De Nederlandse asielopvang functioneert inmiddels als een ellende-carrousel. Eerst wordt de structurele opvangcapaciteit afgebouwd, vertraagd of bewust krap gehouden. Vervolgens ontstaat er “plotseling” een crisis. Gemeenten raken overbelast, Ter Apel loopt vast, mensen slapen buiten, het COA moet in paniek noodopvang regelen, en de overheid betaalt vervolgens astronomische bedragen voor hotelkamers, cruiseschepen, sporthallen en commerciële tussenoplossingen. Daarna volgt politieke verontwaardiging over “de onbeheersbare instroom”.
Dat patroon is inmiddels zo consistent dat het moeilijk nog als falen alleen te zien valt. Het begint verdacht veel op een systeem te lijken.
Nederland weet namelijk vrij goed hoeveel opvangplekken er gemiddeld nodig zijn. Toch wordt opvangcapaciteit politiek en bestuurlijk nog steeds behandeld alsof ieder leeg bed een vorm van verspilling is die zo snel mogelijk moet verdwijnen. Iedere tijdelijke daling in bezetting leidt vrijwel onmiddellijk tot afschaling, sluiting of uitstel van investeringen. Asielmigratie fluctueert, alleen die fluctuaties zijn geen onbekend natuurverschijnsel. Toch wordt opvangcapaciteit keer op keer ingericht alsof iedere stijging uit de lucht komt vallen. Structurele locaties verdwijnen zodra de druk even afneemt, langetermijninvesteringen worden uitgesteld, gemeenten krijgen onvoldoende ondersteuning en spreidingsbeleid wordt politiek opgeblazen tot nationale crisis.
Het gevolg laat zich raden: zodra de aantallen weer stijgen, ontstaat er onmiddellijk schaarste. En schaarste kost geld. Heel veel geld.
Tijdelijke noodopvang is per plek vaak aanzienlijk duurder dan reguliere opvang. Commerciële partijen verdienen goud geld aan crisisbeheer dat grotendeels voorspelbaar was. Hotels, beveiligingsbedrijven, noodlocatie-exploitanten en consultancyclubs draaien mee in een systeem waarin permanente improvisatie lucratiever is geworden dan stabiel beleid. De overheid betaalt vervolgens hoofdprijzen om problemen op te lossen die ze zelf jarenlang heeft helpen organiseren.
Intussen ontstaat er politiek een tweede verdienmodel: electorale winst.
Want beelden van overvolle aanmeldcentra, geïmproviseerde opvanglocaties en lokale onrust vormen ideale brandstof voor partijen die campagne voeren op “grip verliezen”, “grenzen dicht” en “Nederland is vol”. De crisis bevestigt voortdurend het eigen verhaal. En precies daardoor ontstaat een pervers mechanisme: het politieke belang van sommige partijen loopt steeds minder parallel met het daadwerkelijk oplossen van het probleem.
Vooral de VVD heeft daar een opmerkelijke geschiedenis in opgebouwd. Jarenlang regeren, jarenlang verantwoordelijk zijn voor het afbreken van stabiele opvangstructuren, jarenlang waarschuwingen negeren van uitvoeringsorganisaties, en vervolgens bij iedere nieuwe chaos doen alsof de situatie hen overkomt. Alsof de asielopvang een spontane natuurramp is die iedere keer onverwacht toeslaat.
Terwijl veel van die “crisis” juist voortkomt uit beleidskeuzes.
Dat geldt ook voor het voortdurende politieke verzet tegen spreiding. Iedere gemeente die géén opvang organiseert, vergroot de druk elders. Iedere uitgestelde locatie maakt noodopvang waarschijnlijker. Iedere symbolische verkiezingscampagne tegen “dwang” of “asieldruk” vergroot uiteindelijk precies de chaos waar later weer politieke winst uit gehaald kan worden.
En zo blijft het systeem zichzelf voeden.
Een functionerend opvangsysteem zou waarschijnlijk veel minder zichtbaar zijn. Minder paniek, minder beelden van overvolle centra, minder crisisretoriek. Juist daarom levert goed beleid politiek minder op dan permanente ontregeling. Een stabiel systeem produceert immers weinig mogelijke angstcampagnes. Dus blijven we hangen in een model waarin Nederland tegelijkertijd beweert dat asielopvang onhoudbaar is, terwijl het bewust kiest voor de duurste, meest chaotische en minst efficiënte manier om die opvang te organiseren.
De “asielcrisis” is daarmee allang meer dan alleen een opvangprobleem geworden. Het is een politiek ecosysteem. Een crisis die periodiek opnieuw geproduceerd moet worden, omdat teveel partijen belang hebben gekregen bij het bestaan ervan.
En ergens onder al die beleidsnota’s, peilingen en campagnes bevinden zich nog steeds echte mensen. Mensen die maanden of jaren in onzekerheid zitten, van noodlocatie naar noodlocatie worden geschoven, kinderen die opgroeien in permanente tijdelijke opvang, gezinnen die bewust onderdeel worden gemaakt van een politiek spektakelstuk.
Hun uitzichtloosheid is inmiddels onderdeel van het decor geworden. Niet ondanks het politieke systeem, maar steeds vaker ten dienste ervan. Want iedere overvolle opvanglocatie, iedere slaapplaats in een sporthal en iedere nieuwe crisisfoto functioneert ondertussen ook als verkiezingsmateriaal.
