Onafhankelijkheid ECB op het spel

De crisis is in volle hevigheid terug en de ECB heeft weer op grote schaal ingegrepen in de markt voor overheidsobligaties. Deze handelwijze is niet zonder gevaar, zo betoogt de Nijmeegse econoom Eelke de Jong. De ECB treedt hiermee buiten haar mandaat. Wat het nog erger maakt is dat er verdeeldheid heerst binnen de ECB over de te volgen koers. Culturele verschillen van bestuur voeren hierbij de boventoon. Dit belooft niet veel goeds voor de plannen voor een Europese budgetautoriteit. Monetaire financiering of niet? In mei 2010 is het eerste reddingspakket voor Griekenland afgesproken. In de marge van dit pakket is besloten dat de Europese Centrale Bank (ECB) Griekse overheidsobligaties op de markt zou kopen. Het argument was toen dat vlak voor de overeenkomst de markt van overheidsobligaties bijna niet meer functioneerde. De interventies van de ECB zouden voor een soepele werking van de markt moeten zorgen. Het grote bezwaar tegen deze interventies is dat het aankopen van overheidspapier de kans vergroot op monetaire financiering en dus de inflatie kan opdrijven. Vanuit de ECB wordt hier tegenover gesteld dat men met tegengestelde transacties de geldhoeveelheid verkleint. Hierdoor zou de kans op inflatie niet groot zijn. Voor het moment wil ik dat nog wel aannemen. Dat wil niet zegen dat de situatie ondertussen minder zorgelijk is geworden. Integendeel, zal ik betogen. Wat is er ondertussen gebeurd? De ECB is doorgegaan met het aankopen van obligaties van zwakke eurolanden. Sinds begin augustus koopt ze ook Spaans en Italiaans schatkistpapier. Tot eind augustus heeft ze in totaal voor 42 miljard euro aan Spaans en Italaans schatkistpapier gekocht. Het totale bedrag van de aangekochte obligaties uit eurolanden bedroeg toen ongeveer 115,5 miljard euro. De aankopen werden deze keer niet beargumenteerd met het argument dat de markten anders niet goed zouden werken. Sinds begin augustus is het expliciete doel om de rente op de overheidsobligaties te verminderen. Voor beide landen is de rente ook gedaald met ongeveer 1 procent van 6 naar 5 procent. Als tegenprestatie heeft Trichet van de Italiaanse regering geëist dat ze een pakket met bezuinigingen zou doorvoeren. Bezwaren De hierboven kort geschetste gang van zaken kent naar mijn mening verschillende bezwaren. Allereerst is nu het doel de rente te verminderen en daardoor indirect de begroting van de desbetreffende regeringen te verbeteren. Dat lijkt mij in strijd met in ieder geval de geest van het Verdrag van Maastricht. Daarin is afgesproken dat de centrale bank het begrotingstekort van de overheid niet mag financieren. Nederland heeft toen de kredietfaciliteit van de overheid bij De Nederlandsche Bank moeten opgeven. De aankopen van de ECB zijn geen directe financiering maar het doel ervan is wel de overheidslasten te verminderen. Verder vermindert de ECB met haar aankopen de prikkel voor de overheden om maatregelen te nemen. Een kritiek op de financiële markten is dat ze in de aanloop naar de crisis veel te tolerant zijn geweest richting de nu zwakke landen. Men heeft te lang gedaan alsof Duitse en Zuid-Europese staatsleningen ongeveer hetzelfde kredietrisico hebben. Nu wordt dit verschil in risico wel geprijsd en doet de ECB het weer deels teniet. Tenslotte is dit traject voor de ECB levensgevaarlijk. De ECB koopt nu obligaties op maar moet afwachten of de Italiaanse regering zich later aan haar woord houdt. Vandaar dat Trichet op 2 september direct in actie kwam toen bleek dat de Italiaanse regering wellicht niet het hele pakket zou uitvoeren. Begrotingsevenwicht in 2013 is extreem belangrijk, laat hij dan weten. Het probleem is echter dat de