Vluchtelingencrises – nonbeleid als afschrikpolitiek

Dubbelzinnige wetten, ondoorzichtige beleidskaders, vrijblijvende afspraken en vage mandaten vormen steeds meer de kern van het Europese vluchtelingenbeleid en worden bewust in stand gehouden om vluchtelingen te ontmoedigen. Een gastbijdrage van Nora Stel (Assistant Professor International Conflict Analysis and Management, Radboud Universiteit Nijmegen), eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees. Het Europese vluchtelingenbeleid ligt onder vuur. Van de hel van kamp Moria op Lesbos tot de betrokkenheid van EU-grenswacht Frontex bij illegale ‘pushbacks’: mensrechtenschendingen lijken meer regel dan uitzondering in de pogingen van de EU om migratie te controleren. Toch blijft het heersende idee dat dit uitwassen zijn die ontstaan ondanks en niet dankzij bestaand beleid. Dat komt omdat dat beleid in vaak technocratische termen wordt gegoten: ondanks paniek over een existentiële crisis regeert een gedepolitiseerd verhaal over het ‘managen’ van ‘vluchtelingenstromen.’ Ook wordt het relativiteitsprincipe er regelmatig bijgehaald. Het Europese vluchtelingenbeleid mag dan niet perfect zijn, het wordt gezien als consistenter en eerlijker dan in andere delen van de wereld. De claim dat Europa’s vluchtelingenmanagement superieur is, is opmerkelijk en incorrect Die overtuiging is op zich al opmerkelijk. Als ons vluchtelingenbeleid superieur is en de omgang met vluchtelingen elders niet aan onze standaarden voldoet, is het problematisch dat ons beleid grotendeels bestaat uit het (gewelddadig) afweren van vluchtelingen en het uitbesteden van opvang onder de noemer ‘perspectief in de regio.’ Deze beeldvorming is echter niet alleen opmerkelijk, zij is ook incorrect. Er zijn fundamentele overeenkomsten in de omgang met vluchtelingen tussen het mondiale Noorden en Zuiden die doorgaans niet erkend worden. Deze parallel betreft het strategisch informeel en onzeker houden van de status van vluchtelingen, hun opvanglocaties en hun vertegenwoordigingsstructuren. Ambigue geformuleerd, multi-interpretabel en arbitrair geïmplementeerd beleid worden niet alleen ‘daar’ maar ook ‘hier’ ingezet om vluchtelingen te ontmoedigen en verdrijven. In wat volgt zal ik eerst het beleid van een Libanon analyseren waarna ik parallellen onderzoek tussen dit beleid en het EU-beleid. Hoewel je zou denken dat het EU-beleid superieur is, blijkt dat in de praktijk niet meteen het geval. Vluchtelingenbeleid in Libanon als opportunistische chaos Na tien jaar onderzoek naar Palestijnse en Syrische vluchtelingengemeenschappen in Libanon concludeerde ik dat de ongecoördineerde chaos die volgens velen het Libanese vluchtelingenbeleid kenmerkt niet alleen een kwestie is van gebrek aan middelen, maar ook functioneert als disciplinerings- en ontmoedigingsstrategie. Libanon telt wereldwijd per hoofd van de bevolking de meeste vluchtelingen: zo’n 250.000 Palestijnen en 1,5 miljoen Syriërs op een Libanese populatie van circa vijf miljoen. Door de demografische repercussies van haar op sektarische quota gestoelde politieke systeem, ligt alles wat met vluchtelingen