De Teldersstichting en het klimaat

ANALYSE - De Teldersstichting (en daarmee de VVD) schaart zich tegenwoordig actief in het ‘klimaatsceptische’ kamp.

Twee weken geleden bracht de Teldersstichting, het wetenschappelijke bureau van de VVD, een onderzoek uit over de toekomst van Energie.

Omdat in dit onderzoek ook klimaat een rol speelt, waren wij extra geïnteresseerd. Zeker nadat de Correspondent beschreef hoe problematisch de benadering was.

De Teldersstichting was zo aardig om ons een recensie-exemplaar te sturen.

Vooraf is het misschien goed om de Teldersstichting zelf even te quoten:

De stichting heeft ten doel om op wetenschappelijk verantwoorde wijze, vraagstukken van maatschappelijk belang […] te onderzoeken met liberale beginselen als uitgangspunt […]

Onthoudt u goed het ‘op wetenschappelijk verantwoorde wijze‘.

De reden dat klimaatverandering een plek krijgt in een rapport over energie wordt vanuit liberaal perspectief verklaard. Het uitgangspunt is dat de overheid geen invloed op de markt hoort te hebben, tenzij er een hele goede reden voor dergelijke bemoeienis bestaat.

Marktfalen is, vanuit liberaal perspectief, één zo´n reden. Opwarming van de aarde zou namelijk heel veel schade kunnen toebrengen. De werking van de huidige markt houdt echter geen rekening met deze toekomstige schade. En dus mag de overheid een sturende rol krijgen om deze tekortkoming van de markt op te vangen.

Maar om deze redenering op te doen gaan, moet voor de liberalen wel onomstotelijk vaststaan dat deze opwarming inderdaad plaatsvindt, dat de mens daarvan de oorzaak is en dat de verwachte schade zich werkelijk zal voordoen. Zodoende hebben ze daar voor het rapport onderzoek naar gedaan. En toen ging het mis.

De gesprekspartners

Laten we beginnen met de lijst met mensen waar een gesprek of interview mee is gehouden voor de totstandkoming van het onderzoek. In deze lijst vinden we geen klimaatwetenschappers. Er staat een meteoroloog tussen, Peter Kerkmans, maar die werkt voor een energieconcern en heeft een wel heel duidelijk standpunt met betrekking tot de signalen over opwarming. Dat is alleen maar alarmisme, meent hij.

Verder zijn er drie oude bekenden in het klimaatdebat. Allereerst is daar wetenschapsjournalist Marcel Crok. Zijn recente werk bestaat vooral uit publicaties die de nodige vraagtekens zetten bij wat de klimaatwetenschap al jaren aan onderzoeken presenteert. Zijn bekendste werk gaat in op de werking van het IPCC. Hoewel geen opwarmingsontkenner, toch zeker wel een scepticus.

Dan is er de econoom Hans Labohm. Al jaren actief schrijver van stukjes waarin de opwarming van de aarde wordt ontkend, waarin klimaatwetenschappers en hun verdedigers als dwalende gelovigen worden weggezet, en waarin duurzame energie als onnodig en duur wordt beschreven.

Tot slot staat professor Arthur Rörsch op de lijst. Emeritus hoogleraar moleculaire genetica. Een echte wetenschapper, maar niet op het vlak van klimaat. En verder een uitgesproken ontkenner.

De overige mensen zijn uit het bedrijfsleven (geen duurzame-energie-ondernemers te vinden overigens), onderzoek en overheid.

Kortom, geen wetenschappelijk verantwoord lijstje op dit punt.

De bronnen

Dan maar eens kijken naar de schriftelijke bronnen die bovengenoemde ‘experts’ aanvoeren. Het onderzoek is netjes voorzien van voetnoten, dus die kunnen we makkelijk nalopen. Ik richt me daarbij alleen op de bronnen die iets zeggen over het klimaat.

