Gisteren was de demonstratie “Stop de oorlogskoers”, georganiseerd door De Nieuwe Vredesbeweging, FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond. De demonstratie had een aantrekkelijk uitgangspunt: minder oorlog, minder wapens, meer diplomatie. En toch heb ik er een probleem mee. Niet met het doel, maar wel met de merkwaardige aanname dat je dichter bij dat doel komt door jezelf minder goed in staat te stellen geweld tegen te houden.
In het manifest staat dat hogere militaire uitgaven “niet de veiligheid” bevorderen. Als bewijs volgt dat de EU voor de oorlog in Oekraïne al vier keer zoveel aan defensie uitgaf als Rusland, en de NAVO zelfs zeventien keer zoveel. Toch werd de oorlog niet voorkomen.
Dat klinkt als een logisch argument, maar dat is het niet. Om te beginnen is Oekraïne geen lid van de NAVO. De afschrikking van het bondgenootschap gold dus nooit voor Oekraïne. Rusland viel een land aan dat buiten die bescherming viel, en geen land dat erbinnen viel. Dat bewijst niet dat afschrikking altijd werkt. Het is wel een vreemd voorbeeld om te laten zien dat ze niet werkt.
En zelfs als het wel een NAVO-land was geweest: dat afschrikking één oorlog niet voorkomt, bewijst niet dat ze nutteloos is. Misdaad bestaat ook nog terwijl er politie is. Niemand concludeert daaruit dat de politie nooit misdaad voorkomt of oplost.
Bovendien telt de vergelijking vooral geld op. Dat de NAVO als geheel veel meer uitgeeft dan Rusland, zegt weinig over welke militaire capaciteit waar beschikbaar is, hoe snel die ingezet kan worden en hoeveel ervan bedoeld is voor de verdediging van Europa. Rusland besteedde in 2025 volgens SIPRI 190 miljard dollar aan zijn leger, zo’n 7,5 procent van zijn bbp. De 29 Europese NAVO-landen gaven samen ongeveer drie keer zoveel uit, maar verdeeld over even veel krijgsmachten, met elk hun eigen wapensystemen, bevelsstructuren en prioriteiten. Dat is geen argument voor onbeperkte defensie-uitgaven. Het is wel een probleem voor de stelling dat minder uitgeven vanzelf meer of zelfs maar dezelfde veiligheid oplevert.
Onderhandelen met iemand die schiet
Nog duidelijker wordt het bij Oekraïne. Volgens het manifest moet diplomatie leiden tot een wapenstilstand en onderhandelingen. Maar diplomatie is geen alternatief voor macht. Diplomatie vindt plaats binnen bestaande machtsverhoudingen. Als de ene partij bereid is een grens met geweld te verleggen en de andere partij principieel minder militaire middelen wil inzetten, ontstaat er niet vanzelf vrede. Dan ontstaat vooral de kans dat geweld loont. En wat loont, wordt herhaald.
Eerlijk gezegd zie ik niet eens meer hoe vrede in Oekraïne of Gaza eruit zou moeten zien zonder dat de agressor wordt beloond. In Oekraïne betekent een wapenstilstand langs de huidige frontlinie dat Rusland mag houden wat het met geweld heeft veroverd. In Gaza pleegt Israël een genocide, en Israël heeft vrijwel alle kaarten in handen. Over de grote vragen beslist in de praktijk vooral de sterkste partij: wie Gaza bestuurt, wat er met het gebied gebeurt en of er ooit een Palestijnse staat komt. Het manifest roept op tot onderhandelingen, maar zegt niet waarover en hoe. Precies daar zit het probleem: een vrede die de agressor beloont, is vooral een pauze tot de volgende ronde. En het roept de vraag op: is een onrechtvaardige vrede wel échte vrede?
Wie wil aansluiten bij de beweging, moet ondertussen wel “het recht op verzet tegen onderdrukking in lijn met internationaal recht” erkennen. Dat is een goed principe. Het internationaal recht erkent ook het recht van staten om zich te verdedigen tegen een gewapende aanval. Precies dat recht oefent Oekraïne sinds 2022 uit. Maar dan blijft één ongemakkelijke vraag over: waarmee? Verzet vraagt om soldaten, wapens, munitie en militaire productie. Een recht op zelfverdediging zonder middelen voor zelfverdediging is vooral een recht op papier, leuk dat het er is, maar feitelijk waardeloos.
