AIVD herhaalt fouten uit het verleden…….

....en de politiek volgt de geheime diensten nog steeds. Een open brief aan de Kamerfractie van D66* bij de presentatie van het boek 'De BVD in de politiek' op woensdag 15 juni j.l. Geachte Kamerleden Dit boek gaat over de wijze waarop de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw heeft geprobeerd de Communistische Partij van Nederland te ondermijnen. Een afgesloten hoofdstuk zult u zeggen. Maar:  ‘Als we het verleden niet kennen, begrijpen we het heden steevast verkeerd’ schreef de politicoloog John Keane onlangs in De Groene. ‘Kennis van het verleden helpt ons de maat der dingen te vatten.’ En daarom ben ik zo vrij om uw aandacht te vragen voor mijn boek. D66 is een partij die openheid en de bescherming van privacy en andere burgerrechten hoog in het vaandel heeft staan. Juist deze waarden staan nu opnieuw op het spel. Daarom hoop ik van harte dat u bereid bent de lessen uit deze geschiedenis ter harte te nemen. Wat ik over het verleden van het binnenlandspolitiek optreden van de geheime dienst heb kunnen reconstrueren is tamelijk onthutsend. Voor sommigen is dat misschien ook weer niet zo verrassend na de onthullingen van BVD-geschiedschrijver Dick Engelen in 1995. Mijn onderzoek heeft echter nieuwe informatie opgeleverd die eens temeer laat zien dat de BVD zijn mandaat verregaand heeft overschreden. En vooral: kon overschrijden door een ernstig tekort in de politieke verantwoording. Ook op dat punt hoop ik bij u gehoor te vinden voor wat er uit het verleden kan worden geleerd. Het verleden Wat staat er kort gezegd in mijn boek? De BVD dreef in de jaren vijftig met tientallen geïnfiltreerde agenten een intern partijpolitiek conflict in de CPN op de spits. Bepaalde inlichtingen uit de CPN werden heel bewust en strategisch gelekt naar bevriende journalisten. De acties van de dienst leverden een niet onbelangrijke bijdrage aan de scheuring van de partij in het voorjaar van 1958. De inlichtingendienst hield vervolgens de Bruggroep van de geroyeerde communisten en de door hen gevormde Socialistische Werkerspartij (SWP) organisatorisch en financieel in leven. Ook de restanten van de communistische Eenheidsvakcentrale (EVC) konden enkele jaren rekenen op de sponsoring van de geheime dienst. De besturen van SWP en EVC kregen via agenten instructies voor de juiste koers. Tekenen van wankelmoedigheid werden beantwoord met nieuwe financiële injecties. BVD-agenten namen ook actief deel aan de verkiezingsstrijd in 1959. De dienst was er trots op dat ze met de Bruggroep van Gortzak en Wagenaar de CPN een nederlaag hadden toegebracht. De BVD exploiteerde voorts de SWP en de EVC in een poging om samen met Britse en Amerikaanse geheime diensten in West-Europa een internationaal netwerk van dissidenten op te richten. Daarvoor rekruteerde men toenmalig Tweede Kamerlid Gerben Wagenaar van de Bruggroep als ‘topagent’. Met hem mengde de dienst zich begin jaren zestig in de internationale discussie van (ex-)communisten. Daarvoor werd het Internationaal Contact Bulletin opgericht. De eerste redactiesecretaris was G. van het Reve sr., de vader van de schrijver, en ook BVD-agent. Later exploiteerde de BVD met de MLPN ook nog een fake-partij om zich te kunnen mengen in conflicten van maoïsten en een spionnenkanaal open te houden naar China en Albanië. Tot zover een ultrakorte samenvatting van enkele binnenlandse operaties van de BVD die ik in mijn boek heb beschreven en waar onze volksvertegenwoordiging nooit iets van heeft geweten, sterker nog heel bewust is buiten gehouden. Nu naar de actualiteit. Het heden Een quote: ‘Rotterdam moet eigen inlichtingenwerk per direct staken.’ Dat is de kop van een redactioneel krantencommentaar, niet uit De Waarheid van zestig jaar geleden, maar uit de NRC van 30 mei 2022. De krant reageert op de evaluatie van wat heet de ‘Rotterdamse aanpak radicalisering, extremisme en polarisatie’. Er blijkt nogal wat mis met deze aanpak. Het Rotterdamse gemeentebestuur zet vrijwilligers in als spionnen in de buurt. De informatie waar zij mee komen wordt op het stadhuis gedeeld met verschillende instanties. Zonder enige wettelijke waarborg voor de handhaving van burgerrechten. ‘Dit gaat dus over grondrechten, over de macht van de staat zich te mengen in de privélevens van burgers en daar maatregelen op te baseren – de Orwelliaanse staat ten voeten uit, die fundamentele rechten van individuele burgers kan beschadigen’ schrijft de NRC. De conclusie van het evaluatierapport dat de gemeente hier grenzen overschrijdt heeft er echter niet toe geleid dat Rotterdam deze praktijken stillegt. ‘Minister: doe hier wat aan. Kamer: vind er iets van. En Rotterdam: staak het individuele inlichtingenwerk. Het mag niet’, zo eindigt het redactioneel commentaar van de NRC. En er is nog meer dat niet mag. De NRC berichtte begin vorige maand ook nog dat de NCTV politieke partijen volgt. Precies zoals dat vroeger met de CPN gebeurde. Voormalig minister Grapperhaus heeft de Kamer eerder openlijk bezworen dat het alleen gebeurt als de partij bedreigd wordt. Quod non dus. Bemoeienis van de staat met politieke groeperingen moet in een democratische rechtsstaat naar mijn mening uitgesloten worden tenzij er duidelijk sprake is van criminaliteit of een ernstige verstoring van de openbare orde. De NCTV lijkt dit principe echter net als voorheen de BVD niet serieus te nemen.  