te maken heeft extreem gevoelig. De doorgaans tot op het bot verdeelde politieke elites van het land zijn het daarom over twee zaken roerend eens: vluchtelingen moeten zo snel mogelijk terugkeren en elke vorm van integratie in de tussentijd is uit den boze. Hierdoor is beleid op het gebied van status, huisvesting en vertegenwoordiging ofwel afwezig is ofwel zo vaag dat het willekeur legitimeert. Libanon heeft internationale vluchtelingenverdragen niet ondertekend en heeft zelf geen asielwetgeving. Syrische vluchtelingen in Libanon hebben dan ook geen formele vluchtelingenstatus. Repressieve wetgeving zorgt er bovendien voor dat zo’n driekwart van de Syriërs geen verblijfstatus heeft. Daarnaast heeft Libanon officiële Syrische vluchtelingenkampen verboden waardoor Syriërs zelf voor onderdak moeten zorgen. Officieel erkennen Libanese autoriteiten geen enkele vorm van Syrische vertegenwoordiging in het land. Lokale comités opgericht met de hulp van NGOs worden ondermijnd. Tegelijkertijd werken de vele inlichtingen- en veiligheidsdiensten nauw samen met repressieve kampvertegenwoordigers in informele nederzettingen. Gevolg: extreme onzekerheid Het gevolg van zulk ‘nonbeleid’ en ‘formele informaliteit’ is extreme onzekerheid voor vluchtelingen: hun status en rechten zijn onduidelijk, voor onderdak zijn ze volledig afhankelijk van de bereidwilligheid van Libanese huisbazen en grondbezitters, en elke mogelijkheid tot collectieve organisatie om tegen deze ellende in het geweer te komen, wordt systematisch ondergegraven. Willekeur en uitbuiting, zo stelt Amnesty International, zijn structureel. Deze situatie komt niet alleen voort uit gebrek aan capaciteiten in het bankroete Libanon kenmerkt. Het is ook het resultaat van een gebrek aan politieke wil om duidelijkheid te scheppen. Vaag beleid betekent dat niemand verantwoordelijk gehouden kan worden. Opgelegde informaliteit en daarmee onzekerheid speelt de belangen van Libanon’s heersende elites in de kaart: het helpt hen vluchtelingen onder de duim te houden; faciliteert een extreem exploitatieve ‘vluchtelingeneconomie’; en fungeert als de facto uitwijzingsmechanisme aangezien steeds meer vluchtelingen geen andere optie zien dan terugkeren naar een voor de meesten van hen absoluut onveilig Syrië. Maar is het zo anders in de EU? Vaak wordt gesuggereerd dat zo’n ‘beleid’ van ‘strategische onzekerheid’ typisch is voor fragiele of gefaalde staten met hun corrupte leiders en incompetente regimes. Natuurlijk houden machtshebbers ‘daar’ chaos in stand om er politiek en economisch een slaatje uit te slaan! Dit in tegenstelling tot ‘onze’ liberale, verlichte, democratieën geregeerd door het recht, waar misstanden uitwassen zijn in plaats van beleid. Dat is echter te kort door de bocht. Op basis van een literatuurstudie van onderzoek naar Europees vluchtelingenbeleid beschrijf ik in een recent artikel de manieren waarop ook de EU geïnstitutionaliseerde informaliteit en tijdelijkheid inzet om vluchtelingen te ‘ontmoedigen.’ Dubbelzinnige wetten, ondoorzichtige beleidskaders, vrijblijvende afspraken en vage mandaten vormen steeds meer de kern van het Europese vluchtelingenbeleid. De rol van ongereguleerde ‘hotspots’ en onofficiële ‘deals’ in de Europese reactie op de Syrische vluchtelingencrisis maakt dit duidelijk. Sinds 2015 bouwt de EU versneld  door aan een nieuw migratiesysteem dat massale instroom moet voorkomen en snellere selectie, terugkeer en uitzetting moet faciliteren. Een belangrijk instrument daarvoor zijn de zogenaamde ‘hotspots’ op Griekse en Italiaanse eilanden: centra voor registratie en tijdelijke opvang van hen die in Europa asiel zoeken. Deze centra werden opgetuigd ter regulering, effectiviteit en controle. Onderzoek heeft ondertussen aangetoond dat ze zo goed als het tegenovergestelde doen van wat ze beoogden. Hotspots hebben geen juridische basis en maken vaak arbitrair onderscheid tussen ‘migranten’ en ‘vluchtelingen.’ Een groep Italiaanse onderzoekers concludeerde dat ‘de productie van onzekerheid’ het enige is dat de verschillende hotspots gemeen hebben. Een ander onderdeel van de ruggengraat van de nieuwe Europese migratiemanagementstrategie zijn de afspraken en overeenkomsten met niet-Europese  landen waar veel mensen op weg naar Europa vandaan komen of doorheen reizen. Die ‘deals’ hebben veelal geen juridische basis en zijn onduidelijk in hun formulering en ondoorzichtig in hun uitvoering. Zo is de bekende ‘EU-Turkije Deal’ die door Europese politici nog steeds als succes gevierd wordt en als model voor toekomstige migratiediplomatie gepromoot wordt geen formele overeenkomst maar een ‘verklaring.’ Zulke schimmige constructies zorgen ervoor dat het lastig zo niet onmogelijk is om individuen of landen ter verantwoording te roepen voor mensenrechtenschendingen die als gevolg van de deal op grote schaal voorkomen. Kortom: het EU-beleid heeft soms dezelfde gevolgen als het Libanese beleid. Deze hotspots en deals zijn namelijk geen uitzonderingen. Informalisering van vluchtelingenrecht en de toenemende discretionaire bevoegdheden van migratie-instanties kunnen resulteren in ‘administratief sadisme.’ Ze zorgen voor existentiële onduidelijkheid en onzekerheid onder vluchtelingen. De ‘toenemende en bewuste mobilisering van informele vormen van beleid’ is onderdeel van een bredere afschrikpolitiek, aldus een recent wetenschappelijk artikel. Deze aanpak druist in tegen onze verantwoordelijkheden onder het internationale vluchtelingenrecht en werkt niet. Strategische vaagheid als universele bestuurstactiek Het aanwenden en opleggen van informaliteit als disciplinaire strategie om vluchtelingen weg of onder de duim te houden lijkt dus niet enkel een kenmerk van de ‘moeilijke’ landen in het mondiale Zuiden waar Europa de opvang van vluchtelingen grotendeels aan uitbesteed. Het is ook steeds meer de impliciete kern van het Europese afweerbeleid zelf. Hoewel deze ontwikkeling makkelijk onder de radar blijft in het veelal technocratische discours van ‘managen’ en ‘reguleren’ is de politiek van bewust opgelegde onzekerheid een realiteit die we onder ogen moeten zien als we effectief een andere – menselijkere, mensenrechtelijkere – visie op transnationale mobiliteit willen bepleiten.

