbeeld. Naar het nieuws op tv kijken, beroerd worden van de ellende die voorbij komt en dan je moedeloos afvragen of daar ooit een eind aan komt. Een song uit 1966 met een scène die zich vandaag nog in menig huiskamer afspeelt.

Foto: Hulk Hogan op de Republikeinse Conventie (via Youtube)

Politiek discours als amusement pleegt verraad aan de publieke zaak

OPINIE - Over iets minder dan twee weken zijn de Amerikaanse verkiezingen. De druk op de Amerikaanse kandidaten om zich bij de kiezer in de kijker te spelen, neemt dus toe. Beeldvorming lijkt er daarbij meer toe te doen dan inhoud. Dat ligt vooral aan de aard van de hedendaagse media.

Bij het zien van een TikTok-commentaar op de laatste stunt van Donald Trump viel het me in eens binnen: we zitten met z’n allen naar reality-televisie te kijken. Trump had op een opmerking van Kamala Harris dat zij nog bij McDonalds had gewerkt gereageerd door zelf achter de frituur te gaan staan. Zo presenteerde hij zich als de ware man van het volk. Daar reageerde jan en alleman dan weer op, dat hij zelfs de frieten nog wist te verpesten.

Snuggere kijkers wisten te achterhalen dat de bewuste McDonalds die dag speciaal voor Trump buiten bedrijf was gesteld. Een beetje televisieproducent weet dat je nooit iets aan het toeval moet overlaten. De enthousiaste klanten waren vermoedelijk dan ook speciaal geselecteerd. Allerlei nieuwszenders brachten deze kunstgreep echter braaf. Het beeld van Trump in McDonalds-outfit achter het loket was een beeld gemaakt voor TV, zoals het ritje op een tank door presidentskandidaat Michael Dukakis in 1988 gemaakt was voor een foto in de krant.

Foto: Mr MdR (cc)

Onbegrijpelijk geweld

COLUMN - De media documenteren dagelijks incidenten waarbij mensen het slachtoffer zijn van allerlei vormen van geweld. Steekpartijen met dodelijke afloop, huiselijk geweld, aanranding en verkrachting, brute moordpartijen. Politiewoordvoerders melden steevast in summiere bewoordingen wat er is gebeurd. En dat er verder onderzoek wordt gedaan naar de precieze gang van zaken, de context en de motieven van de daders. Over de uitkomsten van dat onderzoek blijven we echter in veel gevallen in het ongewisse. Tenzij het om grote zaken gaat en de journalist de kans krijgt uitgebreid verslag te doen van wat in de rechtszaal allemaal ter sprake komt. In de meeste gevallen glijden de incidenten snel weg in de vergetelheid. Maar we blijven wel zitten met het idee dat geweld een moeilijk uit te bannen onderdeel is van onze samenleving.

Wat doet dat met mensen, al die beelden van onbegrijpelijk, irrationeel geweld? Wat is het effect van het ontbreken van achtergrond, context, verklaringen, motieven? Aanslagen op politici zijn nog te volgen. Maar het neerschieten van onschuldige schoolkinderen gaat ieders verstand te boven. En dergelijke incidenten stapelen zich op in de afgelopen jaren. Meer dan ooit lijken getourmenteerde pistool- en messentrekkers actief, ook in landen met een minder liberale wapenwetgeving dan de VS.

Quote du Jour | “Pers wordt afgerekend op clicks”

Vertrekkend Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) adviseert de parlementaire pers:

‘Als toekomstig ambteloos burger zou ik ook de media een bescheiden advies willen geven: laat de parlementaire pers en de redacties van talkshows zich bezinnen op de rare mix van sportverslaggeving (wie wint en wie verliest) en de persoonscultus (wie doet het slecht, wie goed, wie was het meest opvallend?) die van de Haagse journalistiek is gemaakt. Mag het weer over beleid gaan en wat dat voor Nederlanders betekent’

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: ElTico68 (cc)

‘De EU verdient betere waakhonden’

RECENSIE - Lise Witteman stelt in de inleiding van haar boek Wie let er op Brussel? de vraag: ‘hoe democratisch is een machtsbolwerk waarvan bijna niemand begrijpt wat er speelt, of hoe beslissingen precies worden genomen, laat staan hoe je daar als burger invloed op kunt uitoefenen?’ Het is een terechte vraag, maar geldt die alleen voor het ‘machtsbolwerk Brussel’? En verder: moeten we voor de oorzaak van het gebrek aan democratie in de EU niet op de eerste plaats kijken naar de machtsbolwerken in de hoofdsteden van de lidstaten?

In de aanloop naar de Europese verkiezingen volgende maand geeft het boek van Witteman, journalist van Follow the Money, een goed geïnformeerde en kritische blik op wat er de afgelopen vijf jaar zoal gespeeld heeft in Brussel en hoever de ‘prille democratie’ in Europa is gevorderd. Met als eindconclusie dat de EU ‘betere waakhonden verdient’. En met die ‘waakhonden’ bedoelt ze niet alleen de Europarlementariërs, maar ook de media, maatschappelijke organisaties en daartoe aangewezen ambtelijke instanties, zoals de Europese Ombudsman, de Europese Rekenkamer en het Europese Openbaar Ministerie. Aan toezicht en capaciteit ter bestrijding van corruptie en andere vormen van ondemocratisch handelen geen gebrek, zou je zeggen. Maar dat valt nog niet mee. Een langer bestaande instantie als het anti-corruptiebureau OLAF blijkt in de praktijk weinig te kunnen doen. Het bureau onderzoekt klachten over de besteding van EU-geld en geeft ze vervolgens door aan de nationale autoriteiten. In slechts 12% van de gevallen heeft dat in de periode 2016-2022 tot vervolging geleid. ‘Het meest schrijnende voorbeeld’, schrijft Witteman ‘is Nederland’. Met de minstens tien aanbevelingen die OLAF Nederland in deze periode heeft gestuurd heeft het Nederlandse OM eind 2023 nog niets gedaan. Het recent geïnstalleerde Europese Openbaar Ministerie biedt hoop, ook al is het nog niet in alle lidstaten geaccepteerd. Het is onafhankelijk en kan misdrijven rechtstreeks bij de nationale rechtbanken aanhangig maken.

Volgende