Kiruna: de verplaatsing van een stad

Onlangs werd ik herinnerd aan dit artikel uit 2014 over mijnbouw in het hoge noorden. Dat ging onder andere over Kiruna, een Zweedse stad op de poolcirkel die dreigt weg te zakken door de winning van ijzererts. Hoe staat het er nu mee? En valt er nog wat van te leren? Kiruna is rond 1900 gesticht door mijnwerkers. De stad is voor een groot deel afhankelijk van de mijnbouw. Kirunavaara is de grootste ondergrondse ijzerertsmijn ter wereld. Toen aan het begin van deze eeuw bleek dat het nog te winnen ijzererts zich recht onder het stadscentrum bevond werd besloten de stad drie kilometer naar het oosten te verplaatsen. Delen van het centrum waren al ingezakt, het stadhuis was niet meer te redden. De oude kerk  nog wel. [caption id="attachment_325355" align="aligncenter" width="747"] Foto: (rinse) (cc)[/caption] Deze kerk wordt in z'n geheel samen met 38 andere gebouwen verplaatst naar het nieuwe centrum van Kiruna. Daar is inmiddels een nieuw, rond stadhuis gebouwd als centrale blikvanger van de nieuwe stad. De oude klokkentoren van het voormalige stadhuis staat er naast. Inmiddels zijn meer dan 6000 inwoners verhuisd, ongeveer een derde van de bevolking van het oude stadscentrum. Het project gaat nog minstens tien jaar duren voordat het gehele gebied dat gevaar loopt is verplaatst. Hier is een duidelijke kaart van het project te vinden. En dit is een video van de spectaculaire verhuizing (husflytt) van een van de gebouwen in oktober 2019. Compensatie voor bevolkingsafname De meeste mensen in Kiruna verzetten zich niet tegen de verhuizing. Veel bewoners zijn direct afhankelijk van de mijnbouw. Aan het onophoudelijke lawaai en nachtelijke explosies in de ondergrondse mijn zijn ze gewend. Vorig jaar mei was er een aardbeving die zo zwaar was dat de mijn tijdelijk gesloten moest worden. Het mijnbouwbedrijf LKAB betaalt in principe alle kosten voor de verhuizing, geschat op 1,2 miljard dollar. LKAB is gezien de vraag naar ijzererst nog steeds voldoende winstgevend. Het is een moderne mijn met een wegenstelsel van 400 kilometer, computergestuurde boren en 2.100 werknemers, waaronder ook vrouwen. Dagelijks produceert de Kiruna-mijn genoeg ijzer voor zes Eiffeltorens. Nederland behoort tot de vier grootste afnemers. Het bedrijf automatiseert het productieproces en wil op termijn carbon dioxide free werken. Vorig jaar ontstond er een conflict tussen het bedrijf en de lokale autoriteiten. LKAB verwijt de gemeente het proces te vertragen. Daardoor kan het mijnbouwbedrijf niet uitbreiden met als gevolg mogelijk ontslag van mensen. De gemeente voorziet echter een afname van de bevolking door de verplaatsing van het centrum en vreest daardoor inkomsten mis te lopen. Op zo'n manier zouden de kosten van de verplaatsing toch weer deels bij de burgers terecht komen, meent raadslid Gunnar Sellberg. Hij vindt dat LKAB het verlies moet compenseren. Als Kiruna bijvoorbeeld een hogere onderwijs voorziening zou kunnen realiseren dan kan wellicht de afname van de bevolking worden tegengegaan. Het bedrijf heeft de centrale overheid te hulp geroepen om de macht van de lokale autoriteiten te overrulen. Een voorbeeld voor stedebouwkundigen Uit het oogpunt van ruimtelijke ordening en stedebouw is het nieuwe stadscentrum van Kiruna een bijzondere uitdaging meent Göran Cars, een stedebouwkundige die voor de gemeente Kiruna werkt. 'De fysieke dingen zijn op een bepaalde manier gemakkelijk. Het bouwen van een stadhuis is gemakkelijk.' Maar hoe ga je om met geschiedenis, identiteit en cultuur? Luisteren naar de bewoners bleek van groot belang. Wat vonden we van de verplaatsing van de oude kerk? Cars kreeg vragen als: maar hoe zit het met een graf? Hoe zit het met de berken? ' Ik begreep dat niet. Het zijn kleine bomen! Maar ze zijn 100 jaar oud - zo oud als de kerk. Ik krijg keer op keer de vraag: "Hoe zit het met de berken?" Dus nu gaan we de berken verplaatsen.' Kiruna als voorbeeld Cars heeft in Kiruna intussen bezoek gehad van delegaties uit Maleisië, de Verenigde Staten en Nederland. Stedebouwkundigen daar zijn nieuwsgierig naar de ervaringen met het verplaatsen van (delen van) steden wat aan de orde kan komen als de zeespiegel door de opwarming van de aarde doorgaat met stijgen. Alhoewel er grote verschillen zijn (qua financiering zitten ze in Kiruna niet slecht) valt er in Zweden wel wat te leren meent Cars. De sleutel tot succes is een goede combinatie tussen respect voor het erfgoed en een aan moderne eisen aangepaste nieuwbouw. En de communicatie is van het allergrootste belang. 'Wat we correct hebben gedaan, is dat we zijn begonnen met een dialoog', aldus Cars. 'Geen tekeningen, geen schetsen, geen enkel stukje echt gedetailleerde planning. Gewoon luisteren. Wat zijn verwachtingen, wat is kwaliteit, wat trekt mensen aan. Gewoon luisteren en luisteren.'