Foto: magro_kr (cc)

Polen onder druk

ELDERS - De EU heeft de Poolse regering (opnieuw) onder druk gezet om wijzigingen in de benoeming van het Hooggerechtshof terug te draaien en de rechtsstaat te herstellen. De Polen zijn meer bezig met de economie. Migranten worden geweerd, behalve als ze uit Noord-Korea komen en bereid zijn slavenarbeid te verrichten.

Het conflict met de EU is ontstaan na het aantreden van de nieuwe regering van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Die weigert drie rechters te aanvaarden die onder het vorige parlement zijn benoemd. Verder is een voor haar nadelige uitspraak van het hof nog steeds niet gepubliceerd in het staatsblad. De officiële waarschuwing, die commissaris Timmermans deze week heeft afgegeven,  is een eerste stap. Bij een voortdurende weigering van Polen om te voldoen aan de eisen van de EU kan het proces leiden tot het onthouden van het stemrecht. Zover zal het niet komen want alle 27 andere lidstaten moeten met een dergelijke maatregel instemmen en er is weinig kans dat Orbán’s Hongarije Polen zal afvallen. De Poolse regering kan ook rekenen op de steun van Slowakije dat in juli het voorzitterschap van de EU van Nederland overneemt.

Polen wijst net als Hongarije elke bemoeienis van de EU met wat men noemt interne aangelegenheden van de hand. De Poolse regering weet zich ondanks heftige oppositie gesteund door een meerderheid van de bevolking, die de forse verhoging van de kinderbijslag en het minimumloon toejuicht. Tussen 2010 en 2015, dus in de periode van de vorige regering, is het aantal extreem-arme mensen gestegen van 5.8 tot 6.5 procent. Het aantal bijstandtrekkers steeg van 7,4 tot 12,2 procent van de bevolking.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Glenn Beck: “We have been sold to radical islam”

Michele Bachmann (Bijbelfundi, Tea-partygekkie en Afgevaardigde voor het zesde district van Minnesota) staat onder verdenking van de Office of Congressional Ethics nadat een voormalig campagnemedewerker uit de school klapte over dubieus gebruik van campagnegelden.

Bachmann zou onder meer fondsen voor haar presidentiële campagne (2012) als smeergeld gebruikt hebben om steun te kopen bij een senator (op statelijk niveau) uit Iowa.

Volgens Glenn Beck speelt er echter heel iets anders: Bachmann wordt moedwillig kapotgemaakt omdat ze zich verzet tegen de opvang van Somalische immigranten in Minnesota. Die vormen namelijk het bruggenhoofd in een samenzwering om de Verenigde Staten te islamiseren.

De VS nemen al sinds 1983 Somalische vluchtelingen op. Sinds 1994 zijn dat er een paar duizend per jaar.

The U.S. Ofce of Refugee Resettlement reports that during 1983–2004, 55,036 Somali refugees resettled in the United States. In 2004 alone, nearly 13,000 Somalis entered the country (U.S. Ofce of Refugee Resettlement, 2004). Current estimates of the number of Somali-born persons living in the United States range widely, from 35,760 (U.S.
Census Bureau, 2000) to 150,000 (Lehman & Eno, 2003). The majority of Somalis have settled in Minnesota, California, Georgia, and Washington, D.C. (U.S. Ofce of Refugee Resettlement, 2004).

Promoting Cultural Sensitivity: A Practical Guide for Tuberculosis Programs That Provide Services to Persons from Somalia, hoofdstuk 1, p12

Humaan vluchtelingenbeleid rendeert

OPINIE - Het huidige beleid voor vluchtelingen lijkt er volledig op gericht te zijn een groep mensen te kweken die de samenleving zoveel mogelijk schade aandoet. Tegenover dit beleid van versobering en afschrikken staat humaan beleid. En dat rendeert veel beter.

De zogenaamde vluchtelingencrisis houdt Europa en Nederland nu al maanden bezig. Zowel de burgers als de politiek lijken totaal overvallen te zijn door de komst van veel Syrische vluchtelingen. Door overmacht en uit puur populisme grijpt de politiek naar een beleid van afschrikking en versobering. Die afschrikking is een illusie, en gaat de problemen met vluchtelingen alleen maar groter maken.

Hieronder een paar van de mythes waarmee de kiezer door politici dagelijks worden bedrogen, gevolgd door een alternatief waarmee we gezamenlijk de problemen veel beter aan zouden kunnen pakken. Want dat alternatief is er wel degelijk.

De mythe van de dichte grenzen

Nog steeds gonst in Europa de mythe van de dichte grenzen. Als de grenzen maar dicht gingen, dan kwamen hier geen asielzoekers. Dit klinkt logisch, toch? In Nederland wordt deze illusie dan ook niet alleen door Wilders gevoed, maar ook door de VVD.

Uiteindelijk is het echter pure volksverlakkerij. Het beleid van de EU was altijd al gericht op dichte grenzen, op opvang in de regio en terugkeer wanneer dat mogelijk is. Wat Wilders en de VVD voorstellen is dus niets nieuws: dat is al decennialang staand beleid. Dit presenteren als een nieuw idee slaat dan ook nergens op.

Foto: Eric Heupel (cc)

Hoed u voor mensen die klagen over ‘aanzuigende werking’

In de filosofie spreekt men weleens van een verwerpelijke conclusie. We verwerpen dan een bepaalde redenering omdat we haar consequenties niet kunnen en willen aanvaarden. Sommige gedachtes zijn namelijk bloedlink en verleiden ons om foute paden te bewandelen. Het debat over asielzoekers zit helaas vol met deze redeneringen. Zo suggereerde Halbe Zijlstra in Pauw dat Europese opvangplannen weinig nuttig zijn, als de oorzaak van het probleem niet wordt aangepakt – alsof de opvang van duizenden reddeloze mensen een bijzaak is. Veel erger nog is het idee van de ‘aanzuigende werking’ van vluchtelingenopvang.

