De wereldwijde toename van hittestress door klimaatverandering

Grote delen van Europa hebben vroeg in deze zomer hittestress ervaren. Wat dat is en hoe het aanvoelt, zal ik dus niet hoeven uit te leggen. In veel landen, waaronder Nederland, werden temperatuurrecords voor juni gebroken, en in sommige landen werden zelfs temperaturen bereikt die daar nooit eerder waren gemeten. Onderstaand lijstje is afkomstig van de BBC. [caption id="attachment_369840" align="aligncenter" width="297"] Temperatuurrecords tijdens de hittegolf in Europa van juni 2026. Bron: BBC klik voor groter beeld[/caption] Hitte is een belangrijke oorzaak van weergerelateerd overlijden. Vooral ouderen en jonge kinderen zijn kwetsbaar, maar ook mensen die fysiek werk doen in de buitenlucht lopen een verhoogd risico op gezondheidsschade of zelfs overlijden. Er is bij hittegolven altijd een aanzienlijke oversterfte, maar toch wordt hitte zelden genoemd als doodsoorzaak in overlijdensrapportages. Mensen overlijden vaak door andere aandoeningen die door hitte worden verergerd, zoals hartfalen of astma. Precieze cijfers over het effect van hitte op mortaliteit zijn mede daardoor moeilijk vast te stellen. De fysiologie van hitte De biochemie in het menselijk lichaam is helemaal ingericht op een temperatuur van 37, 38 graden. Bij enkele graden meer of minder gaan er processen haperen, en daardoor kan er schade ontstaan. Duurt dat niet heel lang, dan kan het lichaam de schade vaak nog wel herstellen. Maar ergens houdt dat op. De meest kwetsbaren kunnen dat punt vrij snel bereiken. Dat is zeker zo wanneer het ’s nachts warm blijft. Hoge nachttemperaturen blijken het herstel te bemoeilijken, onder meer omdat we slechter slapen als het te warm is. Maar het meeste wetenschappelijke onderzoek richt zich toch op de hoogste temperaturen van de dag. Vaak wordt de natteboltemperatuur gebruikt als maat voor het fysiologische effect van hitte, maar er zijn nog wat verder uitgewerkte maten. Twee daarvan lijken sterk op elkaar: de Wet Bulb Globe Temperature (WBGT), die het KNMI sinds kort gebruikt bij het berekenen van de hittekracht, en de Universal Thermal Climate Index (UTCI). Om eerlijk te zijn ben ik er niet zo diep ingedoken dat ik het verschil tussen die twee uit kan leggen, als dat er al is. Voor zover ik het begrijp is de WBGT ontwikkeld vanuit de meteorologie en de UTCI vanuit de medische wetenschap, maar beide gaan uit van de vier factoren die samen de hittebelasting bepalen: temperatuur, luchtvochtigheid, wind en straling. Ze komen ook goed overeen met de gevoelstemperatuur. Logisch, want ons lichaam is niet geëvolueerd om de precieze temperatuur in graden Celsius te kunnen bepalen, maar om aan te voelen hoe belastend hitte (of kou) voor ons is. Ik houd het vanaf nu dus maar op gevoelstemperatuur. Het artikel waar ik het over ga hebben gebruikt dat woord ook enkele keren voor de UTCI. Dat artikel vergelijkt de hittestress zoals die wereldwijd voorkwam in de periode 2015 – 2024 met die van de jaren ‘70. In vrijwel de hele wereld is, zoals te verwachten viel, een toename te zien. Er worden drie niveaus van hittestress onderscheiden: bij een gevoelstemperatuur boven de 32 °C is die sterk, boven de 38 °C zeer sterk en boven de 46 °C extreem. De toename van hittestress Er staan een heleboel interessante kaartjes in dat artikel. Teveel om hier allemaal over te nemen. Ik beperk me tot de twee hieronder, die aangeven hoe de gevoelstemperatuur van de tien warmste dagen en de tien warmste nachten per jaar is veranderd sinds de jaren ‘70. Voor de andere kaartjes verwijs ik door naar figuur 1 uit het artikel. Er blijken zowaar nog enkele plekjes op aarde te zijn waar de gevoelstemperatuur van de warmste dagen wat is gedaald. Het meest opvallend is dat dit in een aanzienlijk deel van India is gebeurd. Het artikel geeft er geen verklaring voor. Bij mijn weten is de gemiddelde temperatuur hier niet gedaald, dus mogelijk heeft het te maken met een afname van de luchtvochtigheid, of toename van wind of bewolking. De sterke toename van luchtverontreiniging in dit van de wereld zou ook invloed kunnen hebben. Het effect bestaat alleen overdag; de warmste nachten zijn hier ook warmer aan gaan voelen. [caption id="attachment_369843" align="aligncenter" width="500"] Verandering van de gevoelstemperatuur van de tien warmste dagen per jaar. Bron: Emerton et al. 2026 klik voor groter beeld[/caption] [caption id="attachment_369844" align="aligncenter" width="500"] Verandering van de gevoelstemperatuur van de tien warmste nachten per jaar. Bron: Emerton et al. 2026 klik voor groter beeld[/caption] In bewoonde gebieden in de wereld komen gevoelstemperaturen voor die uiteenlopen van -60 °C tot meer dan 50 °C. In gebieden met een gematigd klimaat, zoals Europa, zitten temperaturen waarbij hittestress voorkomt in het staartje van de temperatuurdistributie. Dat staartje kan aanzienlijk groter worden als de distributie van de temperatuur enkele graden verschuift. Dagen met sterke hittestress komen in Europa nu bijna twee keer zo vaak voor als in de jaren ‘70, die met zeer sterke hittestress ruim twee keer, en die met extreme hittestress tweeënhalve keer. [caption id="attachment_369841" align="aligncenter" width="429"] [/caption] Distributie van gevoelstemperaturen in Europa in de jaren ’70 (onderbroken curve) en de periode 2015 – 2024 (ononderbroken curve). Gekleurde lijnen geven drempelwaarden aan voor sterke, zeer sterke en extreme hittestress en de cijfers de vermenigvuldigingsfactor van het aantal dagen met in het huidige klimaat t.o.v. de jaren ’70. Bron: Emerton et al. 2026 klik voor groter beeld Langere periodes Natuurlijk wordt ook de periode waarin hittestress voor kan komen langer. De afbeelding hieronder laat dit zien voor Europa. De hittegolf die we eind juni hebben gehad past helemaal in het beeld van het opgewarmde klimaat, zoveel is duidelijk. [caption id="attachment_369842" align="aligncenter" width="450"] Periodes waarin matige, sterke, zeer sterke en extreme hittestress voorkwamen in Europa in de jaren ’70 en de periode 2015 – 2024. Bron: Emerton et al. 2026 klik voor groter beeld[/caption] Slotverzuchting Ik weet dat het niet nodig is, maar ik kan het niet laten om dit verhaal te eindigen met een verzuchting over de pseudosceptici. Een van de vaste drogredenen uit hun standaardrepertoire is de valse tegenstelling tussen mitigatie en adaptatie. We zouden voor dat tweede moeten kiezen, vinden ze. Nu is er best het een en ander gebeurd met aanpassing aan extreme hitte. Hitteplannen, waarschuwingen en informatie van het KNMI over wat te doen bij hitte bijvoorbeeld. Maar dat blijkt toch ook weer niet deugen, maakte ik de afgelopen tijd op uit de pseudosceptische blogosfeer. Het zou overdreven zijn, of zelfs bangmakerij. Dus adaptatie moet, maar wel alleen als die je niet confronteert met de feiten over het veranderende klimaat. Het blijft een wonderlijk gezelschap…

