Gedoe in de coalitie hoeft geen probleem te zijn

De coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben gedurende Rutte III meermaals en over diverse onderwerpen in de clinch gelegen. Menig keer werd dan gesproken over een potentiële kabinetscrisis. Terwijl deze incidenten juist ook bij kunnen dragen aan behoud van het electoraat van deze partijen, een analyse van bestuurskundige Aron van Balveren. Na maanden van onderhandelen presenteerden VVD, D66, CDA en ChristenUnie op 15 december het nieuwe regeerakkoord: ‘omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’. Sceptici stelden nog tijdens de formatie dat de kans groot is dat de regeringsperiode van kabinet Rutte IV niet zo lang gaat duren. Want zijn de tegenstellingen tussen de politieke partijen niet enorm groot, en scheerde het kabinet Rutte III niet al een aantal keer langs de rand van de afgrond voordat het uiteindelijk ten val kwam? Discussie, onenigheid en perikelen rondom (het oplossen van) het stikstofprobleem, het kinderpardon en het klimaatakkoord. Een drietal voorbeelden van onderwerpen waarbij sprake was van een botsing tussen de coalitiepartijen in Rutte III. Deze voorbeelden zijn in de afgelopen jaren breed uitgemeten in de media. Gesuggereerd werd dat deze gebeurtenissen zo maar eens zouden kunnen leiden tot een kabinetscrisis. De termen ‘bijna-crisis’ en ‘de rand van de afgrond’ vielen. De vraag is of deze botsingen daadwerkelijk de potentie hadden om een val van het kabinet te kunnen veroorzaken, of dat dit juist onderdeel is van een gezamenlijke politieke strategie om electoraal te kunnen overleven als regeringspartijen? Regeren kost vaak zetels, tenzij.. 16 maart 2017. Een historisch slechte uitslag bij de Tweede Kamerverkiezingen voor de PvdA. Van 38 naar 9 zetels. De PvdA lijkt afgestraft te zijn voor het voeren van beleid met de VVD in kabinet Rutte II. Waar een aantal jaar geleden nog de kracht van het compromis werd benadrukt door Diederik Samsom, lijkt de PvdA onder andere afgerekend te zijn op het feit dat de partij verzand is in haar compromissen met de VVD en zo haar sociaaldemocratische identiteit verloren heeft. Lodewijk Asscher gaf in dagblad Trouw (2019) aan dat de PVDA in de periodes dat regeringsverantwoordelijkheid werd gedragen niet alleen de te sluiten compromissen verdedigd werden, maar dat de PvdA ook één werd met deze compromissen. Deze uitslag staat niet op zichzelf. Een breed gedragen academische bevinding is dat regeren vaak zetels kost (Nannestad & Paldon, 2002). Dit geldt met name voor de juniorpartner in de coalitie (Kluver & Spoon, 2020). Zo ook in Nederland: eerder verloren de VVD (in 1986, 1989 en 2006), D66 (in 1998 en 2006), de PvdA (in 2010) en het CDA (in 2012) zetels na meegeregeerd te hebben. Deze gedachte zal ook VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in 2017 bezig gehouden hebben tijdens de formatie in aanloop naar het kabinet Rutte III. Waar de PvdA in kabinet Rutte II vooral bezig was met het uitleggen van compromissen, lijken de huidige regeringspartijen een andere politieke strategie te hanteren: het uitvergroten van tegenstellingen binnen een coalitie met als doel het verstevigen van de eigen politieke identiteit. Dit naast, of voorafgaand aan, de compromissen die gesloten zijn of worden tussen deze partijen. Dit sluit aan bij de stelling van politicoloog Hjermitslev (2018) dat regeringspartijen kunnen proberen om de verwachte electorale afstraffing te minimaliseren, onder andere door en public een politieke strijd te voeren. Deze stelling wordt bevestigd door het gegeven dat de enige juniorpartner sinds 1981 die niet verloor bij de volgende verkiezingen, de VVD onder leiding van Frits Bolkestein, oppositie voerde tegen het ‘eigen’ kabinet (Elsevier, 2021). ‘Klimaatdrammer’, kinderpardon en stikstofprobleem Voorbeelden om bovengenoemde stelling in meer of mindere mate kracht bij te zetten zijn te vinden in de politieke discussie rondom de drie onderwerpen genoemd in de inleiding: het klimaatakkoord, het kinderpardon en het stikstofprobleem. Aan de hand van een destijds actuele kop uit de media, als ook een beschrijving van de discussie worden deze voorbeelden uiteengezet. Januari 2019: ‘VVD: ‘nee’ tegen klimaatakkoord. Dijkhoff haalt uit naar ‘drammer’ Rob Jetten’ (De Telegraaf) Op 21 december 2018 presenteerde Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatberaad, het