Hofleverancier van de klimaatparagraaf blijkt Marcel Crok te zijn. Hij wordt maar liefst zeven keer aangehaald. Zes keer wordt verwezen naar zijn boek De staat van het klimaat en één keer naar het stuk ‘A sensitive matter, how the IPCC buried evidence showing good news about global warming’.

Beide documenten zijn zeer kritisch over het werk van IPCC en over de hardheid van de wetenschap achter klimaatopwarming.
Nic Lewis is door zijn wiskunde-achtergrond vooral kritisch op de statistiek van de modellen.

Het rapport van Lewis en Crok wordt in het onderzoek aangehaald om aan te geven dat de klimaatgevoeligheid minder zou zijn dan het IPCC beweert. Dat is best bijzonder. Het IPCC baseert zijn informatie op peer-reviewed onderzoeken (veel). En de Teldersstichting ontkracht dit met een enkel geschrift dat niet peer-reviewed is en waar nogal wat aan mankeert.

Twee maal wordt het werk van Daniel Yergin aangehaald. Eigenlijk een onderzoeker uit de energiewereld. Maar hij heeft ook wat geschreven over klimaat. Daar valt echter het nodige op af te dingen. En het is in ieder geval geen wetenschappelijk bewijs voor andere conclusies dan die van het IPCC.

Ook Richard Tol komt twee keer voor. Dat gaat dan niet zozeer over het klimaat, want dat is zijn vak niet. De ene keer gaat het over de economische impact van klimaatverandering. Zijn rapport The Economic Impact of Climate Change in the 20th and 21st Century geeft aan dat er ook veel economische verbeteringen zijn als gevolg van klimaatveranderingen en dat daar te weinig rekening mee wordt gehouden.

Klein probleem: hij heeft zelf geconstateerd dat zijn berekeningen niet kloppen.

Het tweede document van Richard Tol betreft zijn aanval op het rapport van J. Cook e.a. waarin de nu bekende 97% consensus onder klimaatwetenschappers werd onderzocht. De Teldersstichting gebruikt het document van Tol om de volgende zin te onderbouwen:

Dat terwijl de consensus waarover wel wordt gesproken minder eenduidig is dan vaak wordt aangenomen.

Nu wil het geval dat Tol in zijn eigen stuk tot de conclusie was gekomen dat de consensus niet 97% maar 90% was. Nog steeds significant dus. Maar ook bleek zijn aanval op de berekeningen van Cook niet goed onderbouwd te zijn. Kortom, die consensus van 97% is er gewoon.

Richard Tol komt nog een keer in de voetnoten voor. Maar dat ging over zijn opstappen uit het IPCC. Hij vond de toon te alarmistisch.

Vervolgens worden de heren Singer en Engelbeen opgevoerd met twee onderzoeken. Beide onderzoeken verschenen in het blad Energy & Environment. Dat blad kent minder strenge regels met betrekking tot peer review en wordt vaak misbruikt om klimaatstukken geplaatst te krijgen die elders niet de toets der kritiek zouden doorstaan.

Singer is geen klimaatwetenschapper, bekend ontkenner en bovendien onderdeel van het Heartland Institute. Dit instituut heeft een uitgesproken standpunt tegen maatregelen die de opwarming van de aarde zouden moeten tegengaan.

Het onderzoek van Singer is overigens erg wankel (zie reacties vanaf 21).

Het onderzoek van Engelbeen gaat ook over onzekerheden in de schattingen. Maar in dit geval is zijn conclusie dat de schattingen over de opwarming te laag zouden zijn.

Uiteraard komen de rapporten van het IPCC zelf ook nog voor. Drie van de veertig voetnoten bij het klimaathoofdstuk verwijzen ernaar. Die zijn op hun plaats. Ook al gaan slechts twee verwijzingen over de inhoud van al die IPCC rapporten.