Door: en Foto: Immo Wegmann on Unsplash
Foto: Cristian Ibarra Santillan (cc)

Wie stikstof zaait, zal vuur oogsten

, door

COLUMN - Ruim twee weken geleden lekte een concept uit van het nieuwe IPPC-rapport over de staat van het klimaat. De waarschuwingen daarin zijn heftig: we naderen het moment waarop de klimaatverandering onomkeerbaar wordt met rasse schreden. Anders dan alle ambitieuze plannen het doen voorkomen – zero-zus voor 2030, zero-zo voor 2050 – gebeurt er nu veel te weinig. Sterker, we lozen alleen maar meer rommel in de lucht, de aarde en het water. En Nederland doet het daarbij, ons geloof in onze eigen superioriteit ten spijt, bepaald slechter dan veel andere Europese landen.

Op 13 mei van dit jaar was het 27 graden in de Barentszee, 20 graden heter dan normaal was rond die tijd. De veenbranden in de Russische poolgebieden zijn ongewoon vroeg begonnen, het ijs op de Noordpool smelt nog weer een tikkie sneller. In het noordwesten van de VS en het zuidwesten van Canada liepen de temperaturen op tot tegen de 50 graden. Na de hitte kwam het vuur: het Canadese dorpje Lytton, dat al dagen met recordtemperaturen kampte, kreeg wildvuur te verduren en werd in de as gelegd. En tegenwoordig sterven er wereldwijd al meer mensen aan luchtvervuiling dan aan roken.

