De academicus als homo non ludens

ACHTERGROND - In de NRC van afgelopen zaterdag stond een essay van René van Woudenberg, met als portee dat de wetenschappelijke bewijsgrond ruimte laat om ook op zoek te gaan naar een wetenschappelijk bewijs voor Gods bestaan. Een oud argument, dat de plank mis slaat. Een argument bovendien waar juist theologen zich verre van zouden moeten houden, al heeft ook de wetenschap boter op haar hoofd.

De gedachte dat wetenschap en religie gescheiden werelden zijn, de zogeheten non overlapping magisteria, is van relatief recente datum. Ze komt niet voort uit een waargenomen toenemende, hinderlijke bemoeienis van religie met de wetenschap, maar eerder uit het omgekeerde, een wetenschap die steeds minder raakvlakken met de religie ervaart. Misschien dat het juist daarom des te meer opvalt wanneer het kortstondig schuurt.

Er is echter meer aan de hand. Men hoort sommige kerkgangers nog wel eens klagen over de evolutietheorie, maar nooit dat de wetenschap in zijn algemeenheid een bedreiging zou zijn voor het geloof en daarom aan de deur geweerd dient te worden. Wetenschappers die menen dat religie in zijn geheel bij het grof vuil hoort en in ieder geval geen plek heeft binnen de academie, zijn eenvoudiger te vinden. De bedenkingen zijn, met andere woorden, eenzijdig. De vraag is waarom.

De sleutel zou wel eens kunnen liggen in een opmerking van historicus Johan Huizinga, in zijn boek Homo ludens, waar hij stelt dat alle aspecten van de menselijke cultuur een spelelement in zich dragen, met uitzondering van de moderne wetenschap sinds de achttiende eeuw. Ergens in haar weg door de moderne tijd heeft de wetenschap haar relativeringsvermogen verloren en is bevangen door een dodelijke ernst. Een onnodige ernst ook, want de regels van het academische spel bepaalden al sinds het prille begin dat er in de wetenschap geen ruimte was voor God.

Kaats Late Night Review: John Oliver over Saoedi-Arabië

RECENSIE -

Wie John Oliver niet kent heeft de laatste jaren onder een steen geleefd. Zijn Last Week Tonight staat ook duidelijk model voor het in Nederland veelgeprezen Zondag met Lubach.

Het format is simpel en ook al jaren hetzelfde. John (Hostus Mostus) zit achter een desk en neemt in rap tempo het nieuws van de week door. Tegenwoordig vrijwel altijd beginnend met een rant over Trump, waarbij de fucks en shits je om de oren vliegen; dat kan omdat het op betaalzender HBO zit. Hij weet feilloos en op beeldende wijze de vinger op de totaal gestoorde en o zo pijnlijke plekken te leggen.

Closing Time | Je wil een ster zijn?

We zijn al weer bij de vijfde stap (naar het idee van de zes stappen theorie) in dit tweede rondje covers kringloop.

Tom Petty en The Byrds hadden wel meer gemeen dan alleen het Amerikaanse meisje uit de vorige aflevering. Over en weer coverden ze elkaar nummers. Tom Petty coverde bijvoorbeeld ‘So You Want To Be A Rock ‘N Roll Star’ van The Byrds.

De inhoud van het nummer inspireerde talloze andere muzikanten tot de vele covers die volgden. Onder andere deze van Patti Smith.

Nog één stap in dit loopje langs covers rondje is weer rond.

Goed volk | Zwarte Piet (1)

LONGREAD - Je kunt van het ons met enige regelmaat falende rechtsapparaat zeggen wat je wilt, maar het ruim één maand vóór de nationale intocht van Sint Nicolaas voor de rechter slepen van vierendertig ‘Helden van Dokkum’ getuigt van een perfecte timing. Als het een beetje meezit hebben we er na de definitieve uitspraak van de rechter begin december vierendertig ‘martelaren’ bij. Een betere scheut olie op het vuur had ik niet kunnen bedenken.