Wederom is duidelijk dat er geen sprake is van wetenschappelijk verantwoorde bronnenselectie. De balans slaat door naar de niet-deskundigen met veelal onbewezen punten die vaak opgesteld zijn vanuit een vooringenomen sceptisch standpunt.

De inhoud

Maar wat zijn dan uiteindelijk de uitspraken die in het rapport over het klimaat worden gedaan? Zijn die wel wetenschappelijk verantwoord? We lopen de belangrijkste langs.

Het gaat in dat geval voornamelijk om het zogenoemde ‘broeikaseffect’: een mede door de mens veroorzaakte toename in de hoeveelheid broeikasgassen – waaronder als voornaamste koolstofdioxide – in de atmosfeer en een daarmee gepaard gaande klimaatverandering, waaronder een stijging van de temperatuur op aarde. Hoewel nog veel onduidelijk is over het aandeel van de mens in de opwarming van de aarde,…[red: mogelijke reden overheid ingrijpen] (p. 13 op basis van Crok)

Het bovenstaande is een duidelijk voorbeeld van het afzwakken van de rol van de mens in de klimaatverandering.

Sinds de eerste Industriële Revolutie, vanaf ongeveer 1750, is de uitstoot van broeikasgassen door de mens echter enorm toegenomen en dat dreigt de balans te verstoren. (p. 87 op basis van Yergin)

De wetenschappelijke consensus is ‘zal’ en niet ‘dreigt’. Er is hooguit nog discussie over de mate van het ‘zal’. Voor het ‘dreigt’ wordt geen onderbouwing aangevoerd.

Die verhoogde uitstoot zal zich, dat is althans de verwachting, vervolgens gaan vertalen in een stijgende temperatuur op aarde. (p. 87)

Het tussenzinnetje spreekt twijfel uit over de hardheid. Voor deze twijfel wordt geen onderbouwing aangevoerd.

Vanaf hier begint echter de onenigheid te ontstaan. Hoeveel warmt de aarde op en wat is het aandeel van de mens daarin? Hoe uniek is de opwarming? Zijn er andere verklaringen mogelijk naast de broeikastheorie? Hoe ernstig zullen de gevolgen van opwarming zijn voor het leven op aarde? Moeten we actie ondernemen en zo ja op welke manier? Het klimaat is zeer complex en een bijkomende uitdaging is dat er vrijwel geen harde feiten bestaan in het klimaatdebat. Daarnaast is het onderzoek dat naar het klimaat wordt gedaan verregaand gepolitiseerd. (p. 88, bronnen Crok en het US Senate Committee-rapport ‘Critical Thinking on Climate Change. Questions to Consider Before Taking Regulatory Action and Implementing Economic Policies’ (2013))

Dit is het bekende twijfel-rijtje met vragen. Voor alle vragen zijn diverse onderzoeken beschikbaar met antwoorden. Niet in de laatste plaats onderzoeken verricht door het IPCC.

Bij het IPCC wordt vervolgens een bladzijde lang stilgestaan. Daarbij komen subtiel woorden als ‘vermoedelijk’ en ‘tracht’ in de tekst voor om de conclusies minder hard te doen overkomen. Na de conclusies van het IPCC volgt de zin:

Gezien de conclusies die het panel in de loop van de tijd heeft getrokken leidt dat in de praktijk tot grote of soms zelfs onrealistische ambities. (p. 89).

De zin wekt, misschien onbedoeld, de suggestie dat het door het IPCC komt dat de ambities ‘onrealistisch’ zijn.

Daarbij moet in het achterhoofd worden gehouden dat de CO2-uitstoot sneller gaat dan de hoogste scenario’s. De temperatuurontwikkeling blijft echter achter bij de verwachtingen. (p. 88, n. 77)

Voor deze uitspraak wordt geen onderbouwing gegeven. De temperatuurontwikkeling zit nog steeds binnen de bandbreedte van de scenario’s. En opwarming van de aarde komt niet alleen tot uitdrukking in de metingen van de temperatuur. Ook de oceanen warmen gestaag op.