ontwerp van het Klimaatakkoord aan het kabinet. Even daarna geeft Klaas Dijkhoff als fractievoorzitter van de VVD een interview aan De Telegraaf. Hij noemt de fractievoorzitter van coalitiegenoot D66, Rob Jetten, een ‘klimaatdrammer’ en is kritisch op het akkoord. Dit als reactie op de zorgen vanuit het land of de verschillende maatregelen ten behoeve van het klimaat wel haalbaar en vooral, betaalbaar zijn. Politiek verslaggevers geven aan dat dit een spannend onderwerp gaat worden voor het kabinet en dat de uitspraak van Dijkhoff voor wrevel zorgt in het kabinet (NOS, 2019; Parool, 2019). Echter, door deze uitspraak kon niet alleen de VVD zich profileren als dé partij die de zorgen van Nederlanders omtrent het klimaatakkoord omarmde en adresseerde. Het was ook een uitstekende gelegenheid voor Rob Jetten en D66 om hun status als dé klimaatpoliticus- en partij van Nederland te bevestigen. Jetten heeft de typering ‘klimaatdrammer’ zelfs als een geuzennaam omarmd (De Telegraaf, 2019). Ondertussen gaat het kabinet gestaag verder met het uitwerken van het klimaatakkoord, waar de coalitiepartijen uiteindelijk lovend over zijn (Tweede Kamer, 2019). Januari 2019: ‘Kabinet voorkomt crisis na akkoord over kinderpardon’ (Trouw) ‘De coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie scheerde rakelings langs de afgrond’, aldus dagblad Trouw. Drie – á vierhonderd kinderen in Nederland wachten op een pardon om niet uitgezet te worden. De ChristenUnie geeft bij monde van kamerlid Joel Voordewind aan onmiddellijk te willen stoppen met het uitzetten van kinderen. Klaas Dijkhoff van de VVD geeft aan zich aan het coalitieakkoord te willen houden. Het CDA maakt een plotselinge draai, de partij wil nu ook meer kinderen laten blijven. NOS spreekt van een crisissfeer (2019). Uiteindelijk wordt de impasse doorbroken en sluiten de coalitiepartijen een compromis: het kinderpardon wordt soepeler, maar het asielbeleid strenger. September 2019: ‘D66 wil veestapel halveren: drastische afname stikstofuitstoot’ (Algemeen Dagblad) D66 wil het aantal varkens en kippen rigoureus terugbrengen, zodat Nederland kan voldoen aan de internationale regels omtrent stikstof. De partij stelt bij monde van kamerlid Tjeerd de Jong dat de landbouw voor een groot deel verantwoordelijk is voor de overschrijding van de uitstoot van stikstof. Dit tegen het zere been van CDA fractievoorzitter Pieter Heerma. ‘Geen boeren, geen eten’, aldus Heerma. Ook leidt de uitspraak van De Jong tot ergernis bij Landbouwminister Carola Schouten (RTL Nieuws, 2019). Ondertussen werkt de commissie Remkes door aan een rapport met mogelijke oplossingen voor het stikstofprobleem. De coalitiepartijen verdedigen in de Tweede Kamer gezamenlijk de brief die het kabinet naar de kamer stuurt als reactie op dat rapport (Algemeen Dagblad, 2020). Waarbij D66 zich eerder dus wel heeft kunnen profileren als de partij die klimaat hoog in het vaandel heeft staan, en CDA als partij die opkomt voor de boeren. Rutte IV De nadere blik op bovengenoemde voorbeelden doet de suggestie wekken dat de Kamerfracties van de coalitiepartijen deelnemend aan het kabinet Rutte III meer bezig zijn met het benadrukken van de eigen politieke identiteit en daarmee ook het verschil met de andere coalitiepartijen. Dit ten opzichte van de coalitiepartijen in het kabinet Rutte II. Het kabinet Rutte III is, met de verkiezingen in zicht, gevallen ten gevolge van de toeslagenaffaire. Ondanks deze affaire was van een electorale val tijdens de verkiezingen in maart geen sprake. Alleen het CDA verloor vier van de negentien zetels. De vier coalitiepartijen wisten gezamenlijk een meerderheid te behouden. Uiteraard zijn er vele factoren van invloed op de keuze om niet meer op een partij te willen stemmen (de zogenoemde ‘pull-factoren’), of juist wel op een (andere) partij te stemmen (‘push-factoren’). Denk ook aan de invloed van bijvoorbeeld de coronacrisis (Atteveldt et al, 2021). Maar in lijn met de bevinding van Hjermitslev (2018) zou het, al dan niet bewust, meer benadrukken van de eigen politieke identiteit en het publiek ‘uitvechten’ van politieke robbertjes bij hebben kunnen dragen aan het behoud van de gezamenlijke meerderheid. Dit is ook iets om in het achterhoofd te houden wanneer bij het kabinet Rutte IV in de media weer gesproken wordt over een ‘crisis’. Aron van Balveren is docent bestuurskunde aan Avans Hogeschool