De NCTV was eerder ook al in het nieuws met grensoverschrijdende volgacties van burgers, activisten, politici en religieuze voormannen. Ook het ministerie van Defensie is nog niet zo lang geleden in opspraak gekomen vanwege het willekeurig verzamelen van informatie over allerhande ‘maatschappelijke uitingen en ontwikkelingen’, waartoe een breed gezelschap van Nederlanders heimelijk werd gevolgd. De AIVD kwam in het nieuws vanwege plannen om de zogenaamde ‘sleepwet’ verder uit te kleden waardoor nog meer onschuldige mensen ten onrechte in beeld komen en blijven. Vandaag bericht de NRC over onwettig bewaarde bulkdata die moeten worden vernietigd [ reactie van de dienst: we zien nog wel een gaatje om er onder uit te komen]. Twee jaar terug kreeg de AIVD de steun van minister Ollongren om de wettelijke bewaartermijnen te negeren. En deze dienst blijkt, zoals de Volkskrant een paar weken geleden berichtte, gebruik te maken van omstreden Israëlische hacksoftware die volgens Canadese onderzoekers een ernstige bedreiging vormt voor de democratie. Blind vertrouwen Mag de staat dan helemaal geen inlichtingen verzamelen? Voor alle duidelijkheid: natuurlijk wel. We mogen als burgers van de overheid verwachten dat ze bedreigingen van onze veiligheid tijdig opspoort en onschadelijk maakt en dat ze de democratische rechtsstaat beschermt tegen alle vormen van ondermijning. Dat staat buiten kijf. Evenals de noodzaak van geheimhouding van lopende operaties. Het probleem zit vooral in het tekort aan toezicht en controle van de kant van onze volksvertegenwoordiging. En in de gebrekkige verantwoording achteraf. Dat is de les die we kunnen trekken uit de geschiedenis die ik in dit boek heb beschreven. De politiek heeft inlichtingen- en veiligheidsdiensten tijdens de Koude Oorlog uit blind vertrouwen de vrije hand gegeven, zo men al geïnteresseerd was. En dat lijkt helaas nog steeds het geval. Er waren uitzonderingen. Ik noem het Utrechtse PvdA Kamerlid Hein Roethof die als eerste in de jaren zeventig aandrong op een wettelijke regeling voor de inlichtingendiensten. Ik noem zijn partijgenoot Ed van Thijn, die als minister van Binnenlandse Zaken besloot te stoppen met het volgen van de CPN door de BVD. Hij werd helaas overruled door zijn opvolger Rood van D66 die net als alle andere naoorlogse ministers zijn oren liet hangen naar de wensen en praktijken van de dienst. Ik hoop dat u na alles wat er inmiddels bekend is geworden over deze geschiedenis afstand wilt nemen van deze gewoonte. De dienst heeft het lange tijd voor het zeggen gehad. Maar de dienst was, zoals BVD-historicus Engelen ook toegeeft, veel te lang behept met een tunnelvisie ten aanzien van het Nederlandse communisme. De dreiging die van deze politieke stroming uitging werd schromelijk overschat. De investeringen in personeel en middelen om het communisme onschadelijk te maken gingen alle perken te buiten. Ze brachten grote schade toe aan het democratische proces van partijvorming en politiek debat. De democratie heeft er onder geleden. En helaas lijdt ons politieke systeem nog steeds onder vastgeroeste denkbeelden en tunnelvisies van overheidsdienaren in verschillende delen van het staatsapparaat. U kent de voorbeelden inmiddels. Het is aan u als onze volksvertegenwoordigers om de institutionele defecten bij – in dit geval- de inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan de kaak te stellen en te zorgen voor herstel in overeenstemming met onze grondrechten en de waarden waarop onze democratie is gebaseerd. Ik hoop op u te mogen rekenen. Excuses zijn volgens mij niet nodig. Wel toegang tot de archieven voor onderzoekers teneinde volledige openheid over deze geschiedenis te krijgen. En u kunt de tekortkomingen uit het verleden die ik in dit boek heb beschreven bovendien recht zetten door de gemeente Rotterdam, de NCTV, het Ministerie van Defensie én de AIVD tot de orde te roepen en te zorgen voor een degelijke en democratische controle op de uitvoeringspraktijk van deze diensten. Ik hoop van harte dat u als volksvertegenwoordigers van een liberale en democratische partij het nodige wil doen om te voorkomen dat nieuwe tunnelvisies leidend worden bij de uitvoering van de taken van de overheid. Ik dank u voor de aandacht en wens u veel sterkte en wijsheid bij uw werk! * De brief is gericht aan de fractie van D66 die ik voor de boekpresentatie had uitgenodigd maar die helaas verhinderd was. Jos van DijkDe BVD in de politiekDe bestrijding van het communisme doorde Nederlandse geheime dienst164 p.; paperbackisbn 978 90 76905 27 3€ 17,90Het Wereldvenster

