Geknabbel aan een grondrecht

De vrijheid van vereniging (artikel 8 van de Grondwet) is een van de pijlers van een democratische rechtsstaat. Maar wat nu als een vereniging het criminele pad op gaat of de democratie ondermijnt? De Eerste Kamer, net bekomen van een principiële discussie over de avondklok, moet binnenkort oordelen over twee wetsontwerpen die een verbod mogelijk moeten maken van verenigingen die grenzen overschrijden. Het ene betreft een initatiefvoorstel van PvdA, CDA, CU, VVD en SGP voor een bestuurlijk verbod van ondermijnende organisaties. Het is met name gericht tegen zogenaamde Outlaw Motor Gangs. Het andere betreft een wijziging van het Burgerlijk Wetboek inzake rechtspersonen en is door de regering ingediend zoals overeengekomen in het coalitieakkoord van Rutte III. De Tweede Kamer is vorig jaar al met beide voorstellen akkoord gegaan zonder dat er in de media veel aandacht is besteed aan de uitvoerige debatten die de Kamerleden hebben gevoerd over deze voorstellen die fundamentele rechten raken. Na het teruglezen van een aantal verslagen van deze debatten kan ik me voorstellen dat de Eerste Kamer, het 'juridisch geweten' van het parlement, er toch niet zomaar mee zal instemmen. Een 'cultuur van wetteloosheid' De criminele activiteiten van motorclubs zoals de Hells Angels hebben al enkele malen tot een verbod  van zo'n organisatie geleid. Het succes van het Openbaar Ministerie bleek nogal betrekkelijk, zeker in verhouding tot de langdurige civielrechtelijke juridische procedures die er voor nodig waren. Voor de politie en de burgemeesters die met de zware criminaliteit van de bendes te maken hebben biedt een verbod tot nu toe nog te weinig aanknopingspunten om op te treden. Om sneller en effectiever op te kunnen treden stelden de Kamerleden Kuiken (PvdA), Van Toorenburg (CDA), van Wijngaarden (VVD), van der Graaf (CU) en Van der Staaij (SGP) in een initiatiefwetsontwerp voor een bestuurlijke route te kiezen voor een verbod op dergelijke ondermijnende organisaties. Een bestuurlijk verbod geeft de Minister de mogelijkheid om zo'n organisatie een verbod op te leggen zonder toetsing bij de rechter. En dat verbod gaat dan meteen in. Daarmee is een gang naar de rechter weliswaar niet geheel uitgesloten. De organisatie kan uiteindelijk ook nog een beroep doen op de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Maar deze weg is omstreden. De minister is een politiek figuur. Hij of zij kan zich in het besluit tot een verbod laten inspireren door politieke overwegingen, zeker gezien de nogal vage formulering van de gronden voor een verbod. De wetstekst noemt namelijk de motorbendes niet als zodanig, maar omschrijft de verbodsgronden in veel algemenere zin. Wat moeten we verstaan onder 'een cultuur van wetteloosheid'? En onder  een 'aantasting van als wezenlijk ervaren beginselen van de Nederlandse rechtsorde'? En wanneer kunnen we vaststellen dat een organisatie 'de Nederlandse samenleving of delen daarvan ontwricht of kan ontwrichten.'? Hoe groot is het risico dat een minister met politiek uitgesproken extreme denkbeelden hier een kans ziet om hem of haar onwelgevallige organisaties uit de weg te ruimen? Of kan dat alleen in Turkije of Hongarije? De rechtsgeleerden Koornstra, Roorda en Brouwer van het Groningse Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid vinden de initiatiefwet om deze en andere redenen 'niet in overeenstemming met fundamentele rechtsstatelijke uitgangspunten.' Ze schrijven: 'De voorwaarden waaronder de minister van zijn bevoegdheid kan gebruikmaken – zowel de verbodsgronden als de toerekeningscriteria – zijn bij een gebrek aan een wettelijke definitie te onbepaald. Ditzelfde geldt voor de omschrijving van de organisaties die van het ministeriële verbod zijn uitgezonderd.' Dat laatste slaat op een wijziging die nog is aangebracht waarin expliciet is vermeld dat politieke partijen, kerkgenootschappen en vakbonden zijn uitgesloten. De rechtsgeleerden betwijfelen ook of de wet in overeenstemming is met het EVRM. Ondanks veel bezwaren, ook van de kant van de Raad van State, is de wet op 24 juni in de Tweede Kamer aangenomen met de stemmen van de PVV, GroenLinks, SP, PvdD, FVD en Krol/Kooten-Arissen tegen. Burgerlijk Wetboek De Eerste Kamer gaat nu dit wetsvoorstel 'Bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties' behandelen in samenhang met een tweede wetsvoorstel 'Verruiming mogelijkheden tot het verbieden van rechtspersonen'. Dit voorstel voor wijziging van artikel 20 in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek is op 13 oktober aangenomen in de Tweede Kamer met alleen de stemmen van de PVV, PvdD, FvD en Van Haga tegen. Hier gaat het om uitbreiding van de mogelijkheden van het OM om via een civielrechtelijke procedure een organisatie (rechtspersoon) te verbieden. Op grond van dit artikel is in het verleden de pedofielenvereniging