7 tot 12 meter

FACTCHECK - Trouw had deze week een interview met de nieuwe fractievoorzitter van D66 Rob Jetten en met de Europese klimaatspecialist van die partij Gerben Jan Gerbrandy. Gerbrandy maakt in dat interview een enorme misser:

Zelfs als we de beloftes van Parijs netjes uitvoeren, stijgt de zeespiegel deze eeuw zeven tot twaalf meter. Dat is de eeuw die mijn zoon zal meemaken. Hij is tegen het eind van deze eeuw een bejaarde man. Dat is de urgentie.

Er is geen enkele serieuze projectie die ook maar in de buurt komt van 7 tot 12 meter zeespiegelstijging deze eeuw, ook niet in een worst-case scenario, zelfs als er helemaal niets zou worden gedaan om broeikasgasemissies te beperken. Een recent advies aan de Deltacommissaris geeft 3 meter zeespiegelstijging als bovengrens in een scenario met extreme opwarming. Pas een eeuw later zou, in het ergste geval, de stijging in de buurt kunnen komen van de cijfers die Gerbrandy geeft. Bij het halen van de doelstellingen van Parijs is het worst-case scenario 2 meter in 2100.

En wat deed Gerbrandy toen hij op deze enorme fout werd gewezen? Zich verschuilen achter een wetenschapper en “IPCC-lid”.

Wie ons kent weet wat wij in zo’n geval gaan doen: de bron zoeken. Waarschijnlijk hebben we die ook gevonden: een presentatie van Hans Otto Pörtner (die overigens geen zeespiegel-deskundige is, maar onderzoek doet naar mariene ecosystemen) die een zeespiegelstijging laat zien die overeenkomt met wat Gerbrandy zegt. Alleen is dat de zeespiegelstijging op zeer lange termijn, van eeuwen tot millennia. En dus geen verwachting voor de komende eeuw. Pörtner baseert zich op Knutti et al., 2015.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Nachtmerriescenario voor vastgoedeigenaren aan de kust van Florida

NIEUWS - Bloomberg had vorige week een lezenswaardig artikel over de risico’s van klimaatverandering en de daarbij horende zeespiegelstijging voor eigenaren van woningen langs de kust van Florida. Hoewel het daadwerkelijke moment nog even op zich kan laten wachten, overweegt een deel van de bewoners toch al zijn huis te verkopen. Deels uit angst voor het instorten van de markt op het moment dat meer mensen hun huis te koop gaan zetten.

Foto: Eric Heupel (cc)

KORT | En de zeespiegel steeg door

DATA, VISUALISATIE - Vorige week verscheen een interessante, interactieve visualisatie in The New York Times. Uitgaande van nieuwe cijfers van Climate Central, zal tegen het einde van de eeuw zo’n 2,6 procent van de wereldbevolking min of meer constant blootstaan aan het gevaar van overstromingen.

Zeespiegel
 

Maar niet alle landen lopen even veel risico. Nederland is wat dat betreft de absolute koploper. Als de huidige trends van CO2-uitstoot en zeespiegelstijging doorzetten, zal het leefgebied van maar liefst 47 procent van de bevolking regelmatig overstromen. Dan hebben we het over zo’n 7,8 miljoen mensen.

Zelfs in het meest gunstigste scenario (sterk afnemende CO2-uitstoot, een flink kleinere invloed van klimaatverandering op de zeespiegelstijging dan verwacht), zullen zo’n 6,6 miljoen Nederlanders regelmatig natte voeten krijgen.

Het goede nieuws? Nederland zal ongetwijfeld in staat zijn de ergste gevolgen van de zeespiegelstijging met technische middelen op te vangen. Maar dat gaat uiteraard wel een uiterst kostbare zaak worden.