Foto: Apionid (cc)

Met spionage leer je veel, maar kun je weinig

COLUMN - Het was volgens de CIA zelf de ‘inlichtingencoup van de eeuw’: West-Duitsland (de BRD) en de VS waren de geheime eigenaren van een Zwitsers bedrijf, Crypto AG, opgericht in 1952. Crypto AG verkocht overheden machines waarmee berichten konden worden versleuteld. Ze bouwden een achterdeur in. Zo aten de VS en de BRD van twee walletjes: ze verdienden goud geld aan de machines, die aan bijna 130 staten werden verkocht; én ze konden op hun gemak de veilig gewaande communicatie van vriend en vijand doorspitten.

West-Duitsland en de VS lazen berichten mee over de militaire coup in Chili tegen Salvador Allende, over de grootschalige mensenrechtenschendingen in Argentinië onder Jorge Videla, over de gijzeling van VS-diplomaten in de Amerikaanse ambassade in Teheran, en de vredesbesprekingen tussen Israël en Egypte in Camp David, onder leiding van Jimmy Carter.

Het verhaal kwam afgelopen week naar buiten. Maar dat was niet voor het eerst.

In 1986 meldde Ronald Reagan, indertijd de Amerikaanse president, dat de VS diplomatiek verkeer van Libië had onderschept en zo met zekerheid wist dat Moammar Gaddafi achter de bomaanslag op een Berlijnse disco had gezeten. Al snel werd de betrouwbaarheid van Crypto AG in twijfel getrokken.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Amerikaanse inlichtingendiensten vertrouwen eigen president niet

Michael Flynn, recent benoemd tot National Security Advisor heeft gelogen over gesprekken die hij met de Russische ambassadeur heeft gevoerd over het opheffen van sancties.

Delen van het inlichtingendossier van een Britse voormalige geheim agent, waaruit zou blijken dat de Russische geheime dienst materiaal heeft waarmee men Trumps hand zou kunnen forceren, zijn inmiddels bevestigd door Amerikaanse onderzoekers.

De NSA houdt inmiddels informatie achter voor de president (waarom lekken riskeren als ‘ie toch niet oplet?) en de CIA heeft een beveiligingsverklaring geweigerd voor een van Flynns assistenten. Het is maar de vraag hoelang Flynn zijn baan nog houdt.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

‘Het is oorlog maar niemand die het ziet’

RECENSIE - © Uitgeverij Podium. Boekcover Huib Modderkolk - Het is oorlog maar niemand die het ziet. Omslagontwerp - Philip StroombergHuib Modderkolk verzamelt zes jaar onderzoek naar mondiale digitale strijd. Eindelijk een goed boek over de praktijk van digitale strijd tussen staten, onder leiding van hun geheime diensten. Een oorlog die niemand zou zien. Voetbal is oorlog, zei Rinus Michels, en we gingen het zo zien.