Niemand soldaat
Bij de dienstplicht wordt die spanning het duidelijkst. Het manifest waarschuwt voor jongeren die met “militaire propaganda” worden gelokt en stelt dat niemand “gedwongen of aangemoedigd” moet worden om soldaat te worden.
Over dwang kun je uitstekend discussiëren. Maar niet eens aanmoedigen? Een beweging die het recht op verzet erkent, moet ergens uitleggen wie dat verzet uitvoert als een andere staat besluit tanks de grens over te sturen. Als niemand wordt aangemoedigd, rest alleen de hoop dat er vanzelf genoeg mensen opstaan. Dat antwoord ontbreekt. En juist daar wordt pacifisme gemakkelijk: het werkt zolang iemand anders bereid is het geweld te stoppen. Vooral landen met een sterk leger kunnen zich pacifisme veroorloven.
De luxe van afschrikking
De ongemakkelijke paradox is dat een relatief vreedzaam Europa decennialang kon bestaan juist omdat staten wisten dat militaire agressie gevolgen kon hebben. Dat betekent niet dat iedere verhoging van het defensiebudget verstandig is. SIPRI wijst er terecht op dat de stijgende militaire uitgaven grote sociale en economische kosten hebben. In 2025 bereikten die wereldwijd een record van bijna 2,9 biljoen dollar, het elfde jaar op rij met groei.
Maar daaruit volgt niet dat ontwapening, los van wat anderen doen, veiliger is. Een geloofwaardige vredespolitiek moet daarom twee vragen tegelijk beantwoorden: hoe voorkom je dat staten steeds meer middelen in oorlog stoppen? En wat doe je als een staat ondanks alle diplomatie toch geweld gebruikt?
Op de eerste vraag heeft De Nieuwe Vredesbeweging veel antwoorden. Op de tweede weinig. En daar ligt de tegenstelling die het manifest niet wil zien: pacifisme werkt het best als degenen die de vrede willen bewaren, haar ook kunnen én willen verdedigen. Desnoods met geweld.
Reacties (35)
Oekraïne moet gesteund worden, ook met wapens, tegen de Russische pogingen het land kapot te maken en in te lijven. Maar ik heb wel bezwaar tegen de huidige ‘oorlogskoorts’ in Nederland zoals de demonstranten het noemen. Alles opzij voor het leger. En voor de wapenfabrikanten. Dat kost ons niet alleen onze sociale zekerheid en welvaart, maar gegeven de weigering van de VVD om de rijken te laten betalen ook de binnenlandse vrede die meer sociale gelijkheid kan opleveren. Steun aan Oekraïne kan vanuit dit rijke land ook gegeven worden zonder de hele samenleving op te roepen ten strijde te trekken.
Ik zie dat spanningsveld ook, en die 5%-eis is absurd. Maar ik zie ook geen antwoorden van deze beweging. Integendeel, als we hun eis inwilligen voorzie ik vooral méér onveiligheid in plaats van minder.
Over die 5% eis: op zichzelf is dit heel fors en hoger dan nodig. Maar voor nu zie ik niet veel reden er tegen te hoop te lopen: het zit de zaak wel in beweging op een manier waarop een procentpuntje erbij niet had gedaan, en het houdt Trump weer even rustig en daarmee de Amerikanen nog enigszins gecommitteerd aan onze veiligheid. Beide best belangrijk op dit moment.
Belangrijker dan hoeveel geld precies lijkt me of dat geld in ieder geval goed besteed wordt. Daar is nog wel wat winst te behalen, krijg ik de indruk.
De afspraak is dat het budget opgemaakt wordt – de afspraak is niet dat het budget nuttig besteed wordt.
Dus uw zorg daarover is gerechtvaardigd.
Van de ene kant is logisch dat een regering geen uitgave doet zonder eerst te bepalen hoeveel besteed worden mag.
Maar een gevolg van zo’n 5%-regel is dat een er geen kosten/batenafweging geweest is.
Ik heb de indruk dat de “oorlogskoers” ook niet echt bijdraagt aan onze veiligheid.
Of beter: dat er goedkopere/efficiëntere manieren zijn om onze veiligheid te bevorderen.