Ten slotte zijn er ook andere factoren die klimaatverandering kunnen verklaren, waaronder variaties in de omloopbaan van de aarde en de activiteit van de zon, vulkanische activiteit, de invloed van aerosolen en andere complexe terugkoppelingsmechanismen. (p. 90)

De suggestie wordt gewekt dat deze factoren niet zijn meegenomen door het IPCC en klimaatwetenschappers. Al deze factoren zijn echter onderzocht en meegenomen. Rapporten zoals die van Singer (zie hierboven) hebben de wetenschappelijke toets niet doorstaan en veranderen de conclusies niet.

Sommige conclusies kunnen niet worden bevestigd door nieuwe berekeningen omdat de gebruikte datareeksen niet worden vrijgegeven, een essentieel onderdeel van wetenschappelijk onderzoek en bewijsstelling. Andere gebruikte datareeksen bleken in de loop der jaren onvolledig of zelfs gemanipuleerd. (p. 90, n. 88)

Voor deze beweringen worden geen bewijzen of bronnen aangedragen. Er bestaat dan ook geen grond voor deze beweringen. Alle suggesties in deze richting zijn inmiddels weerlegd. Manipulaties zijn niet aangetoond. En nieuwe berekeningen zijn wel degelijk uitgevoerd.

Ook bij de inhoud kan dus worden geconstateerd dat een gebalanceerde wetenschappelijke benadering niet blijkt te zijn gehanteerd.

De conclusie

Op teveel punten heeft het rapport van de Teldersstichting het onderzoeken van de klimaatverandering eenzijdig benaderd. Het kan dus niet als ‘wetenschappelijk’ worden beschouwd. Met dit onderzoek schaart de stichting (en daarmee de VVD) zich actief in het ‘sceptische’ kamp.

Omdat klimaatverandering en de gevolgen daarvan niet als ernstig genoeg worden gezien, is de conclusie van de stichting dan ook dat de overheid geen grote rol moet spelen en dat de markt het best zijn werk kan doen.

Overigens geven ze nog wel aan dat een belasting op broeikasgassen wel een bruikbare oplossing is. Mits het goed wordt opgezet (in tegenstelling tot ETS).

  1. 2

    Die Fred Singer toch, van alle markten thuis. Eerst protesterend tegen onderzoeken van het Amerikaanse milieu agentschap (EPA) over het gezondheidseffect van meeroken, daarna hechtte hij geen waarde aan theorieën en bewijzen m.b.t. aantasting van de ozonlaag en nu alweer sinds 1992 onvermoeibaar in het geweer tegen klimaatverandering. Wie betaalt bepaalt zijn mening en die van Heartland Institute (je weet wel die club die mensen die geloven in klimaatverandering gelijkschakelt aan massamoordenaars).

    Wellicht tijd dat de VVD zich verdiept in de ‘evil twin’ van klimaatverandering: verzuring van de oceaan. Of zien Nederlandse vissers een groeimarkt in de kwallenvangst?

  2. 3

    @0: “.. dat de CO2-uitstoot sneller gaat dan de hoogste scenario’s. De temperatuurontwikkeling blijft echter achter bij de verwachtingen”
    Feitelijk juist, de suggestie wordt gewekt dat deze uitspraak onjuist is, zonder onderbouwing!

  3. 5

    Waarom wordt er zo’n waarde gehecht aan die partijwetenschappelijke bureaus? Je kan toch op je vingers natellen dat de opdracht van die bureaus is om de politieke standpunten van partijen te overgieten met een wetenschappelijk verantwoord sausje? Dan weet je al vooraf dat de wetenschap ondergeschikt is aan de ideologie.

  4. 6

    @5: Het doel van die bureau’s zou moeten zijn om de door de wetenschap geconstateerde problemen zo partij-specifiek mogelijk op te lossen. Niet om de geconstateerde problemen zo te spinnen dat ze passen in het idee van wat de partij zou moeten doen, of erger nog wat de partij denkt dat goed aanslaat.