De ellende van die redenering is in heel Europa te zien.

Laten we ons een debat voorstellen tussen Arie, voorstander van een humane vluchtelingenopvang, en Ernst, die veel moeite heeft met de komst van al die vreemdelingen. Als Ernst zich onder de idealen van Arie uit wil trekken kan hij het volgende stellen: ‘als we asielzoekers opvangen en laten profiteren van onze welvaart, komen er alleen maar meer deze kant op’! Hoe moeten we dit argument beoordelen?

Dit is in ieder geval waar: omdat de omstandigheden hier veel beter zijn dan in vluchtelingenkampen in Libanon en Turkije, komen vluchtelingen onze kant uit. Onze welvaart en veiligheid hebben een aanzuigend effect.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: European Commission DG ECHO (cc)

Bed Bad Brood

OPINIE - De armen niet laten delen in uw eigen bezittingen is hen bestelen en hen beroven van het leven. Wat we bezitten is niet ons eigendom, het is het hunne.

Wanneer wij aan de armen de voor hen onmisbare goederen bezorgen, zijn dat geen bewijzen van onze persoonlijke vrijgevigheid; we geven hun immers slechts wat hun toekomt.

Aan het woord zijn hier niet Pierre-Joseph Proudhon, de radicale filosoof die de uitspraak ‘eigendom is diefstal’ muntte, en evenmin Karl Marx in zijn meest radicale bui. Deze citaten zijn van niemand minder dan de heiligen Johannes Chrysostomos en paus Gregorius de Grote. Beide heren worden met instemming geciteerd in de Katechismus van de Katholieke Kerk, een bijzonder saai geloofsleerkundig werk uit de late jaren negentig, onder het hoofdstuk over het zevende gebod: ‘gij zult niet stelen’.

Johannes Chrysostomos leefde in de vierde eeuw, Gregorius de Grote in de zesde. De katechismus citeert nog wat andere heiligen uit de periode tussen deze twee heren en de katechismus zelf en levert zo een weliswaar kort, maar duidelijk beeld over hoe de katholieke kerk denkt over eigendom en diefstal: wie genoeg te eten heeft, terwijl zijn naaste omkomt van de honger, begaat een misdrijf: diefstal.

Foto: foto: wikipedia.org

Demonstreren voor originele kerststollen

ELDERS - Duitsland viert dit jaar de val van de Muur, 25 jaar geleden. Voorafgaand daaraan vonden in het Oost-Duitse Dresden elke maandagavond demonstraties plaats voor meer democratie. Dit jaar wordt er op de maandagavond opnieuw gedemonstreerd: tegen islamisering. Opnieuw klinkt de leuze “Wir sind das Volk”, maar aan het democratisch gehalte van het protest kan dit keer wel getwijfeld worden.

In de binnenstad van Dresden protesteerden ook afgelopen maandag weer duizenden aanhangers van Pegida („Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes“) tegen het asielbeleid van de Duitse regering. In Düsseldorf was een kleinere demonstratie. Initiatiefnemer Lutz Bachmann van Pegida probeert het rechtsradicale imago van zijn beweging te ontzenuwen. Het gaat hem om een ander asielbeleid. Hij is geen racist, niet tegen vreemdelingen, niet tegen de islam. Pegida wil laten zien dat veel Duitsers verontrust zijn over de toename van het aantal vluchtelingen in hun land. Dat er rechtsradikale groepen deelnemen aan de demonstraties kan hij niet verhinderen. Het gaat volgens hem om kleine minderheden. Hij beschuldigt de media ervan de demonstranten als nazi’s af te schilderen. Pegida komt op voor de Duitse, christelijke cultuur. De aanhangers maken zich zelfs zorgen over het voortbestaan van originele Dresdener kerststollen.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.