We geven namelijk tegelijkertijd Rusland de gelegenheid om zijn defensie-industrie op te bouwen.
En geld: EU-landen kopen namelijk nog steeds (vloeibaar) gas uit Rusland.
(weliswaar wordt het meeste van het nieuwe wapentuig meteen verbruikt tegen Oekraïne, maar de kennis en productiefaciliteiten worden intussen wel verbeterd).
Ik begrijp wel dat het offers kost als we geen gas meer van Rusland kopen, maar een oorlog vergt veel meer offers. En slachtoffers.
Als je vindt dat Rusland een gevaar is, en gas blijft kopen, steek je je kop in het zand.
Politici die nu te laf zijn om te zeggen dat de verwarming uit moet, verwachten zeker wel dat straks onze jongens bij -10 met een geweer in Duitsland of Polen op de hei gaan liggen?
De kracht van bewapening zit overigens niet alleen in de kwaliteit van de wapens, maar ook in de bereidheid hun in te zetten.
De meest efficiënte manier om het geld voor Defensie te besteden, lijkt mij daarom om wapens (en misschien militairen) naar Oekraïne te sturen, zodat Rusland merkt dat voortzetting van de oorlog niets oplevert.
Maar ik ben blij dat ik hierover geen beslissing hoef te nemen.
En dat ik geen militair ben…
Dat is inderdaad triest, en niet alleen vanwege het geld dat het Rusland oplevert. De EU geeft Poetin ook het signaal dat we maar heel weinig offers willen brengen voor de veiligheid van Oekraïne, of die van onszelf. Een beetje van onze economie inleveren vinden we al teveel.
“Politici die nu te laf zijn om te zeggen dat de verwarming uit moet”
Nou, ze zijn vooral te laf om te zeggen dat de aardgas-slurpende kunstmestproductie van Yara in Terneuzen dan moet stoppen, of dat de straat- en snelwegverlichting uit moet, of dat alle kantoren om vijf uur dicht moeten, of dat de AI-datacenters moeten afschakelen.
Verwarming is een eerste levensbehoefte…
U heeft gelijk.
(en de verwarming van jacuzzi’s, bloementeelt en terassen kunnen we ook best missen).
Dit gaat niet alleen om Oekraïne hè, dit gaat over ons. De Nederlandse grens ligt functioneel niet bij Eijsden en Lobith maar bij Narva en de Zwarte Zee. Onze veiligheid staat op het spel; dat de Nederlandse overheid investeert en beleid maakt om die veiligheid in deze tijden te waarborgen is alleen maar logisch. Onze veiligheid is een harde voorwaarde voor sociale zekerheid en welvaart, je hebt het laatste niet zonder het eerste.
Kan je nog discussiëren over de invulling daarvan, en dat is prima. Maar wel binnen het volle besef van de uitdaging die er is. Je kan een parallel trekken met het klimaatdebat: ook daar is allerlei discussie mogelijk over de precieze invulling, de balans tussen dit doel en andere doelen en wie het moet betalen. Maar wel vanuit het volle besef van de ernst van het probleem. Zo bezien zijn deze demonstranten (en veel te veel mensen hier op Sargasso staan hier sympathiek tegenover) de klimaatontkenners van het debat over onze veiligheid.
Ik ben met u eens dat de oorlog tegen Oekraïne ook een bedreiging voor ons is.
Intussen gebeuren er sabotage-acties, en vindt spionage plaats. Maar als Rusland niet eens in staat is om Oekraïne te bezetten, kan Rusland al helemaal niet van de NAVO winnen.
En ik blijf het raar vinden dat erop gehamerd wordt dat onze veiligheid op het spel staat, en we intussen vloeibaar gas uit Rusland kopen. Dat doe je niet als Rusland echt een bedreiging vormt. Of dan stop je in ieder geval met het verwarmen van terrassen, kassen en zwembaden.
Goed stuk. Ik ben inderdaad heel erg benieuwd hoe de opstellers van het manifest en de demonstranten dan voor zich zien hoe diplomatie en onderhandelen met Poetin in de praktijk in z’n werk gaat. Ik wil ook graag vrede, en zie ook met lede ogen aan hoe er kapitalen in defensie gaan…. maar ik zie toch vooral een grenzeloze naiviteit bij de demonstranten en opstellers. Alsof men gewoon niet wenst te erkennen dat er psychopatische machthebbers als Poetin bestaan. En alsof het ineens allemaal Pais en Vree zal zijn als Poetin op zijn voorwaarden accoord gaat met een vrede.