  5. 7

    Dit soort publicaties hebben niet tot doel duidelijkheid te scheppen, maar juist om twijfel te zaaien. Ik ken voldoende mensen in mijn directe omgeving die twijfelen aan waarschuwingen van wetenschappers over het klimaat. Het zijn allemaal ‘redelijke mensen’ die geleerd hebben dat als er twee vechten de waarheid in het midden ligt en dit soort publicaties sterken hen hun mening. Het gaat niet om de argumenten. Argumenteren heeft sowieso geen zin, want het is bijzonder complexe materie. En ach … wat is waarheid?

    Zie ook Naomi Oreskes & Erik Conway Merchants of Doubt (waarin Singer een hoofd rol speelt)

  6. 10

    Dat zijn alweer alweer veel woorden. Zelf is mijn, als geoloog en niet in de rol van de zo verguisde seven, blik die vanuit deeptime. Klimaat fluctiaties,trilling op trilling, altijd zo geweest ook zonder menselijke abundantie herschikking en overige rommelmakerij. Er zijn tijden dat het koud is (ice-house..er is of zijn polen bedekt met ijs..nu dus) of warm is (hothouse, geen polen). Bij hothouse is zowat geheel europa bedekt met zout water.
    Dat het warmer wordt zal ik zeker niet ontkennen en als iemand dat doet hebben ze zeker boter met dierlijke vetten op het hoofd. De rol of rolletje van de mens echter is mijnsinziens niet in waarde te schatten, te veel bekende en onbekende parameters en je weet nooit wie en waar die vlinderslag plaats vindt.
    Geen rotzooi maken is het beste wat je kunt doen “fiets pakt”

  7. 11

    Steeph,

    Je schrijft:

    Maar om deze redenering op te doen gaan, moet voor de liberalen wel onomstotelijk vaststaan dat deze opwarming inderdaad plaatsvindt, dat de mens daarvan de oorzaak is en dat de verwachte schade zich werkelijk zal voordoen. Zodoende hebben ze daar voor het rapport onderzoek naar gedaan. En toen ging het mis.

    Het gaat al mis bij het “onomstotelijk vaststaan.” In de wetenschap staat nooit iets onomstotelijk vast. En als het wetenschappelijk bureau van een politieke partij dat niet snapt, dan kunnen ze er maar beter helemaal me ophouden. In beleidskwesties draait het altijd om het inschatten en afwegen van onzekerheden en risico’s. Wetenschap kan inzicht geven in die onzekerheden en risico’s, maar kan nooit absolute zekerheid geven. Zekerheid eisen van de wetenschap is een drogreden, waarmee men in feite de wetenschap afwijst.

  8. 12

    @11: edit van mezelf.

    Hans, ik snap niet precies op welke zere plek je nu de vinger legt. Op die van de Teldersstichting die zekerheid zoekt of op mijn stuk?

  9. 13

    @6: Tsja, Joost, ik ben het helemaal met je eens. Dat veronderstelt wel een soort objectiviteit bij de constateerders/wetenschappers. Maar ja, daar gaat het veelal al fout. Bovendien, het is toch hopelijk al een tijdje bekend dat politieke partijen datgene uitvoeren wat corporate Nederland uitgevoerd wil hebben?

  10. 14

    @12: Ik leg mijn vinger op beide zere plekken…

    Maar de zere plek van de Teldersstichting is veruit de pijnlijkste.

    [Update, ter verduidelijking: er is weinig aan te merken op je argumenten, alleen ben je nog een beetje te vriendelijk voor de Teldersstichting. De teneur van “er is geen zekerheid” is namelijk niet wetenschappelijk. Ik twijfel nog over wat het dan wel is: onwetenschappelijk of anti-wetenschappelijk.]