Het slechte nieuws? De verwachte zeespiegelstijging zal buiten Nederland vooral in Zuidoost-Azië flinke gevolgen hebben. Volgens het meest waarschijnlijke scenario zal bijvoorbeeld 26 procent van de Vietnamese bevolking, ca. 23,5 miljoen mensen, te maken krijgen met regelmatige overstromingen. En een land als Vietnam zie ik nog zie nog niet zo gauw een geavanceerd en kostbaar systeem van waterkeringen optuigen.

Foto: Eric Heupel (cc)

Trend: een nieuw thuisland zoeken

Paradijselijk Kiribati, hoe lang nog? (Foto: Flickr/luigig)

Mohamed Nasheed, de nieuwe president van de Malediven, heeft aangekondigd dat hij de inkomsten uit de toeristenindustrie in een fonds wil stoppen om een nieuw thuisland voor zijn volk te kopen. De Malediven dreigen onder water te lopen als gevolg van de stijgende zeespiegel.

De Malediven zijn niet het enige land dat rekening houdt met gedeeltelijke of totale relocatie. Verschillende eilandstaten in de Pacific houden rekening met opheffing, bleek tijdens een conferentie vorige maand. De president van Kiribati is al eens op reis gegaan om omliggende landen om asiel voor zijn mensen te vragen, maar kreeg alleen in Nieuw Zeeland een warme ontvangst. Ook Tuvalu is op zoek.

De Carteret Eilanden hebben de dubieuze eer als eerste daadwerkelijk ontruimd te worden wegens onderlopen. Zij maken echter deel uit van Papoea Nieuw Guinea, dat genoeg land ver boven de zeespiegel heeft.

Nederland houdt het voorlopig op een nieuw deltaplan. Maar zou het niet verstandig zijn ook alvast een plan B op te stellen? En waar gaan we dan naartoe?

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Foto: Eric Heupel (cc)

De Deltacommissie overdrijft

Zo lukt het in ieder geval niet meer (Foto: Flickr/Chaymation)

De kans dat je zes gooit met een dobbelsteen is 1/6. De kans dat je tien keer achter elkaar zes gooit is 1/6 tot de macht 10 oftewel 1/60.466.176. Zelfs de meeste roekeloze gokker zal daar niet op inzetten. Toch is dat precies wat de Deltacommissie heeft gedaan om de zeespiegelstijging te berekenen waarmee rekening moet worden gehouden.

De commissie heeft namelijk voor alle aspecten van de mogelijke zeespiegelstijging het worst case scenario genomen en die getallen bij elkaar opgeteld. Commissielid dr. Pavel Kabat verantwoordt dat met een analogie met een brug. Die bouw je ook op de zwaarst mogelijke belasting. Maar wat hij doet met zijn commissie is geen brug ontwerpen die berekend is op de zwaarst mogelijke belasting, maar eentje die een bombardement door een squadron B-52’s kan overleven. Een aantal wetenschappers die hebben meegewerkt vindt dat niet-verantwoorde bangmakerij. Het plan kost bovendien tot 2050 1,2 tot 1,6 miljard euro per jaar en de 50 jaar daarna nog eens 0,9 tot 1,5 miljard euro. Dat is niet weinig.

Zeespiegelstijging is een groot probleem, maar de maatregelen die we er tegen nemen moeten wel in proportie zijn. We bouwen ook geen Israëlische stijl muur langs de Belgische grens omdat het eventueel ooit mogelijk is dat de Belgische zelfmoordterroristen gaan proberen het ABN AMRO hoofdkantoor op te blazen.

Strijd tegen de zee

Een mooie longread uit de Guardian over de bewoners van de Noordzeekust aan de overkant en hun strijd tegen kusterosie. Drie heel verschillende mensen aan het woord over hoe ze omgaan met de zee die hun huis en haard letterlijk ondergraaft. Tegen het einde van deze eeuw zullen naar verwachting veel huizen en stukken land aan de kust van Oost Engeland bedreigd zijn vanwege zeespiegelstijging en voortschrijdende erosie. Een verhaal over bureaucratie, doorzettingsvermogen en de ontembaarheid van de natuur.

Bestel je boeken bij Bazarow

Bazarow is een verkopende boekensite, waar je ook recensies, nieuws, een agenda en een digitaal magazine kan vinden. Nog niet alles is af, maar veel boeken zijn al te vinden en er komt de komende maanden steeds meer bij.

Het doel van Bazarow is om een site te vormen die evenveel gemak biedt als de online giganten maar die wél teruggeeft aan de boekensector. Tegen roofkapitalisme, en voor teruggeefkapitalisme, bijvoorbeeld door te zorgen dat een flink deel van de opbrengst terug naar de sector gaat en door boekhandels te steunen.