politiek altijd het laatste woord heeft. Trichet kan wel met een lijst eisen komen maar die afdwingen kan hij politiek niet, en bovendien heeft hij zijn kruit al verschoten. De onafhankelijkheid van de ECB komt hierdoor in gevaar. Tweespalt binnen ECB Nu kunt U misschien menen dat dit de bezwaren van een academicus zijn. Niets is minder waar. Het is bekend dat binnen het bestuur van de ECB de presidenten van de centrale bank van Duitsland en Nederland tegen deze interventies hebben gestemd. Ook de Duitse president Christian Wulff vindt dat de ECB met het aankopen van staatsobligaties haar mandaat te buiten gaat. Hij benadrukt dat hierdoor beleggers die het kredietrisico te optimistisch hebben ingeschat op kosten van de gemeenschap van dit risico af komen. Gemeenschapsgeld wordt gebruikt om privaat risico af te kopen. Een mechanisme dat we in deze crisis al wel eerder hebben gezien. Franse inslag Het is toch wel erg merkwaardig dat de ECB een gevaarlijk koers vaart en dat doet tegen de uitdrukkelijke wens van haar grootste aandeelhouder in. Ik denk niet dat dit in het bedrijfsleven zou hebben gekund. Hoe kan het dan hier wel gebeuren? Mijn stelling is dat dit ten minste voor een deel te maken heeft met het feit dat de president van de ECB een Fransman is. Frankrijk is een sterk gecentraliseerd land, waar de leider (zowel in de politiek als in het bedrijfsleven) veel macht heeft. De leider beslist, de rest volgt soms onder protest maar toch. Verder grijpt de overheid regelmatig veel directer in de economie in dan we in Nederland en Duitsland gewoon zijn. Dit blijkt bijvoorbeeld wanneer een Frans bedrijf door en buitenlands bedrijf wordt overgenomen. In Nederland en Duitsland is de positie van de leider veel meer die van de eerste onder gelijken. Bovendien is de overheid terughoudender bij het direct ingrijpen in de economie. Nederland is hierin dan weer wat extremer dan Duitsland. Dat Trichet zonder toestemming van de belangrijkste partij zijn gang gaat, is voor een Franse leider heel gewoon. Hij bepaalt toch? Een Duitser zou waarschijnlijk eerder geneigd zijn geweest zich af te vragen of dit wel in overeenstemming is met gemaakte afspraken. Een Nederlandse leider zou eerder uit zijn geweest op consensus en pas dan een dergelijk zo te bekritiseren pad zijn ingeslagen. Duisenberg werd in zijn tijd vaak bekritiseerd omdat hij te veel naar consensus zou streven. In al deze gevallen is het niet zo dat deze personen opzettelijk de zaak bedriegen. Neen, in extreme of onduidelijke situaties reageert hij zoals hij dat van huis uit gewend is; in de stijl, leiderschapscultuur, van het eigen land (zie verder De Jong, 2002). Onafhankelijke instellingen bestaan niet Deze redenering volgend betekent het dat de manier waarop instellingen reageren mede bepaald wordt door de nationaliteit van de president of voorzitter van de instelling. Regels alleen zijn niet voldoende. Fransen begrijpen dit en zorgen er daarom voor dat een Fransman voorzitter wordt. Deze voorzitter neemt meer vrijheid om van voorafgestelde regels af te wijken dan voorzitters van sommige ander nationaliteiten. Momenteel wil men een instelling oprichten die automatisch sancties op moet leggen als begrotingsregels worden overschreden. Mijn rederning impliceert dat dit alleen gaat als de  voorzitter ervan de wil en de overtuiging heeft dat sancties automatisch opgelegd moeten worden. Dit zal iemand uit de Noordelijke landen moeten zijn. Men doet er goed aan nu al personen hiervoor klaar te stomen en in de startblokken te zetten. De ervaring met de ECB leert namelijk dat er geen onafhankelijke instellingen zijn en dus geen automatische sancties bestaan. Dit stuk is overgenomen van Me Judice.