  11. 17

    @5: zo’n wetenschappelijk bureau van een politieke partij heeft een aantal doelen. De belangrijkste lijkt mij dat zo’n organisatie het contact van zo’n partij met wetenschap en samenleving open moet houden. Je zou toch niet willen dat je partij totaal verkeerd beleid gaat ontwikkelen en steunen.

    Daarom is zo’n wetenschappelijk bureau ook enigszins het uithangbord van een partij. Ze mogen wel onderzoek in zekere richtingen bevoordelen, maar het ziet er wel heel slecht uit als zo’n wetenschappelijk bureau niet de vrijheid lijkt te hebben om vrij van de partij ideologie de ontwikkeling in de wetenschap te volgen.

    .. de Teldersstichting lijkt de fout te maken dat zij zelf de taak hebben wetenschap te bedrijven, in plaats van goed te volgen wat de echte wetenschappers te zeggen hebben. Dat is hun goed recht. Maar het doet hun naam als ‘wetenschappelijk bureau’ van de VVD grote schade. Maar het is de vraag of de VVD van nu grote problemen heeft met dit disfunctioneren.

    Het functioneren van zo’n wetenschappelijk bureau zegt nogal wat over een politieke partij. Als een partij bereid is om harde wetenschap opzij te schuiven voor meningen die meer overeen (lijken te) komen met de partij ideologie .. dan is dat een veeg teken.

    Waarom is er geen ‘groen rechts’? Dat is inderdaad een probleem.

  12. 18

    @0: .” … door de mens echter enorm toegenomen en dat dreigt de balans te verstoren”.

    De wetenschappelijke consensus is ‘zal’ en niet ‘dreigt’. E

    Ik vind “dreigt” wetenschappelijker dan “zal” . “Zal” is veel te absoluut en hoort niet in een wetenschappelijke publicatie thuis, tenminste niet bij zo’n complex systeem als het aardse klimaat, met zijn ontelbare feedback-loops. En het is ook nergens voor nodig.

    dreigt is al dreigend genoeg.

  13. 19

    @3:

    Daarbij moet in het achterhoofd worden gehouden dat de CO2-uitstoot sneller gaat dan de hoogste scenario’s.

    Sinds 2004 zijn fossiele brandstoffen flink duurder geworden. Dat heeft zo zijn gevolgen. De mondiale CO2-uitstoot groeit sinds 2007 minder snel dan in de eerste 5 jaar van de 21e eeuw.

    In het plaatje hierboven zie je dat de mondiale CO2 uitstoot steeds verder achterblijft bij de extrapolatie van de curve over de periode 2004-2007.
    Bedenk dat de CO2-uitstoot in de afgelopen 5 jaar vooral mogelijk is geworden door het vergroten van de schuldenberg.
    Voor de winning van olie en gas lenen oliemaatschappijen enorme kapitalen van investeerders. Dat is mogelijk omdat de centrale banken de basisrente nagenoeg op nul hebben gebracht.

    Zolang de centrale banken geld in de economie blijven pompen zal de CO2-uitstoot blijven groeten (zij het langzamer dan in de 20e eeuw)
    De centrale banken zijn een grotere bedreiging voor het klimaat dan de klimaatsceptici.

  14. 20

    Ik vind het rapport van de Teldersstichting passen in een zorgelijke trend. Namelijk een trend waarin mainstream politieke partijen alleen nog ideologisch winkelen bij wetenschap. Alleen de papagaaien ten tonele voeren die de taal van hun eigen ideologie uitkramen en alle andere wetenschappers wegzetten als vijanden.

    Kijk naar Amerika hoe (vooral) de Republikeinse Partij zich van dit soort technieken bedient en wat een maatschappij er mee opschiet. Of het nou om het ontkennen van klimaatverandering gaat, het belang van belastingverlaging voor de ultrarijken of het zogenaamd mislukken van Obamacare. Alles wordt onderbouwd door exentrieke pseudowetenschappers.