Met een geweldige primeur over betrokkenheid van de AIVD bij de plaatsing van Stuxnet-malware in het beheer van het Iraanse kernprogramma en een rechtszaak van diezelfde AIVD; plus de gebruikelijke DWDD-marketing en een onnodig stickertje van Lubach op het omslag kwam het boek van Huib Modderkolk met een katapult op de markt. ‘Het is oorlog, maar niemand die het ziet’ bereikt direct de top-10. En dat is terecht.

Afgaande op de betoog van Paul Abels dat de AIVD nooit zonder strategisch doel in de openbaarheid treedt, was die rechtszaak mogelijk bedoeld om extra aandacht te trekken voor de Stuxnet-primeur: de AIVD spreekt internationaal een knap woordje mee en wil dat weten. De bemoeienis van de AIVD met Iran is overigens gezien de internationale verhoudingen twijfelachtig, vindt Paul Aarts.

De eerste beschrijving van strijd in Modderkolks boek is gewijd aan zijn ontrafeling van de eerste grote digitale aanval op Nederland tot nu toe; die op de uitgever van digitale certificaten DigiNotar in Beverwijk in augustus en september 2011. Deze aanval stortte Nederland tot op regeringsniveau in chaos. Modderkolk reconstrueert het met onder anderen Aart Jochem en Erik de Jong van Govcert.

Foto: Christiaan Colen (cc)

Gijzeling – geen oorlog

COLUMN - Het is oorlog, maar niemand die het ziet, waarin Huib Modderkolk aantoont hoe inlichtingen- en geheime diensten in een digitale strijd zijn verwikkeld en ondertussen zowat alles en iedereen hacken, is een subliem boek. Hij laat gedetailleerd zien hoe spionage en sabotage verweven zijn geraakt. De enige kanttekening die ik heb, is dat hij steevast de oorlogsmetafoor inzet in zijn poging om de hele zwik voor de leek begrijpelijk te maken.

Begrippen als koude oorlog, wapenwedloop, escalatie en afschrikking, aanval en verdediging klinken vertrouwd, en lijken een nuttig kader te bieden. Maar ze ontnemen ons het zicht op wat dit moderne wapengekletter zo radicaal anders maakt, en laat ons de verkeerde ‘oplossingen’ suggereren. Naar aanleiding van de documentaire Zero Days (2016), die liet zien dat geheime diensten vet betalen voor exploits om andermens’ systemen te kunnen binnendringen en manipuleren, werd geopperd dat een non-proliferatieverdrag voor beveiligingslekken een oplossing kon zijn. Heus: wie dat voorstelt, begrijpt niets van het probleem.

Niet alleen overheden of hun steelse subdivisies kunnen essentiële infrastructuur hacken. Ook een vasthoudende puber ergens op een zolderkamertje kan KPN platleggen, zoals Modderkolk aantoont. Non-proliferatie is gebaseerd op bovenstatelijke controles, op internationaal recht en dito verdragen, op sancties, op traceerbare goederen, op voor de buitenwereld zichtbare proeven, op identificeerbare fabrieken en installaties. Dat alles ontbreekt te enen male bij digitale spionage en sabotage.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Foto: Tomasz Pro (cc)

Op de radar van de overheid

VERSLAG - Wat als de overheid zichtbare en onzichtbare opsporingstools inzet? Brenno de Winter ondervond het aan den lijve en vertelt in Villamedia wat het met je doet als je als journalist op de radar staat.‘Toen ik mijn huidige vrouw ontmoette, durfde ik nauwelijks met haar aan de telefoon te spreken.’ 

Onafhankelijke journalistiek is een van de belangrijke hulpmiddelen om te voorkomen dat een overheid doorslaat. Dankzij de onthullingen van Zembla wordt duidelijk dat het Openbaar Ministerie (OM) bij een misdrijf anders met bedrijven omgaat dan met burgers. CBS News toont foto’s van de Abu Ghraib gevangenis waar de Amerikanen gevangen martelen en verkrachten. De Volkskrant brengt Halbe Zijlstra ten val na onthullingen over een verzonnen bezoek aan Poetin. Wikileaks laat met diverse onthullingen zien hoe de oorlogen in Afghanistan en Irak werkelijk verlopen, hoe de ambtsberichten een ander licht op de diplomatiek van de VS werpen of hoe de CIA inbreekt op televisies van burgers.