Die naiviteit is trouwens van alle tijden. Vroeger hadden ze bij de PSP die postercampagne met de slogan “Rus in de keuken? Geef ‘m koffie!”. Een campagne van een grenzeloze onnozelheid. Ja lekker, dacht ik daar dan altijd bij: lekker koffieschenken en een babbeltje maken nadat-ie je man vermoord heeft en je dochter verkracht heeft. Want dat is wat soldaten in zulk soort gevallen doen – en zeker Russische soldaten hebben een trackrecord wat dat aangaat.
Ik zie ook wel een parallel met klimaatontkenners. Er is een werkelijkheid waarvan de kosten en de gevolgen je niet bevallen, en hup – je ontkent die werkelijkheid gewoon staalhard – of bagatelliseert het weg. Eigenlijk is dit ook zoiets.
“Liever rood dan dood” was ook zo’n slogan.
Maar dat was wel en tijd waarin volgens mij de Russen nog steeds het imago van bevrijders/geallieerden van WO2 hadden.
Niet een beeld van rücksichtslose generaals die hun soldaten als kanonnenvoer zagen en ze met de bajonet in de rug het slagveld opjoegen waarna de overlevende soldaten ongehinderd door de generaals aan het moorden en verkrachten sloegen.
En de VS zal nogal eens zijn gezien als aanjager van de wapenwedloop. Ook weer niet zo onbegrijpelijk, want het was het eerste land met kernwapens, het eerste land met een waterstofbom en wat later het land dat als eerste een neutronenbom wilde hebben. Bovendien is de VS nog altijd het enige land dat ooit kernwapens heeft gebruikt.
Bovendien waren er ook nog wel wat overtuigde communisten, die ofwel hun ogen sloten voor de mensenrechtenschendingen van Stalin en/of Mao, of die op een of andere manier probeerden te rechtvaardigen.
En de VS hebben oorlog gevoerd in Vietnam (van de jaren ’60 tot 1975), en een coup gesteund in Chili in 1973.
Van de andere kant had Rusland opstanden in Hongarije (1956) en Praag (1968) onderdrukt, dus het had duidelijk zijn gekund dat Russische soldaten niet beleefd koffie zouden drinken.
En vervolgens, zelfs al staan ‘de mensen’ op, wat gebeurt er dan zonder goed georganiseerd leger? Mijn vader vocht in ’56 mee in Hongarije, in de opstand tegen de Russen. Toen bleek toch dat zelfs al de mensen opstaan, je niet echt veel kans hebt tegen tanks.
Dit is in het huidige tijdsgewricht met drones en AI steeds meer van belang. Er zijn steeds minder mensen nodig om een heel volk eronder te houden.
Het lijkt mij dat met drones en AI ook het verzet tegen onderdrukkers makkelijker zou moeten worden.
Iedere knutselaar kan een rits Cobra’s onder een drone hangen of bijvoorbeeld met AI alle sluizen in Nederland openzetten.
Ik heb de indruk dat alle succesvolle verzetsbewegingen sinds de Tweede Wereldoorlog de steun van een machtig buitenland hadden.
Dat gold voor de Taliban (zelfs Osama Bin Laden kreeg vroeger geld van de VS), het geldt in Soedan en het geldt in Jemen.
Een bezetter zal de productie/handel in zwavel en salpeter in de gaten houden, dus voor het maken van die cobra’s heeft een terrorist verzetsstrijder het buitenland nodig.
Zonder België hadden we niet eens cobra’s… :-)
Er was gisteren een kleine tegendemonstratie van Oekraïense jongeren. Met teksten als:
en
De eerste maandag van de maand is het hiermee oneens ;)
En die realiteitszin, het feit dat je een sterk leger moet hebben en de bereidheid je als soldaat te offeren, die heeft Poetin gestopt? Onze veiligheid vergroot? Tel het aantal doden, tel de vernietiging. Maakt het uit of je door Trump of Poetin wordt geknecht?
Ja
En terzijde: Wie zegt dat de keuze tussen de twee is?