    Het rapport van de Teldersstichting valt wat mij betreft te kwalificeren als kwaadaardige onachtzaamheid of moedwillige leugens.

  15. 21

    Het academisch peil van de vvd begint omineus te dalen. Wat is er aan de hand? Het is op de keper beschouwd simpel. Het wetenschappelijke denken binnen de VVDis sinds vijf jaar in handen van Patrick van Schie, een 42-jarige historicus die nu vijftien jaar in dienst is van de Teldersstichting waarvan vijf jaar als directeur.

    Schreef Hubert Smeets in de Groene van 12 januari 2007.

  16. 22

    Beetje teveel aandacht voor de Teldersstichting, lees: Patrick van Schie en zijn vrinden, een paar weken geleden ook al een heel artikel. Of zijn er grote verschillen opgetreden?

    Wat ik wel snap is dat zij uiteindelijk de vraag opgooien – burgerlijke vrijheid (niet nog meer milieuwetten en regels) of ‘global warming swindle/hoax’ (belasting betalen voor bodemloze putten). En daar slagen ze aardig in zo te zien bij Sargasso.

    Verder zie reactie 7.

  17. 23

    @22 – Aangezien Patrick van Schie regelmatig een platform in de dagbladen geboden krijgt om opiniestukken vol schreeuwerige framing, gebaseerd op halve waarheden, te publiceren, lijkt het me geen overbodige luxe zo nu en dan wat licht op hem en z’n propagandaclubje te laten schijnen.

  18. 24

    Ik ben het met jullie allemaal eens maar ik wil er graag op wijzen dat jullie allemaal alleen een zeer grove framing fout maken. Er wordt vooral op het feit ingehamerd of klimaatverandering wel of niet bestaat terwijl het juist moet gaan over hevige milieucompensatie.

    Let er op dat in het begin gesproken wordt over het principe dat de overheid geen eigendom over het milieu mag claimen. En dat is waar het deze jongens werkelijk om gaat, het ontheffen van publiek eigendom. Gratis en voor niets de boel slopen en daarna de community ervoor laten opdraaien die zijn omgeving bewoonbaar wil houden.

  19. 26

    @25: Nou… deze uitspraak:
    “De rol of rolletje van de mens echter is mijnsinziens niet in waarde te schatten, te veel bekende en onbekende parameters en je weet nooit wie en waar die vlinderslag plaats vindt.”

    zegt eigenlijk zoveel als: stop maar met onderzoeken want het is toch te complex. En dat doet toch echt afbreuk aan al het werk dat die honderden klimaatwetenschappers. En kan geïnterpreteerd worden als “ik geloof er niets van”.

    Los van de juiste slotuitspraak :-)

  20. 27

    Objection, Your Honor!

    Je ziet wat je weet waarbij de nul-hypothese (wat is effect zonder de mens) imaginair is en zodoende de p-waarde van de H1 met een zekere marge van twijfel aangenomen “mag” worden. Zoiets dan hè, ik ben geen statisticus. Ik ben geoloog met structo en climato als zijspoor..ik redeneer de dingen dan vanuit deep time.
    Nogmaals het wordt duidelijk (te) warm en de stijging gaat door, ik ben geen ontkenner. Het enige wat ik in de inmiddels -15 zei is dat dat altijd met golfbewegingen gebeurt is en dat de mens wellicht de vlinderslag kan zijn. Ik neem aan dat chaotische wiskunde bij de min toedienende lezers enigszins bekend terrein is.

    Bescheidenheid in de wetenschap, gelukkig heb ik mogen meespelen met wetenschappers die wel twijfelen. Een van m’n bekendste amerikaanse collega’s zei eens “twijfel en serendipiteit..sta daar voor open” en toen moest ik voor de zoveelste keer zijn verhaal aanhoren.

    Ik blijf die minnen niet snappen.