Inlichtingendiensten

Wie het belangenspel begrijpt, snapt ook dat een overheid zal reageren. Hoe gevoeliger het verhaal hoe feller de reactie. Na de onthullingen van Edward Snowden wordt dat zichtbaar. De vriend van journalist Glenn Greenwald wordt uren opgehouden op vliegveld Heathrow op basis van antiterreurwetgeving. Medewerkers van de Britse inlichtingendienst GCHQ dwingen The Guardian tot het vernietigen van de documenten onder hun toeziend oog. Enkele Europese landen weigerden de premier van Bolivia door hun luchtruim uit angst dat Snowden aan boord zat.

Foto: AJC1 (cc)

Het eenzijdige vijandbeeld van de BVD

RECENSIE - Het debat over de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft baat bij een evaluatie van het optreden van de BVD in het verleden.

Constant Hijzen schreef met zijn proefschrift Vijandbeelden; de veiligheidsdiensten en de democratie 1912-1992 een indrukwekkende en originele geschiedenis van de BVD en zijn voorgangers. Er zijn meer boeken verschenen over Nederlandse geheime diensten, waaronder het standaardwerk van de eigen historicus van de BVD, Dick Engelen uit 1995. Maar die boeken gaan vooral over de binnenkant van de dienst. Of het zijn nogal anekdotische verhalen over de avonturen van Nederlandse spionnen die de vijand te slim af zijn. Hijzen concentreert zich op de de relatie tussen de BVD en de omgeving, actoren met een rol in de democratie die de dienst zou moeten beschermen: de politiek, de burgers en de media. In de interactie tussen de nationale veiligheidsdienst en zijn politieke, ambtelijke en maatschappelijke omgeving moet de legitimiteit van het functioneren van de dienst worden gevonden. En daar valt wat de BVD betreft nog wel het een en ander op aan te merken.

Vijandelijke ideologie

Wat Engelen in zijn Geschiedenis ook al duidelijk maakte bevestigt Hijzen: de BVD had een volstrekt eenzijdige dreigingsperceptie. Het communisme was hét grote gevaar voor Nederland, de CPN was een staatsondermijnende ‘vijfde colonne’, communisten waren per definitie niet te vertrouwen. En dat beeld bleef dominant en sturend voor het optreden van dienst tot ver in de jaren tachtig. Ondanks alle bezwaren die tegen deze eenzijdige opvatting van de veiligheid in Nederland al in de jaren zestig en zeventig veelvuldig werden geuit. Kamermoties van onder andere PvdA-Kamerlid Roethof en aanwijzigingen van de PvdA-minister van Binnenlandse Zaken Van Thijn hadden weinig effect.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Foto: http://www.emersonkent.com/history_notes/klemens_von_metternich.htm

Fantoomterreur

RECENSIE - Misbruik van angst voor aantasting van de bestaande orde is van alle tijden.

In De Fantoomterreur laat Adam Zamoyski zien hoe reactionaire leiders tijdens de Franse Revolutie en in de restauratie-periode daarna revolutiedreiging gebruikten om hun politie en inlichtingendiensten te versterken en burgerlijke vrijheidsrechten aan banden te leggen.

Na de Slag bij Waterloo, nu 200 jaar geleden, begon in Europa een tijdperk van restauratie. De overwinnaars van Napoleon herstelden de macht van de adel en de absolutistische vorsten. Maar de geest van de Franse Revolutie bleef bestaan. Alles wat ook maar in de verste verte leek op een poging om de verworvenheden van die revolutie te herstellen werd in de eerste decennia van de 19e eeuw hardhandig de kop in gedrukt. In heel Europa ontstonden tijdens en na afloop van de Franse Revolutie professionele inlichtingenapparaten die de basis zouden gaan vormen voor de uitgebreide staatscontrole later in de 19e en 20e eeuw.