Foto: Ministerie van Buitenlandse Zaken (cc)

Wie was het meest succesvol aan de onderhandelingstafel?

ANALYSE - door Simon Otjes (eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees)

Het regeerakkoord ligt er. Na een formatie van negen maanden zijn VVD, D66, CDA en ChristenUnie eruit. We hebben het eindresultaat van de onderhandelingen. Een cruciale vraag voor politicologen is wie daar de meeste invloed op heeft kunnen uitoefenen. Journalisten stellen al de vraag: heeft de VVD niet te veel weggegeven? Volgens de Telegraaf ademt het akkoord D66. Kunnen we een beeld krijgen van welke partij aan het langste eind getrokken heeft? En kunnen we een beeld krijgen van onder welke voorwaarden een partij succes boekt?

Het meten van onderhandelingssucces

Papier is geduldig. Vage formuleringen kunnen veel conflicten afdekken. Ook dit akkoord blinkt daarin uit: “We bezinnen ons op de positie van het lokale bestuur en de positie van de burgemeester daarbinnen om het toekomstbestendig te maken.” Tussen de partijen die de burgemeester in huidige vorm willen behouden en de partijen die een directer democratisch mandaat willen, is hier een wazig compromis gesloten. Bovendien worden sommige beslissingen uitgesteld in verband met de nieuwe bestuurscultuur.

De financiële paragraaf van het regeerakkoord is een stuk preciezer. De coalitiepartijen committeren zich aan bepaalde bedragen. Bovendien: partijen hebben ook bij de doorrekening hun programma in eenzelfde mal aangeboden. Die twee, de programma’s en het regeerakkoord, zijn zo direct te vergelijken. Deze financiële paragraaf bevat het overgrote deel van het akkoord: klimaat, economie, zorg, onderwijs veel van deze voornemens hebben financiële implicaties, maar zelfs de rol van de Tweede Kamer staat in de budgettaire bijlage.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Quote du Jour | Personeelsbeleid van anderen

Partijen moeten zich niet met personeelsbeleid van anderen bemoeien.

Deze geprikkelde reactie van Mark Rutte komt nadat Gert-Jan Segers van de Christen Unie heeft gezegd niet meer met hem, maar nog wel met zijn partij te willen samen werken. Dezelfde Mark Rutte dus die een paar dagen lang ontkende over een ‘functie elders‘ voor Pieter Omtzigt te hebben gesproken met de verkenners voor de formatie van een nieuwe regering. Hoeveel boter heb je dan op je hoofd? De hele boterberg van de jaren ’60 en ’70?