Vrijdag zag ik op Twitter water branden: in de Golf van Mexico was op grote diepte een boorpijp gebroken en de zee stond in de hens. Het duurde uren eer blusschepen het vuur wisten te doven.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Midday

, door

Op een dag dat misschien de hitterecords gaan sneuvelen, gaat Closing Time op zoek naar muziek die hier het best bij past. Niet de opgefokte, uitbundige warmte van een zwoele zomernacht, want daar is het te warm voor. Nee, het gaat om de lome, zinderende hitte die op het midden van de dag als een loden deken over alles heen ligt, en die de lucht doet trillen.

Het ultieme muziekstuk dat deze sfeer vastlegt is volgens mij Midday van Michael Brook. Lome lange bassen, conga’s en de infinite guitar van Brook, met een zware handtekening van Brian Eno over alles heen.

Foto: Cassim Shepard (cc)

Het WK begint

, door

COLUMN - Nog zes dagen en dan begint het WK in Qatar.  Het WK Atletiek, welteverstaan.

In de hoofdstad Doha gaan ruim 2000 atleten uit 200 landen (waaronder 30 uit Nederland) hun krachten meten in het Khalifa Stadion. Gemiddelde temperatuur is 40 graden, maar Qatar heeft haar technisch vernuft aangewend om het Khalifa International Stadium van een gigantische airconditioning te voorzien, zodat het in dit openluchtstadion (!) rond de 25 graden sporten en aanmoedigen wordt.

Dat zal van 27 september tot en met 6 oktober, naast de sportieve prestaties, wel het meest dominante nieuws worden over Qatar.

Het zou een wonder zijn als er ergens tussen de medaille-uitreikingen ineens een officiële herdenking is voor de Britse technicus Zac Cox en de Indiase timmerman Jagdesh Kumar, die in 2017 bij de renovatie van het stadion om het leven kwamen.

Eerder zijn zo’n 1200 arbeiders overleden bij de nieuwbouw en renovatie van stadions voor het WK voetbal in 2022 (volgens een rapport uit 2014). En dat is dan het allertrieste dieptepunt, naast de inmiddels alom beruchte arbeidsomstandigheden, die nog steeds niet volledig op orde zijn.

Honderden arbeiders uit o.a. Kenia, Nepal, India en Bangladesh hebben hun loon nog niet gekregen. En ondanks beloften van de Qatarese overheid, lukt het haar niet daar verbetering in te brengen (rapport Amnesty International, september 2019).

Foto: Arkansas Highways (cc)

Koel Qatar

, door

NIEUWS - Op een strook van 200 meter, op een weg naar Qatar’s populairste toeristenoord, wordt ‘blauw asfalt’ getest. Metingen wijzen uit dat de temperaturen boven dat asfalt lager liggen dan boven gewoon asfalt.

I think it’s great that the government is open-minded about using technological innovation to deal with the challenges of living in the desert. The degree of cooling could have a real impact on our electricity consumption since air conditioning makes up almost 70% of household electricity usage

zegt Hossam Almeer, een wetenschapper van het Qatar Computing Research Institute (QCRI)in dit artikel bij Al-Jazeera.

De testen moeten uitwijzen of het in  de woestijnhitte mogelijk is enige verkoeling te creëren. En dat zit hem niet in de kleur, maar in het materiaal dat minder warmte absorbeert en vasthoudt. In Los Angeles test men zulk asfalt (en dat is grijs) in de hoop het zgn.hitte-eiland effect te kunnen tackelen.

Zowel In Qatar als in Los Angeles hoopt men ook dat het kan bijdragen aan minder intensief gebruik van airco’s die, zoals bekend, enorme energieslurpers zijn.

En jawel, zoals dat gaat bij innovaties, het ontbreekt ook bij dit nieuws niet aan het ‘elk-voordeel-heb-zijn-nadeel’ argument: Een onderzoek uit 2017 zou aangetoond hebben dat voor de fabricatie van dat speciale, verkoelende asfalt zoveel energie nodig is dat het niet opweegt tegen het voordeel van lager airco-gebruik. Misschien dat verkoelend asfalt in Nederland een paar strooiwagens zout scheelt.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Bosbranden kleuren alles oranje

, door

Bosbranden in Victoria, Australië kleuren alles oranje. Vanaf 1 minuut vangen de surrealistische beelden aan. Met een beetje hulp van klimaatverandering gaan we dit nog veel vaker zien. Is Australië nog wel het gedroomde immigratieland?

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.