Martijn verboden. De verbodsgrond is hier een 'doel of werkzaamheid in strijd met de openbare orde' die leiden 'of klaarblijkelijk dreig[en] te leiden tot een bedreiging van de nationale veiligheid of de internationale rechtsorde of tot de ontwrichting van de democratische rechtsstaat of het openbaar gezag.' In een nieuw derde lid wordt dan toegevoegd dat een verbod ook mogelijk is als het doel of de werkzaamheid leiden ' of klaarblijkelijk dreig[en] te leiden tot aantasting van de menselijke waardigheid, geweld of het aanzetten tot haat of discriminatie.' Weerbaarheid van de democratie In een van zijn laatste optredens als Eerste Kamerlid voor Forum voor Democratie heeft Paul Cliteur, als rechtsfilosoof een specialist op dit gebied, met name deze laatste passages bekritiseerd. Hij bepleitte een artikel dat uitsluitend inzet op weerbaarheid van de democratie conform de inmiddels klassieke redenering van de staatsrechtgeleerde George van den Bergh uit 1936. Van den Bergh betoogde dat een democratie waarin de meerderheid van stemmen geldt niet bij meerderheid zou mogen worden afgeschaft. Een partij die de democratie zou willen gebruiken om het systeem met een meerderheid van stemmen af te schaffen zou derhalve verboden moeten worden. Voor Cliteur is het duidelijk dat op dit moment de weerbaarheid van de democratie bedreigd wordt door het islamisme. De onderhavige wetswijziging zou zich dan ook uitsluitend daarop moeten richten. Maar Minister Dekker gaat daar in zijn Memorie van Antwoord niet in mee. 'Artikel 2:20 BW heeft altijd een vergelijkbaar breed karakter gehad, om te kunnen worden ingezet tegen iedere bedreiging van de openbare orde. Dat kan onder meer gaan om ondermijning van het gezag, een bedreiging van de nationale veiligheid, geweldpleging alsmede de opkomst van antidemocratisch extremisme, zoals jihadisme, homohaat, rassendiscriminatie en antisemitisme. Maar daarnaast kan het óók gaan om gewelddadig activisme, outlaw motorgangs en pedofielenverenigingen.' Dat is dus nogal wat. Cliteurs verenging van de problematiek tot zijn islamofobische hobby is één ding, maar de hele rits verbodsgronden van Dekker geeft het OM naar mijn idee wel een heel ruime ingang om organisaties van allerlei aard aan te pakken. Kritiek Amnesty In de internetconsultatieronde voor deze wetswijziging heeft Amnesty International een zeer kritische bijdrage ingeleverd. In de nieuwe wet schuilt volgens Amnesty 'het gevaar dat het OM, met een beroep op een ruim begrip van openbare orde, een organisatie kan proberen te verbieden enkel op basis van statutair vastgelegd gedachtegoed.' De mensenrechtenorganisatie wijst ook op een mogelijke botsing met het EVRM omdat dit verdrag bepaalt dat een inbreuk op het grondrecht van de verenigingsvrijheid alleen mogelijk is bij een 'pressing social need'. Nergens wordt volgens Amnesty 'nader onderbouwd welke "radicale" organisaties de democratische rechtsstaat in Nederland willen omverwerpen of afschaffen, in welke mate ze dat willen, en waarom het OM meer slagkracht nodig heeft om die te verbieden en te vervolgen.' Het lijkt op de discussie over de avondklok: de onderbouwing van de noodzaak van de wetswijziging is twijfelachtig. 'Wetgevingsspaghetti' Overigens zijn ook in dit tweede wetsontwerp politieke partijen uitgesloten. Althans, en nu wordt het even ingewikkeld, de regering wil in navolging van de adviezen van de Staatscommissie Remkes over het Parlementair Stelsel een aparte wet maken voor politieke partijen. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken werkt daar aan. In die nieuwe wet (Wpp) zou ook een mogelijk verbod van partijen kunnen worden opgenomen. Er moet daarnaast iets in komen te staan over de financiering van politieke partijen, waarvoor tot nu toe een aparte wet geldt. Vooruitlopend op de nieuwe wet heeft Ollongren overigens onlangs al wel een voorstel ingediend om financiering van politieke partijen door instellingen buiten de EU te verbieden. Maar die nieuwe Wpp laat nog even op zich wachten. En zolang de nieuwe wet nog niet van kracht is zal het oude artikel 20 in Boek 2 BW geldig blijven, maar dan alleen voor politieke partijen. Waarbij de minister bij de behandeling van deze wetswijziging in de Tweede Kamer liet aantekenen: 'Vanwege het belang van politieke partijen voor onze democratie geldt daarbij wel enige mate van terughoudendheid.' De Kamerleden die over deze 'wetgevingsspaghetti' een oordeel moeten geven zijn niet te benijden. Ik hoop wel dat ze de allergrootste 'terughoudendheid' weten te bewaren bij de invoering van al die nieuwe regels en procedures die onze grondrechten raken. Criminele motorbendes moeten worden aangepakt, OK, ondermijning van de democratische rechtsstaat moet bestraft kunnen worden. Maar bespaar ons wetgeving, die, als ze in verkeerde handen valt, ons op eenvoudige wijze van onze vrijheidsrechten kan beroven.