Foto: Fossielvrij NL (cc)

Klimaat: doorrekeningen verkiezingsprogramma’s door PBL

ANALYSE - Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft ook dit keer de verkiezingsprogramma’s van verschillende politieke partijen doorgerekend. Dit keer hebben slechts zes partijen hun verkiezingsprogramma laten doorrekenen door PBL, terwijl er 10 meedoen aan de doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB). Ter vergelijking in 2017 deden 7 politieke partijen mee. In 2017 haakte het CDA af, dit keer de VVD. Daarnaast doet de Vrijzinnige Partij dit keer niet mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. Hierbij een poging tot duiding van het boekwerk dat PBL heeft afgeleverd, waarbij ik deze constatering van het CPB-directeur Pieter Hasekamp in het achterhoofd hou:

Vrijwel alle partijen vergroten de overheidsuitgaven en geven een impuls aan de economie. Daarnaast zien we dat alle partijen de lasten voor bedrijven verhogen en dat de meeste partijen financiële lasten verschuiven naar toekomstige generaties.”

Want als er één onderwerp is waarin Nederlandse politici al jaren de rekening doorschuiven naar toekomstige generaties dan is het klimaatbeleid, want Nederland is een trage starter op het gebied van klimaatbeleid. Als politieke partijen dan nu de financiële kosten van hun beleid naar de toekomst schuiven hoop je dat dat gepaard gaat met goed milieu- en klimaatbeleid, zodat dat deel van rekening voor toekomstige generaties lager wordt.

Foto: © Sargasso

Het probleem dat politieke partij heet

ANALYSE - De hoofdrolspelers in ons politieke stelsel zitten niet in de Tweede Kamer of het kabinet. Ze hebben daar wel afgevaardigden die als woordvoerder fungeren en hun standpunten naar voren brengen. Ze hebben een bestuur zonder mandaat van de Nederlandse kiezer. En ze bepalen op wie wij in maart mogen stemmen. Die hoofdrolspelers zijn de politieke partijen. Over hen gaat de reeks waar dit het startpunt van is. En over een alternatief. Want zou het niet fijn zijn om niet op een partij te hoeven stemmen?

OPMAAT

Een korte terugblik op 2020. Van politieke partijen zou je kunnen denken dat ze zich ophouden in de coulissen van het politieke toneel. Maar ook in het afgelopen jaar waren ze weer regelmatig op het hoofdpodium te vinden. Voor sommige van hen was het een turbulent jaar. Partijfolklore in vijf bedrijven.

50 Plus

Voorjaar 2020. Terwijl Nederland druk bezig is overrompeld te worden door een pandemie, zit 50 Plus niet stil. Vanaf eind 2019 wordt er samengewerkt met Femke Merel van Kooten-Arissen, het afgesplitste kamerlid van de Partij voor de Dieren. Een op het oog constructieve samenwerking, wat ongebruikelijk is in ons partijpolitieke landschap. Versplintering komt als tijdverdrijf vaker voor, zeker onder ouderenpartijen. Maar het duurt niet lang voordat 50 Plus zich herpakt en Henk Krol, zijn grote talent aanwendend, de partij vakkundig de sloot in begint te fietsen. De vele episodes van persoonlijke onmin en kinnesinne die volgen zijn de vergetelheid waardig. Het heeft met politiek weinig van doen.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Nieuwe coalitie Noord-Brabant handhaaft klimaatambities

De nieuwe coalitie van Noord-Brabant bestaande uit VVD, Forum voor Democratie, CDA en Lokaal Brabant heeft vandaag haar bestuursakkoord gepresenteerd. In dit bestuursakkoord zijn de afspraken over energie en klimaat gehandhaafd. Brabant zet in op 50% duurzame energie en een CO2 reductie van 50% in 2030. Ook de afspraken over wind op land uit 2013 (het Energie Akkoord) worden nagekomen. De provincie blijft tegen (fracking voor) aardgaswinning in de provincie en biomassacentrales hebben niet de voorkeur in het beleid. Daarmee zet de provincie Brabant in op een veel hoger percentage duurzame energie dan de landelijke overheid (25%) en willen ze 1% meer CO2 reduceren in 2030 dan het rijk.