Zamoyski, een Engelse historicus van Poolse komaf, laat aan de hand van gedetailleerde beschrijvingen zien dat de anti-revolutionaire politie- en spionagenetwerken die begin 19e eeuw ontstonden voor een groot deel gebaseerd waren op spookverhalen, geruchten, irreële angsten en opgeblazen berichten over  niet bestaande samenzweringen. In zijn voorwoord schrijft hij dat deze geschiedenis hem steeds meer deed denken aan wat er in de huidige tijd gebeurt. De angst voor verandering, chaos en onzekere tijden is een nuttig instrument voor machthebbers. Onder het mom van bescherming van de burgers ontnemen zij hen grondrechten en vrijheden, maar waar het werkelijk om gaat is het in stand houden en versterken van de bestaande machtsstructuren.  Zamoyski zegt dat hij de verleiding nauwelijks kon weerstaan om parallellen te trekken tussen de Oostenrijkse kanselier Metternich of de Russische tsaren en hedendaagse Britse of Amerikaanse leiders. Hij laat het aan de lezer over. En dat levert een buitengewoon interessant en spannend boek op.

Foto: Mike Licht (cc)

Bureauspeurders

COLUMN - CDA-kamerlid Pieter Omtzigt is tevens rapporteur Juridische Zaken en Mensenrechten voor de Raad van Europa. In die hoedanigheid publiceerde hij vorige week een rapport over de moderne massasurveillance.

Omtzigts rapport is heftig. De schaal waarop (vooral) de UK en de VS data van gewone burgers vergaren, noemt hij onthutsend: hij spreekt van ‘een op hol geslagen machinerie’. Veel van deze bespieding is volgens Omtzigt ronduit in strijd met de mensenrechten. Er worden geheime wetten, geheime rechtbanken en geheime wetsinterpretaties gebruikt; inlichtingendiensten hollen doelbewust allerlei waarborgen uit; burgers worden als verdachten behandeld; verdachten kunnen zich vaak niet verdedigen tegen aantijgingen, ook niet wanneer die op schrale gronden zijn gebaseerd; het optreden van afluisterinstanties onttrekt zich aan elke democratische besluitvorming, controle en verantwoording.

Het is nogal een waslijst.

En wat levert deze surveillance-industrie nu op, behalve een groeiende onvrijheid voor iedereen en miljoenencontracten voor de onderaannemers? Niets, constateert Omtzigt grimmig, zoals velen voor hem ook al deden. Er is geen enkele bewijs dat die hele machinerie enige aanslag heeft voorkomen.

Sterker: bij grote aanslagen blijkt na afloop telkens dat inlichtingendiensten de plegers ervan al eerder in het vizier hadden, maar dat hielp niet. Er was teveel werk: het wemelt van de meldingen via het systeem, en deze verdachten waren zodoende onderop de stapel beland. En de interne bureaucratie helpt ook niet; de verschillende takken van inlichtingendiensten werken langs elkaar heen, rapporten blijven halverwege hun weg omhoog in de pikorde ergens op een bureau liggen.

Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

De waard en de gasten

ELDERS - Voer voor complotdenkers.

Heinz-Christian Strache, leider van de FPÖ, de extreemrechtse Vrijheidspartij in Oostenrijk, is in Moskou om met de Russische leiders te bespreken hoe de “crisis in Europa” overwonnen kan worden. Het bericht heeft in Oostenrijk onmiddellijk tot speculaties geleid over de werkelijke bedoelingen van de vriendschappelijke betrekkingen van Poetin met Europees extreemrechts. Franse onderzoeksjournalisten van de website Mediapart hebben namelijk deze week ook al onthuld dat Marine Le Pen van het extreemrechtse Front National in september een lening van 9 miljoen heeft ontvangen van de Russische First Czech Russian Bank (FCRB). Volgens een verontwaardigde Le Pen wilden de Franse banken haar geen lening geven. “We hebben overal aangeklopt voor de financiering van de verkiezingscampagne volgens jaar”, klaagt de penningmeester van het FN, “maar geen enkele Franse of Europese bank wilde ons helpen.” Mediapart is inmiddels door de partij in de ban gedaan en mag geen vertegenwoordiger sturen naar het congres van FN dat dit weekend wordt gehouden.

In Frankrijk wordt Le Pen’s verhaal niet door door iedereen geloofd. Zij heeft in het verleden haar bewondering voor Poetin niet onder stoelen of banken gestoken en nog onlangs bekritiseerde ze het besluit van de Franse president Hollande om de verkoop van een oorlogsschip aan Rusland uit te stellen. Hollande buigt volgens Le Pen voor Amerikaanse druk. Anderen beschuldigen haar ervan met haar Russische relaties buitenlandse inmenging in de Franse politiek toe te laten.  Moskou lacht.

Volgende