Hof houdt avondklok in stand

Het gerechtshof geeft in het hoger beroep de Staat gelijk: de avondklok is niet op basis van de verkeerde rechtsgronden ingevoerd. Daarmee vernietigt het hof het oordeel van de voorzieningenrechter op 16 februari dat de Staat de avondklok per direct moest opheffen.

De voorzieningenrechter oordeelde dat er geen sprake was van ‘bijzondere spoedeisendheid’, maar:

“Het gerechtshof heeft geoordeeld dat er wel degelijk sprake is van buitengewone omstandigheden die het invoeren van de avondklok mogelijk maken”, staat in een verklaring van het gerechtshof.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: harry_nl (cc)

Rechter straft nalatigheid af

COLUMN - Wie vindt dat de regering te wankelmoedig, te laat en te onduidelijk is met haar maatregelen tegen de corona pandemie, kreeg gisteren gelijk van de rechter.

Het instellen van de avondklok is onrechtmatig omdat het is gebaseerd op de Wbbbg (Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag). Dat kan niet, aldus de rechter, omdat die wet van toepassing is op calamiteiten die plotseling optreden en waarbij acuut actie nodig is. Als voorbeeld is een dijkdoorbraak gegeven.

Nog los van het feit dat we al tot tweemaal toe een dijkdoorbraak hadden en een derde aanstaande is, laat de uitspraak zien waar de regering in tekort is geschoten.  Het draait daarbij om het begrip ‘spoedeisendheid’.

Die spoedeisendheid was er volgens de rechter niet. Dat zou blijken uit “het feit dat er vóór de invoering van de avondklok al vaker over de mogelijkheid van een avondklok was gesproken” als “een van vele mogelijke opties” ter bestrijding van de pandemie.

De Wbbbg is bedoeld voor acute noodsituaties, waarbij maatregelen echt geen enkel uitstel kunnen dulden, dus kan het geen herhalend onderwerp van gesprek zijn. Dat wordt ook nog eens duidelijk gemaakt omdat er ruimte was “om voorafgaand aan de inwerkingstelling van artikel 8 Wbbbg een spoeddebat in de Tweede Kamer te houden”. Als daar tijd voor is, kan er geen sprake zijn “van een daadwerkelijke spoedsituatie als bedoeld in de Wbbbg.

Foto: Geert Wirken (cc)

De Nederlandse rechtsstaat in wankel evenwicht

RECENSIE - Juridisch commentator van de NRC Folkert Jensma verbaasde zich afgelopen weekend in zijn column ‘De rechtsstaat’ over het gemak waarmee een eensgezinde Tweede Kamer na het debat over de Toeslagenaffaire de rechter meer vrijheid wil geven in bestuursrechtelijke aangelegenheden. De Kamer wenst ook dat in elke wet een ‘hardheidsclausule’ wordt opgenomen zodat rechters elke beslissing van de overheid op ‘billijkheid’ kunnen toetsen. Jensma verwacht dat dit gaat leiden tot een verviervoudiging van de omvang van de rechtspraak. Maar belangrijker is de principiële kant van deze wensen. Zal de rechter op deze manier niet gedwongen worden meer politiek getinte uitspraken te doen? Betekent meer ruimte voor de rechter niet dat de wetgever tekort is geschoten?