Diezelfde timing dwong mij ertoe een idee over een blog over Zwarte Piet vervroegd te realiseren. Ik kan bij de naderende burgeroorlog niet doen of mijn neus bloedt en ik wil de feiten voor zichzelf laten spreken. Ik zal de zwartepietendiscussie niet mijden, maar wil me er niet al te diep in mengen. Lafhartig schuif ik die Zwarte Piet door (de uitdrukking komt overigens uit een kaartspel), maar ik zal aan het slot wel enkele conclusies trekken.

De Mannenbeweging

COLUMN - Toen ik voor het eerst las over Warren Farrell moest ik een beetje lachen. Deze man was ooit een mannelijk boegbeeld voor het feminisme. Nu wordt hij gezien als de vader van de mannenbeweging. Want hij vindt dat het feminisme is doorgeslagen. En ja sorry, maar dat werkte in eerste instantie op mijn lachspieren.

Incels

Want bij “mannenbeweging” denk ik in eerste instantie aan de Incels. Over doorgeslagen gesproken. Mannetjes die vinden dat ze recht hebben op seks en daarbij worden tegengehouden door Stacy’s (vrouwen), die alleen maar vallen voor Chads (aantrekkelijke mannen). En die moeten allemaal dood, nadat de Stacy met geweld genomen is natuurlijk. Het verwrongen wereldbeeld van deze types is sneu en lachwekkend, maar helaas gaan sommige idioten daadwerkelijk tot actie over, zoals in april 2018 in Toronto. En ik weet niet of het toevallig is, maar dat is ook de woonplaats van Jordan Peterson, die ik verafschuw omdat hij dit soort gedachtegoed min of meer aanmoedigt.

Dus ik plaatste Warren Farrell in die categorie van mannen die vinden dat mannen dominant moeten zijn. Maar na het lezen van dit interview ben ik daarvan teruggekomen, want een groot deel van wat hij zegt snijdt hout. Ik vind niet echt dat het feminisme is doorgeslagen, op een paar hardcore Dolle Mina’s na, maar dat betekent niet dat er geen issues zijn voor mannen. Deels had ik die zelf ook al op mijn netvlies.

Dokkum en de demonstratievrijheid

OPINIE - Zinnige en onzinnige reacties op een proces tegen wegblokkeerders.

Het OM heeft taakstraffen geëist tegen alle 34 actievoerders die vorig jaar de A7 blokkeerden om te voorkomen dat demonstranten tegen Zwarte Piet bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum aanwezig konden zijn. Tegen initiatiefnemer en “intellectueel dader” Jenny Douwes is een taakstraf van 240 uur en een voorwaardelijke celstraf van 3 maanden geëist.

Met deze eisen heeft het OM niets over Zwarte Piet gezegd, schreef Peter Giesen in De Volkskrant. Het gaat hier, naast een strafbare verhindering van het verkeer, over de vrijheid van meningsuiting. In een samenleving met heel verschillende bevolkingsgroepen kunnen spanningen ontstaan, zoals de Zwarte Pietkwestie ten overvloede aantoont. Als deze groepen met elkaar willen samenleven, moeten zij in elk geval kunnen zeggen wat zij op hun lever hebben, hoe onredelijk of ergerniswekkend dat ook voor anderen moge zijn — mits zij uiteraard niet oproepen tot geweld.

Floor Rusman pareert in de NRC de verdediging van organisator Jenny Douwes die, als een nieuw type provo, beweerde dat het hier om een ‘ludieke actie’ ging. De blokkeerders van de A7 hebben niets van provo begrepen, volgens Rusman. ‘Want inhoudelijk zet het nieuwe verzet het oude op z’n kop. De provo’s wilden demonstreren mogelijk maken, de blokkeerfriezen juist niet. De provo’s streden voor vrije meningsuiting, de blokkeerfriezen wilden die beperken. Want ja, natuurlijk waren ze ervoor, maar „niet voor iedereen” of „niet op deze dag”. De provo’s en andere linkse activisten wilden een hiërarchie afbreken, de blokkeerfriezen willen er een creëren: eerst de rechten van henzelf, dan die van de anderen.’

