Een veenmol op zolder

Ik stel me voor dat de bergen het niet fijn vinden om zo dicht bij elkaar te staan. Elke berg droomt ervan dat hij op zijn eentje oprijst midden in de wijde steppe. Daarom  hoeft hij zich nog niet eenzaam te voelen. Soms komt er een adelaar aangevlogen die een beetje aarde en gras van een andere berg in zijn klauwen meebrengt. Aan die vertrouwdheid heeft een grote berg genoeg en het verwamt  zijn stenen hart. Het zou fijn zijn om een berg te zijn, maar ik ben geen berg, ik ben altijd maar die gekrenkte en verbaasde veenmol.

Leven in afzondering, zo weinig mogelijk verkeren met andere mensen, dat is de rode draad in het oeuvre van Marlen Haushofer. Bijna altijd zijn haar hoofdpersonages vrouwen van middelbare leeftijd die zich vastklampen aan de strakke routines van het huishouden. En vaak is hun grootste liefhebberij het observeren van de tuin vanachter hun woonkamerraam.

Het belangrijkste thema in De mansarde is de moeilijkheid om tot vanzelfsprekende relaties te komen als je zonder broertjes en zusjes op bent gegroeid en het ook nog heb moeten stellen zonder de aandacht van je ouders. Als kind was ik erg hongerig naar liefde, ik streelde toen elke hond en elke kat, en als die niet in de buurt waren, kuste ik zelfs bomen en stenen. De vrouw in De Mansarde stelt al haar relaties ter discussie.
Waarom zou je een oudere dame regelmatig bezoeken? Alleen omdat ze je ooit een kamer verhuurde? En waarom zou je een zogenaamde vriendin voor de middagthee ontvangen? Alleen omdat je ooit samen op de kraamafdeling lag?

Om haar gezinsleden niet te storen met haar sombere gedachten trekt ze zich terug op zolder om zich over te geven aan haar mansardegedachten. Deze gedachten zijn taboe in het woongedeelte van het huis, omdat ze haar routines in de war kunnen brengen. Op haar zolderkamer werkt ze aan haar insectentekeningen en ondertussen ijsbeert ze wat. Ze vergelijkt zichzelf met een veenmol, een onooglijke maar interessante kever die liever onder de grond blijft. Wie er ooit een zag, die vergeet de veenmol nooit meer.

Een veenmol is niet slecht en is geen nachtmerrie. Zijn bruine kleur is niet lelijk, maar de kleur van de aarde. Een arm, plomp schepsel dat gehaat en vervolgd wordt omdat het wortels vreet en de mens zonder het te weten in de wielen rijdt.

Het bijzondere aan dit boek is dat het de top van de literatuur overstijgt. Haushofer laat niet zozeer veel aan de lezer over ter interpretatie, zij laat essentiële delen van de geschiedenis weg, waardoor de lezer zelf  het ontbrekende moet invullen. Ik las dit boek jaren geleden, maar het verhaal maakte weinig indruk op me. Aan de vertaling kan het niet gelegen hebben, die was toen ook al van Ria van Hengel. Maar nu, jaren later, werd ik toch gegrepen door De Mansarde. Het is een boek dat je langzaam moet lezen, zodat je er ten volle van kunt genieten. Blijkbaar is dit een boek dat je niet te jong in handen moet nemen. Jeugdige lezers die kennis willen maken met het werk van Haushofer kunnen beter beginnen met de novelle Wij doden Stella of  met haar belangrijkste roman De wand.

Die Mansarde is de laatste roman van de Oostenrijke schrijfster Marlen Haushofer. Het verscheen voor het eerst in 1969, een jaar later overleed de auteur op vijftigjarige leeftijd. Ter gelegenheid van het 90ste geboortejaar van de schrijfster organiseerde haar laatste woonstad Steyr een tentoonstelling over haar werk en leven. Van Gennep geeft dit jaar haar beste boeken uit; De Mansarde is de laatste in de rij.

Een mansarde verwijst naar een bepaald type dak, een Franse kap noemden we dat vroeger, zo’n dak met knikken in de zijvlakken, zodat je meer ruimte hebt op zolder. Genoemd naar de Franse architect François Mansart

Marlen Haushofer: De mansarde, Van Gennep, 207 p.

  1. 1

    Dus, droefstemmende bespiegelingen (heel bekend in literair 1880-1920) met een vleug modernere suspense en perspectiefwisseling (Claus, Boon).

  2. 2

    Perspectiefwisseling? Het is een specialiteit van Haushofer om een verhaal vanuit 1 invalshoek te beschrijven. Daarbij wordt wel veel gepsychologiseerd. Vaak denkt de hoofdpersoon te weten hoe de andere personages tegen de situatie aankijken.