Door: Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Academische fraude geen verrassing

, door

Ik schreef, naar aanleiding van de Guttenberg-affaire, op 14 mei j.l. een stukje in het Handelsblad (hier). Ik wees erop dat het bizar was dat de frauderende doctor steeds in het nieuws terugkeerde, terwijl er meer mensen moesten zijn geweest die ervan geweten hadden. Ik wees er ook op dat dit dodelijk was voor het toch al sterk verminderende maatschappelijke vertrouwen in de universiteiten. Ik eindigde met:

Veel Nederlanders geloven de wetenschap niet langer. Wordt het, om het vertrouwen te herstellen, niet tijd voor een onafhankelijk onderzoek naar onze universiteiten? Of wachten we tot we ook in Nederland een affaire-Guttenberg meemaken?

Ik kreeg daarop verschillende reacties van mensen die zeiden dat ik het veel te somber inzag. Dit was slechts een incident, meenden ze. Ik meende van niet, en dat leidde tot een weddenschap. Inzet: één krat bier. Binnen drie jaar zou er, volgens mij, in Nederland een gepromoveerde wegens fraude in opspraak zijn. Mijn opponenten dachten dat zeker niet zou gebeuren.

Honderdzestien dagen na het publiceren van mijn stukje heb ik mijn krat bier al binnen. Gisteren, zo las ik, is de Tilburgse hoogleraar cognitieve sociale psychologie Diederik Stapel op non-actief gezet omdat hij in zijn publicaties gebruik zou hebben gemaakt van gefingeerde gegevens.

Teerzand campagne verzwijgt Saoedische connectie

, door

Ethical Oil is het antwoord van de industrie op groot maatschappelijk protest in de Verenigde Staten tegen de teerzand oliepijplijn uit Canada. De redenering achter Ethical Oil is dat import van teerzand olie uit Canada de Amerikaanse afhankelijkheid van olie uit Saoedi-Arabië vermindert. In Saoedi-Arabië worden vrouwen onderdrukt en dus minder olie uit dit land is beter, een soort geleidelijke boycot van een slecht regime. Check dat dramatische spotje eens, het lijkt wel uit de koker van een belerende NGO te komen. Maar is deze ethische olie wel geheel Saoedi-vrij? De oliemaatschappijen Shell, Valero en ConocoPhillips hopen teerzandolie door de Keystone XL pijplijn naar Texas te pompen, daar staat in Port Arthur een raffinaderij die deels van Shell is. Deels van Shell, want het andere deel is in handen van het Saoedische Aramco… Wie denkt dat de VS desondanks minder olie uit het vrouwonvriendelijke Saoedi-Arabië zullen importeren komt bedrogen uit: er zijn al plannen om de teerzandolie na raffinage gewoon te exporteren. Deze omstreden pijplijn draagt uiteindelijk dus niks bij aan de Amerikaanse nationale energiezekerheid want ze verkopen het ethische spul aan de hoogste bieder in het buitenland. En dan nu het ‘mooiste’ van de Ethical Oil campagne: aan het eind van het spotje wordt u gevraagd een donatie te doen. U moet geld geven aan de grootste en meest winstgevende bedrijven ter wereld?! Een Ethical Gotspe. (bron: Treehugger)

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Gevangen in het Amsterdamse surveillancenet

, door

Milieucamera’s worden in Amsterdam ingezet om verdachten van andere misdrijven op te sporen. En dit is nog maar het begin. Binnenkort kun je niet meer ongezien door Amsterdam rijden (zie kaart van alle ANPR-camera’s in Amsterdam onderaan). En er ligt mogelijk een heel groot probleem: ben je goed of niet in de ogen van de politie?

Het korps Amsterdam-Amstelland handhaaft sinds 2008 met ongeveer 53 camera’s de milieuwetgeving op verschillende toegangswegen van de stad. Met behulp van kentekenherkenning (ANPR, Automated Number Plate Recognition) controleert de politie of en bepaalde klasse voertuigen de binnenstad binnenrijdt. Als dat toch gebeurt, volgt er automatisch een bekeuring.