Een waar woord. En hier zit precies het probleem: rechten opeisen die je anderen niet gunt. Dat heeft inderdaad niets met Zwarte Piet te maken.

Closing Time | Meisje uit Amerika

In de vierde stap in het tweede rondje covers kringloop, losjes gebaseerd op de zes stappen theorie, beginnen we met het door Tom Petty bezongen Amerikaanse meisje.

Gecoverd door Roger McGuinn (Jim McGuinn zo u wilt), hoofdzanger van The Byrds, aan wie Tom Petty met dit nummer een hommage bracht, volgens een recensie in Rolling Stone.

Wiki-anekdote: in stijl zou Tom Petty’s uitvoering zo sterk overeenkomen met de muziek van The Byrds dat McGuin zich afvroeg wanneer hij dat nummer nou had geschreven.

Awel, nu kunt u dus zelf beoordelen hoe overeenkomstig de twee versies zijn en zo nee, waarom niet. Zo ja, verklaar u nader.

Dat was stap 4.

Kunst op Zondag | Idee of kopie

In de vorige Kunst op Zondag zagen we een fenomeen voorbij komen dat de hele kunstgeschiedenis lang onuitroeibaar blijkt:  één idee door meerdere kunstenaars uitgevoerd.

Het ging toen om ‘kauwgomhoofden’. Het idee het publiek te vragen een hoofd vol te plakken met kauwgum blijkt in de hoofden van meerdere kunstenaars gespeeld te hebben. Zonder dat ze het van elkaar wisten?

Voor zo ver we kunnen nagaan verscheen in 2012 het eerste hoofd (dus het meest oorspronkelijke idee?) in Vancouver (Canada).

Drew Shaffer en Chris von SzombathyYou complete me,  2012.
© Drew Shaffer and Chris von Szombathy You complete me 2012

Niet lang daarna, in 2014, verscheen eveneens in Vancouver een tweede kauwgomhoofd, nu van een andere kunstenaar.

Closing Time | Mystieke ogen

Vandaag stap 3 in ons tweede rondje covers kringloop, volgens de zes stappen theorie.

Vorige keer werd Ray Charles door Van Morrison gecoverd. De Ierse bard werd bekend als frontman van Them, de band die een megahit scoorde met het ook waanzinnig veel gecoverde  Gloria. Nu gaat het ons om ‘Mystic Eyes’ (in dit filmpje gevolgd door het roemruchte Gloria)

Die mystieke ogen zijn ook bezongen door de vorig jaar overleden Tom Petty, beroemd geworden met zijn Heartbreakers.

Op naar de vierde stap….

Kanker en Calvijn

© Diagram uit Why do the Dutch swear with diseases. Onderzoek Tom Ruette en Andrea Pizarro Pedraza, 2018

ONDERZOEK – Het is een vraag die af en toe voorbij komt als je in het adressenboekje van de nieuwsredacties zit: we hebben nog een gaatje voor een lollig item, dus, meneer de taalgeleerde, hoe komt het dat wij Nederlanders met ziekten schelden? Andere volken doen dat ook niet? Een Franse hooligan heeft het toch ook niet over een putain de cancre?

Het klassieke antwoord, in 2000 door Piet van Sterkenburg uitgewerkt in zijn standaardstudie Vloeken, is dat het iets met het calvinisme te maken heeft. Volgens dat geloof is ziekte een straf van God, en die straf wenst de Nederlander zijn medemens dus toe als hij zich een beetje kwaad maakt.

Maar klopt dat eigenlijk wel? De Leuvense taalkundige Tom Ruette zocht het uit en schreef er een artikel ( € ) over.