Foto: -JvL- (cc)

De Balie: Klimaatdebat 2021

NIEUWS - De Tweede Kamerverkiezingen zijn dit jaar op 17-18-19 maart 2021. Hoewel er veel aandacht uitgaat naar corona is er ook nog die andere crisis: klimaatverandering. De Balie organiseerde op 5 februari een klimaatdebat tussen de woordvoerders van VVD, CDA, D66, PvdA, GroenLinks, SP, PvdD, CU en de twee uitdagers BIJ1 en JA21. Het debat is een verademing vergeleken met het gemiddelde lijsttrekkersdebat van de afgelopen jaren op tv. De deelnemers laten elkaar uitpraten en pakken elkaar aan op inhoud in plaats van op frames. Ook beide debatleiders, Rokhaya Seck en Tim Wagemakers, deden het prima en waren inhoudelijk voldoende op de hoogte om bij verschillende woordvoerders prikjes uit te delen op het moment dat ze  ronkende verkiezingstaal afweek van eerdere standpunten of daden.

Het debat opende met de vraag over het ophogen van de doelstelling voor 2030. Waar GroenLinks en PvdD uiteraard voorstander van zijn, dat de VVD daar geen voorstander van is is ook geen verrassing. Daarin namen Joris Thijssen van PvdA en Pieter Grinwis een uitzonderingspositie in. De eerste door te pleiten voor het bereiken van doorbraken, zoals bij de kosten voor wind op zee. De tweede door te pleiten voor daden in plaats van nieuwe doelstellingen.  Opvallend vond ik verder dat van alle partijen enkel de VVD nog vind dat de luchtvaart mag groeien. Tjeerd de Groot, D66, nam een bijzondere spagaat in, waar hij bij de veestapel ervan uitging dat een halvering nodig is, weigerde hij zich vast te leggen op een maximaal aantal vluchten voor Schiphol.

Foto: zoetnet (cc)

Dit is het beste wat het CDA kon overkomen

COLUMN - Met maar 258 stemmen verschil moet alles even pijn hebben gedaan. Had Omtzigt dan toch nog een avondje moeten canvassen in dat ene zaaltje? Wèl naar Oosterbeek in plaats van Gorssel? De Jonge is blij dat extra zaaltje nog te hebben gedaan, toch even op die selfie en een (te lange) borrel in Zaandam. Wat Omtzigt zichzelf verwijt, daarmee prijst De Jonge zich gelukkig. Hij is kapitein op het schip, de nummer één die het samen gaat doen.

Dus zoeken commentatoren naar de betekenis van deze kleine marge. Is de partij verdeeld? De helft van de 66 procent stemgerechtigden (da’s eenderde) van de partij koos toch voor een partij in het midden en de andere helft … ook.

Een opruiende lezing van dat verschil is m.i. weinig consequent beredeneerd: als media voor woensdag stellen dat er tussen beide kandidaten weinig licht zit, kan de lezing nu toch niet zijn dat de partij aan verdeeldheid ten onder gaat en implodeert. Het gaat alleen om de poppetjes, inhoudelijk zijn er weliswaar accentverschillen (Hugo is stad, Omtzigt platte land; Hugo wil een middenpartij zijn, Omtzigt een nieuw sociaal contract (hij leest de FT)), maar niet meer dan dat: accentverschillen.

Quote du Jour | Brabantse worstenbroodjes

Dat klinkt wel goed. Het betekent dat we binnenkort Brabantse worstenbroodjes in de Tweede Kamer kunnen krijgen. Dus daar ben ik een groot voorstander van.

Aldus VVD-Kamerlid Thierry Aartsen, die daarmee reageert op een CDA-voorstel dat Tweede Kamer-leden in de kantine alleen nog voedsel uit eigen land kunnen krijgen.

De zorg en het onderwijs kampen met personeelstekorten. Het klimaat verandert. Wetenschappers lopen op hun achterste benen. Mensen profiteren niet van het economisch herstel. Brexit. CDA-kamerlid Jaco Geurts kijkt niet verder dan de Haagse kantine en Thierry Aartsen doet lollig.

Klimaatlabel politieke partijen 2019

ANALYSE - In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 heeft Sargasso het klimaatbeleid uit alle verkiezingsprogramma’s beoordeeld. Voor de provinciale verkiezingen is dat ondoenlijk met een redactie vol vrijwilligers. In tegenstelling tot de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 speelt klimaatbeleid nu wel een landelijke rol, waarbij de provinciale statenverkiezingen een dubbel belang hebben. Klimaatbeleid voor de eigen provincie en de leden van de provinciale staten kiezen de nieuwe leden van de Eerste Kamer.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Volgende