Burgemeester Van der Laan heeft vandaag toestemming gegeven om deze milieucamera’s nu ook voor handhaving en opsporing van andere misdrijven en overtredingen in te zetten. Daardoor ontstaat een digitale slotgracht – geen auto gaat meer ongezien de binnenstad in of uit. Maar de plannen gaan verder: geen auto kan zich überhaupt meer ongezien door Amsterdam bewegen zonder bij ieder ritje een paar keer geregistreerd te worden.

De plannen van de Amsterdamse politie zijn namelijk nog maar het begin, afgaande op dit rapport dat onderzoeker Rejo Zenger met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) boven tafel heeft gekregen.

KSTn | Wijzigingswet financiële markten

, door

ANALYSE – Na jarenlang gedoe over woekerpolissen en andere financiële producten waar vooral de dienstverlener beter werd en niet de consument, komt de regering nu met een voorstel voor het aanpassen van de wet op dit punt. En dan nog magertjes ook.

Het gaat in deze ronde nog om de internetconsultatie. Op zich goed, maar ik vrees dat juist bij zoiets complex als financiële regelgeving vooral de dienstverleners zullen proberen de tekst te veranderen. De toch al magere aanpassingen zouden dan nog wel eens verder afgezwakt kunnen worden.
Het valt me sowieso op dat de wetsteksten best wollig zijn. Begrijp nu ook beter waarom er zoveel juridisch adviseurs een goede boterham kunnen verdienen aan het vinden van gaten in dit soort teksten.
Ik ga aanbevelen dat financiële tussenpersonen nooit op provisiebasis mogen werken. Ze moeten gewoon per uur betaald worden voor hun diensten. Dat is pas transparant.

Maar dan nu even iets heel anders. Al enige jaren lees ik de kamerstukken mee. En met name de wetswijzigingen zijn een regelrechte ramp om te lezen. Leest u even mee met dit voorbeeld:
“Artikel 4:12 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het tweede lid wordt als volgt gewijzigd:
a. In onderdeel b wordt de puntkomma vervangen door: ; en.
b. In onderdeel c wordt “; en” vervangen door een punt.
c. Onderdeel d vervalt.
2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
8. De artikelen 4:13 en 4:17 zijn niet van toepassing op premiepensioeninstellingen.”

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Extra handen aan het bed

, door

Twee weken voor Prinsjesdag lekt het kabinet zelf alvast maar wat positief nieuws: extra handen aan de bedden in verpleeg- en verzorgingshuizen. “Alleen op voorwaarde van extra personeel in de ouderzorg wilde gedoogpartner PVV het minderheidskabinet steunen”, schrijft het NRC. Alsof de PVV de stekker eruit zou trekken als er geen extra personeel in de zorg bij komt. Maar dat terzijde.

De zorginstellingen krijgen er de komende jaren 12.000 extra banen bij. Het CBS stelt dat in 2009 er bijna 18.000 verpleegkundigen in die sector werken. Op verzoek van de regering heeft het SCP vorig jaar uitgedokterd dat er tot 2030 bijna 140.000 banen nodig zijn in  de verpleeg- en verzorgingshuizen.
Er is een verschil tussen banen en werkzaam personeel, dus hoeveel extra handen er werkelijk aan de bedden zullen zijn, is lastig te berekenen. Maar de 12.000 extra banen zullen het tekort niet helemaal dekken. We mogen blij zijn dat er werk van wordt gemaakt, maar de belofte is geenszins reden voor applaus.

De verpleeg- en verzorgingshuizen zijn niet de enigen die met personeelstekorten kampen. De ziekenhuizen kunnen ook wel wat extra handen gebruiken. Met name op specialistische afdelingen als de intensive care en op de spoedhulpafdelingen.  De ziekenhuizen wringen zich in allerlei bochten om de roosters rond te krijgen. In Brabant gaan een aantal ziekenhuizen samenwerken en zetten een soort Marktplaats voor personeel op. Ze hopen hiermee de vraag naar interim- of tijdelijk personeel voor 60 procent te kunnen dekken en  honderdduizenden euro’s per participerend ziekenhuis te kunnen besparen. Niet alleen wat zorgpersoneel betreft, ook staffuncties en lijn- en projectmanagementfuncties wil men zo hopen te vervullen.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Vorige Volgende