    Schluss :)

  21. 28

    @27: Snap ik. Ik vind het overigens opvallend hoe vaak ik het “twijfelen” hoor verdedigen binnen de discussies over klimaatwetenschap. Alsof klimaatwetenschappers niet steeds twijfelen. Ik zie zoveel onderzoeken voorbijkomen die juist bedoelt zijn om die twijfels te adresseren. Soms leveren ze nieuwe inzichten op, soms nuanceringen, soms spreken ze andere onderzoeken tegen.
    Maar als duizenden onderzoeken op alle verschillende aspecten uiteindelijk in grote lijnen dezelfde trend ondersteunen, mag je dan nog spreken over “twijfel” aangaande het thema zelf?

    Overigens snap ik die minnen ook zelden hoor. Ik krijg graag naar de positieve kant :-)

  22. 30

    @27: “geen ontkenner .. dat met golfbewegingen gebeurt en dat de mens de vlinderslag kan zijn.”
    Dat wekt de indruk van een geringe menselijke invloed, die met een tegengolf verdwijnt.

  23. 31

    @23: Om misverstanden te voorkomen: met mijn reactie @7 wilde ik geenszins suggereren dat dit artikelen zoals deze door Steeph overbodig zijn, integendeel.

  24. 36

    Ik stelde het tegendeel, kleine mens kan de druppel in de klimaat-emmer zijn.

    @32 – Sorry, maar ik haal dat niet uit jouw bijdrage in #10. En dat komt onder andere omdat je die gedachte niet expliciet maakt.

    Lezers/reaguurders kunnen niet in jouw hoofd kijken. Die zien een tekst in verband met andere teksten (zoals de blogpost waar je op reageert) en construeren dan aan de hand van allerlei richtingaanwijzers in je tekst een betekenis.

    En als ik jouw tekst zo lees, en ook als ik ‘m herlees, dan staan al die tekstuele aanwijsbordjes in de volgende richting:

    ‘Ik (Larie) ben het niet met de strekking van dit artikel eens dat de doorslaggevende invloed van de mens in de opwarming van de aarde gestaafd wordt door vrijwel alle wetenschappelijke studies: het klimaat schommelt namelijk al honderden miljoenen jaren gestaag heen en weer, soms met dramatische pieken als ijstijden en broeikas-era’s, en over de invloed van de mens valt geen zinnig woord te zeggen.’

    De rol of rolletje van de mens echter is mijns inziens niet in waarde te schatten, te veel bekende en onbekende parameters en je weet nooit wie en waar die vlinderslag plaats vindt. (#10)

    Hier staat dus niet: de nietige mens kan dus best de druppel in de klimaat-emmer zijn, maar integendeel: er valt niks zinnigs over te zeggen, ook wetenschappelijk niet, want er zijn teveel parameters en een hoop daarvan zijn onbekend. (=> Al die klimaatstudies: collectieve blikvernauwing van epische proporties.)

    Maar als dat zo is, waarom zouden we als geïndustrialiseerde samenlevingen dan ons samenlevingspatroon radicaal aanpassen? Dat vergt namelijk een enorme teruggang in welvaart op grond van een vergezochte gok.

  25. 37

    Eigenlijk zou je verwachten dat uit het sociaaldemocratische kamp veel meer verzet tegen klimaatbeleid zou komen. Per slot van rekening zijn klimaatmaatregels enkel bedoeld om de rijken van 2100 te helpen, en die maatregels gaan ten koste van de mensen met de smalle beurs van nu door hogere energiekosten.

    Wat zouden Den Uyl en Drees doen? Ook solidair zijn met de rijken?

  26. 39

    @37 hogere energiekosten? Moet je me toch eens uitleggen. Dankzij klinaatbeleid is het nu mogelijk huizen te bouwen die op jaarbasis geen enerhieverbruiken. Renovatie is bij seriematige aanpak uit te voeren voor de prijs van 10 tot 15 jaar energierekening. Hoe wordt energie daar duurder van?