Reacties (9)
Zoals ik al eerder in het café aangaf: het wordt tijd voor een parlementaire enquête naar het hoe en waarom van deze ‘crisis’.
https://petities.nl/petitions/doe-een-parlementaire-enquete-naar-de-kosten-van-asielopvang?locale=nl
Eens dat het systeem rondom asielopvang faalt. Het is gebaat bij rust, pragmatisme en langetermijn planning. Maar vanuit allerlei kanten wordt de onrust aangewakkerd, wat de problemen alleen maar vergoot, en ook erg duur is.
Maar de insinuatie dat dit bewust zou gebeuren door bijvoorbeeld de VVD is denk ik niet terecht: die zitten net zozeer vast in het huidige disfunctionele systeem als anderen.
Want reken jezelf niet rijk wat betreft de mogelijkheden om de opvangcrisis op te lossen. Want het is ook wel een flinke opgave:
– de instroom is sinds 2015 veel hoger dan daarvoor, en fluctueert sindsdien sterk. Daar is niet altijd tegen op te plannen.
– de uitstroom is lastig door gebrek aan woningen
– gevolg is een heel sterke stijging van het aantal mensen in de asielopvang sinds 2020. Het aantal plekken is hoger dan in 2015-2016 (ca 45.000 op de piek) en stijgt nog steeds, ondanks iets lagere instroom. De bezetting is gestegen van ca 20.000 in 2018 naar ca 81.000 nu. Dat is echt wel een uitdaging.
En ondertussen zijn natuurlijk wel stappen gezet. De spreidingswet (VVD-staatssecretaris, VVD 1e kamerfractie) helpt, het aantal plekken is sterk toegenomen (mede door de inzet van VVD-wethouders en VVD burgemeesters). Laten we hopen dat er weer wat lucht komt door een lagere instroom, en dat die dan wordt gebruikt om het systeem beter, robuuster, in te richten.
Je kunt best zeggen dat de VVD óók gevangen zit in een disfunctioneel systeem. Alleen heeft die partij dat systeem wel ruim tien jaar mede vormgegeven. Dat geldt voor asielopvang, de weigering de spreidingswet te handhaven én voor de woningcrisis zelf die de uitstroom nu blokkeert. Dan wordt “het systeem” uiteindelijk gewoon politieke verantwoordelijkheid.
Niemand hoeft te geloven in bewust georganiseerde chaos. Het mechanisme is subtieler: zichtbare crisis levert politieke urgentie en electorale winst op. Daardoor ontstaat weinig prikkel om een saai, stabiel opvangsysteem mét overcapaciteit op te bouwen.
Zeker, de VVD is medeverantwoordelijk voor de ontstane situatie. Mijn punt is slechts dat dit niet is door een soort demonisch masterplan, én dat er ook VVD’ers zijn die bijgedragen hebben aan oplossingen voor de problemen.
(overigens, ‘de woningcrisis’ is niet de schuld van ‘de vvd’. Het is evenzeer een systeem dat vastloopt, waar ook links op z’n eigen wijze een aandeel in heeft.)
“Mijn punt is slechts dat dit niet is door een soort demonisch masterplan”
Dat durf ik hardop te betwijfelen. De landelijke VVD top is al jaren en jaren bezig om uit het Vluchtelingenverdrag te stappen. Daar hebben ze al decennia lang geen geheim van gemaakt. Een crisis forceren is daar onderdeel van.
Zeg nou zelf: ze hebben echt doorlopend beleid gemaakt om de afhandeling te frustreren. Joost heeft dat prima op een rijtje gezet.
Als de VVD niet verantwoordelijk is verwacht ik hun steun voor een breed onderzoek in het parlement. Daarna kunnen ze de conclusies verdonkeremanen zoals ze dat hebben gedaan met de conclusies van de enquêtecommissie onder leiding van Stef Blok (toch geen linkse VVD’er)
De instroom daalt al een poosje, het stijgt nu zeker niet. De meeste mensen kwamen uit Syrië en Oekraïne en in Syrië is het nu sterk vermindert.
Helemaal eens met het artikel; de VVD doet helemaal niks en houdt ook de spreidingswet zoveel mogelijk tegen (gemeentes mogen het zelf weten, maar dat is niet zo).
Ik ken geen enkele plaats waar al een AZC is, waar ook protest tegen is. In ons stadje vangen we bijna 2 keer zoveel op als zou moeten en het gaat allemaal prima.
Of de VVD het wel of niet bewust doet weet ik niet. Dat ze weigeren verantwoordelijkheid te erkennen, maar in plaats daarvan liever meeliften op de door extreemrechts aangewakkerde xenofobie, is op zich al schofterig genoeg. Ze zijn in grote mate verantwoordelijk voor de ontstane problemen en weigeren er iets van te leren. In juridische terminologie zou je dan op zijn minst van voorwaardelijke opzet kunnen spreken.
En dan heb ik het nog niet over de fractievoorzitter die onlangs zei dat gemeentes zelf mogen kiezen of ze meewerken aan de uitvoering van de Spreidingswet. Of over dat gedroomde “centrumrechtse” kabinet dat er hoe dan ook moest komen in 2024, met een minister van Asiel en Migratie waarvan iedereen al lang wist dat het een incompetente rechts-extremist is. Meer dan genoeg om Bas Heijne nog maar eens te citeren: “De VVD is een verachtelijke partij”.
Of, om het korter te zeggen:
De VVD maakt de rechten van vluchtelingen onderschikt aan de eigen electorale en machtspolitieke belangen. En dat is wel degelijk een bewuste keuze.
Een verachtelijke partij.