De verhouding tussen politiek en recht is altijd spannend in een democratische rechtsstaat. Enerzijds is er de strikte opvatting dat de rechter uitsluitend ‘door de mond van de wet’ spreekt. Anderzijds mogen we van rechters verwachten dat ze bij de interpretatie en toepassing van de wet specifieke omstandigheden van een zaak mee wegen. Maar als een rechter op basis van internationaal recht (het EVRM) de regering veroordeelt vanwege nalatigheid in het milieubeleid zien we hier en daar wel wat gefronste wenkbrauwen. Zo ook bij Ruud Koole, historicus en politicoloog, emeritus hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Leiden en Eerste Kamerlid voor de PvdA.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Korte Cursus Manipulatie van BoF

Bits of Freedom lanceert vandaag de ‘Korte Cursus Manipulatie’, een online tool om internetgebruikers inzicht te bieden in de manieren waarop platforms als Google, Facebook en YouTube ons manipuleren. De cursus is onderdeel van een campagne, naar aanleiding van het onderzoeksrapport van Bits of Freedom en dr. Holly Robbins over hoe socialemediaplatforms als Google, Facebook en YouTube mensen online massaal manipuleren, van censuur tot profilering en slimme designtrucjes om onze aandacht vast te houden.

Foto: Pixy.org Gdpr business data privacy people ccO Public Domain

Doe iets aan dat kwetsbare BSN

COLUMN - In 2006 besloot de overheid het sofinummer, bedoeld voor sociale verzekeringen en de belastingdienst, op te waarderen tot een burgerservicenummer. Dat BSN zou je voortaan ‘overheidsbreed’ kunnen gebruiken, ‘met het oog op een meer klantgerichte, geïntegreerde dienstverlening’. Zo geschiedde. Dus tegenwoordig vraagt Jan en alleman je om je BSN, en is dat het snoer geworden waarmee je persoonlijke informatie overal aan elkaar wordt geregen.

Het lastige van die gekoppelde persoonsinformatie is dat die zich ongebreideld voortplant en soms losgekoppeld doorleeft, als een afgehouwen staart waaraan een nieuwe salamander groeit. Dat merken de slachtoffers van de toeslagenaffaire keer op keer: het label ‘fraudeur’ dat de Belastingdienst ooit ten onrechte aan hun BSN heeft gekoppeld, heeft zich over tal van datanetwerken verspreid en leeft daar ongebreideld verder. Steeds stuiten ze op nieuwe instanties bij wie ze als fraudeur te boek staan. Dat label heeft zich overal ingevreten.

Vandaar dat een aantal toeslagenslachtoffers nu een nieuw BSN eist. Ze willen met een schone lei kunnen beginnen, en eindelijk van die administratieve laster verlost zijn. Vandaar dat ze in een rechtszaak tegen de staat wijziging van hun BSN eisen.

Inmiddels kunnen circa 5 miljoen Nederlanders zich in deze zaak als belanghebbende voegen. Hun BSN is gecompromitteerd, doordat de GGD inzake corona met brakke software werkte om testafspraken en de resultaten van bron- en contactonderzoek te documenteren. RTL Nieuws ontdekte dat er grootschalig is gehandeld in miljoenen adresgegevens, telefoonnummers en BSN’s. Zeker in die combinatie zijn dat hoogst aantrekkelijke gegevens voor criminelen: het maakt identiteitsfraude – toch al flink in opkomst – een stuk eenvoudiger.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Staat moet avondklok per direct opheffen

De voorzieningenrechter in Den Haag heeft vandaag de vorderingen van Stichting Viruswaarheid.nl om de avondklok in Nederland buiten werking te stellen toegewezen. Er was volgens de rechter bij de invoering van de avondklok geen sprake van bijzondere spoedeisendheid. De avondklok moet per direct worden opgeheven.

Instellingen en bedrijven mogen vaccinatiebewijs vragen voor toegang

De Gezondheidsraad heeft antwoord gegeven op de vraag of instellingen en bedrijven om een vaccinatiebewijs mogen vragen bij de toegang tot voorzieningen (het zogenaamde ‘coronapaspoort’): dat mag, mits het niet leidt tot verboden uitsluiting, discriminatie of schending van privacyregels. De overheid moet daarop toezien. Het kan bijvoorbeeld gaan om werkgevers, zorginstellingen, scholen, horecabedrijven of organisatoren van evenementen.

Lees hier het persbericht en hier het advies van de Gezondheidsraad.

Rechter scheldt huur horeca deels kwijt

Twee horacazaken in Den Haag hoeven van de rechter nog maar de helft van de huur te betalen over de periode dat het bedrijf dicht moest zijn, en 75% tijdens de beperkende maatregelen.

De zaak was aangespannen door de verhuurder, die de achterstallige huur wilde zien. De rechter ging daar echter niet in mee. Volgens hem konden beide partijen de Coronacrisis niet zien aankomen en zit deze dus niet besloten in de contractovereenkomst. De pijn moet, aldus de rechter, daarom eerlijk worden verdeeld over beide partijen.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Volgende