Het OM vs Wilders: tja, het is maar hoe je kijkt

Het Openbaar Ministerie heeft eindelijk duidelijkheid gegeven over de Wilders-afbeelding met de blonde "PVV"-vrouw tegenover de nors kijkende vrouw met hoofddoek: geen vervolging. Want volgens het OM is de afbeelding "voor verschillende uitleg vatbaar". Daarmee heeft het OM vooral iets anders duidelijk gemaakt: racisme wordt in Nederland blijkbaar vooral strafbaar geacht zolang het buiten de politiek plaatsvindt. Zodra discriminatoire beeldtaal onderdeel wordt van een electorale strategie, verandert zij juridisch in "maatschappelijk debat", "politieke context" of "verschillende interpretaties". Precies op de plek waar racisme historisch het krachtigst functioneert, namelijk als politiek mobilisatie-instrument, brengt de rechtsstaat plotseling uitzonderlijk veel begrip op. Politieke uitingen krijgen altijd al meer ruimte dan gewone publieke communicatie. Dat principe bestaat om scherpe oppositie, provocatie en fundamentele kritiek mogelijk te maken. Maar de grens van wat onder die noemer nog acceptabel is, schuift hiermee steeds verder op. Het probleem van deze beslissing is dan ook niet dat Wilders wegkomt met één specifieke afbeelding. Het probleem is dat politieke context tegenwoordig fungeert als vrijbrief voor beeldtaal die in elke andere omgeving direct als stigmatiserend en racistisch gemotiveerd zou worden herkend. Vanaf nu bestaat discriminatie in de politiek blijkbaar pas wanneer iemand er letterlijk "ik discrimineer nu" onder zet in Comic Sans, ondertekend met naam en datum. Iedere andere vorm van beeldtaal zweeft voortaan in een semantische mistbank waarin alles tegelijk propaganda, satire, politieke analyse en misschien gewoon een gezellig moodboard kan zijn. Het OM legt zelfs uitgebreid uit dat de afbeelding óók gelezen kan worden als een debat over "opvattingen van de PvdA en PVV over moslims". Prettig om te weten. Iedere racistische karikatuur is voortaan onschuldig zodra je achteraf roept dat het eigenlijk over "standpunten" ging. Nog mooier is de formulering dat Wilders mogelijk slechts duidelijk maakte "wiens belangen" hij wil vertegenwoordigen. Het OM beschrijft hier feitelijk een afbeelding waarin een blonde jonge vrouw als het gewenste Nederland wordt gepresenteerd, tegenover een boze oudere vrouw met hoofddoek als impliciet afschrikbeeld, om vervolgens te concluderen dat dit misschien gewoon een neutrale doelgroepanalyse is. Alsof een reclamebureau achteraf uitlegt dat een pro-Zwarte Piet-campagne slechts een verkenning was van traditionele consumentensentimenten. Het OM erkent ondertussen wél dat de afbeelding negatieve stereotypen over vrouwen met een islamitische achtergrond oproept (en over vrouwen in het algemeen, maar misschien kan iemand dat het OM even uitleggen). Alleen: dat blijkt juridisch irrelevant zodra meerdere interpretaties mogelijk zijn. Een fascinerende norm. Een baksteen door een ruit kan immers ook meerdere betekenissen hebben. Misschien vandalisme. Misschien een kritisch debat over glasconstructies. Misschien een artistieke interventie over transparantie in de samenleving. Zo ontstaat een wonderlijke praktijk waarin context voor gewone burgers als verzwarende factor geldt, en voor Wilders juist als oplosmiddel. Hoe explicieter de politieke bedoeling, hoe magischer de strafbaarheid verdampt. Dat is precies de omgekeerde wereld. Juist binnen de politiek is racistische beeldvorming het effectiefst: daar wordt zij ingezet om tegenstellingen te verscherpen, bevolkingsgroepen tegenover elkaar te zetten en angst electoraal rendabel te maken, versterkt door media-aandacht, parlementaire legitimiteit en miljoenenbereik. De anonieme schreeuwer op Facebook loopt juridisch meer risico dan een nationale politicus die exact dezelfde sentimenten verpakt in professionele campagnebeelden. Alsof racisme problematischer wordt zodra het amateuristisch oogt, en acceptabeler naarmate het strategischer wordt ingezet. Het meest onthullende deel van het OM-bericht zit in de bijzin dat veel mensen de afbeelding "onwenselijk of kwetsend" vinden, maar dat dit juridisch onvoldoende is. Ruim 16.000 meldingen, onderbouwde vergelijkingen met fascistische beeldtaal, discriminatieorganisaties die alarm slaan: allemaal maatschappelijk relevant, behalve precies daar waar het ertoe doet. Gereduceerd tot "ook maar een mening". Het OM heeft daarmee een helder maatschappelijk signaal afgegeven. Niet over discriminatie, maar over de flexibiliteit van juridische taal zodra een politicus hard genoeg polariseert. Praktisch scheelt dat enorm veel werk. Iedere verdachte hoeft voortaan alleen nog te zeggen: "Dat was vatbaar voor meerdere interpretaties." Zaak gesloten.

Door: Foto: Markus Spiske on Unsplash
Foto: Ruben Aster on Unsplash

Hypocrisie als politiek sabotagemiddel

, door

Elke poging tot maatschappelijke verandering roept tegenwoordig dezelfde reflex op. Iemand spreekt zich uit over klimaat, arbeidsomstandigheden of ongelijkheid, en binnen seconden klinkt het verwijt: hypocrisie. Je eet vlees. Je vliegt. Je bezit een smartphone. Dus zwijg. Het is een opvallend soort kritiek. Ze komt vrijwel altijd van mensen zonder alternatief, zonder plan, zonder ambitie om iets te verbeteren. Het hypocrisie-argument fungeert als moreel veto: wie zelf onderdeel is van het systeem, verliest het recht om dat systeem te bekritiseren. Betrokkenheid wordt zo omgedraaid tot schuld.

Die redenering houdt alleen stand als je het grotere plaatje negeert. Het huidige kapitalistische systeem is zo ingericht dat vrijwel elke handeling ecologische en sociale schade veroorzaakt. Energieopwekking, voedselproductie, kleding, elektronica, vervoer: alles is doordrenkt van uitstoot, uitbuiting en externalisering van kosten. Wie leeft, participeert. Wie participeert, veroorzaakt schade.

Morele zuiverheid is in zo’n systeem geen realistische optie. Er bestaat geen levensstijl zonder voetafdruk en geen consumptie zonder gevolgen. Wie dat toch eist, stelt een onhaalbare norm en kan vervolgens iedereen afserveren die die norm onvermijdelijk overschrijdt. Dat is geen principiële kritiek, dat is een techniek om verandering te blokkeren.

Toch maken mensen voortdurend keuzes die de schade beperken. Minder vlees eten. Minder vliegen. Stemmen op partijen die klimaatbeleid serieus nemen. Fast fashion mijden. Zich organiseren in vakbonden. Demonstreren. Dat gebeurt vaak inconsistent, soms tegenstrijdig, altijd onvolmaakt. Precies zoals menselijk handelen eruitziet.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.