Voor zover ik het begrijp zegt vrijwel iedereen dat dat niet de keuze is. Het gaat er juist om dat we minder afhankelijk moeten worden van zowel de VS als van Rusland.
@ Joost Ach ja, verschil, vertel dat aan de slachtoffers van de oorlogen die de Russen en de VS hebben gevoerd. Vertel dat in Gaza, Syrië, Iran, Vietnam, Afghanistan, de Oekraïne, ……. per saldo worden er telkens nieuwe grenzen getrokken, gaan we ons weer bewapenen en moet er weer opgetreden worden in naam van de vrijheid ……. en wie hebben daar baat bij, wie drijft ons daartoe ……en ondertussen blijven we handel drijven …. het gaat telkens om de verdeling van macht en rijkdom …. de idealen zijn een kapstok aan beide zijden …. en ja ik woon liever in het westen en neen ik ben niet van plan er voor te sterven.
Allemachtig wat flauw
Wat allemachtig neerbuigend.
Misschien maakt het uiteindelijk niet uit of je door Poetin of Trump wordt geknecht, maar de macht van de president wordt in de VS nog aan banden gelegd door de rechterlijke macht en de media.
Als Trump bepaalde tv-zenders de toegang tot het Witte Huis weigeren wil, krijgt hij ongelijk van de rechter.
En als hij zijn zin dan doorzet, boycotten de andere zenders hem ook – zelfs Fox News.
Nou beschermt de wet van de VS de eigen burgers beter dan mensen buiten de VS (en dat druk ik zwak uit – denk maar aan Guantanamo bay).
Maar zoals Joost al opmerkte in #5.1, hoeven we niet te kiezen tussen 2 kwaden.
Of is er al gekozen?
” dat je een sterk leger moet hebben en de bereidheid je als soldaat te offeren, die heeft Poetin gestopt? ”
Uh, nee en toch ook ja…
Na de annexatie van de Krim en het conflict in de Donbas bouwde Oekraïne met westerse steun een compacter, moderner en flexibeler leger op. Dat heeft de stupide of slecht geïnformeerde Putin helaas niet gestopt het land aan te vallen maar wél gezorgd dat de Russen rond Kiev werden verslagen en in het oosten werden teruggedrongen naar de Donbas.
De Russificering met o.a. 20.000 gekidnapte kinderen en het uitwissen van de Oekraïense cultuur en taal beperkt zich daardoor nu tot het bezette oosten.
Zoiets zie ik Trump of de Amerikaanse soldaten nog niet doen. Terreur is een bewust onderdeel van de verovering, bezetting en controle over de bevolking door het Russische leger. Zie Boetsja.
“Maar daaruit volgt niet dat ontwapening, los van wat anderen doen, veiliger is.”
Meh, daar kun je best over debatteren hoor. De VS kan rustig eenzijdig haar halve kernwaperarsenaal wegsaneren zonder dat dit strategische paraatheid of het doel van wederzijdse vernietiging raakt. En het Pentagon weet daar toch ècht al jaren niet wat het met alle wapens moet doen die ze niet nodig heeft maar desondanks constant door het congres worden goedgekeurd. Het leger wil daar pertinent minder Abrams tanks dan de politici ze aansmeert, dan kan daar gewoon in gesnoeid worden.
En als Rusland geen aanstalten maakte om voorafgaand aan de Oekraïne oorlog Europa aan te vallen wanneer het grosso modo <2% BBP aan uitgaven c.q. NAVO-norm zat, wat is dan precies de verantwoording om dat op te krikken naar 5% buiten Trump's onzinnige macro-economische en strategische misvattingen? En had diplomatie niet kunnen werken? Werkelijk niet? Het is een breed begrip hoor. Er was geen andere keus dan appeasement? Bij elke stap en escalatie was er geen keus in hoe te reageren? De huidige staat van het conflict was de enige denkbare uitkomst? Armenië delfde uiteindelijk het onderspit tegen Azerbaijan omdat Poetin zijn handen vol had, niet omdat het te weinig investeerde in tanks en straaljagers. Taiwan zit nu in dezelfde hoek met Trump. Met genoeg politiek kapitaal kan een status quo worden behouden.
Tot slot, je kunt ook best lachen over de naïviteit van "defund the police" bewegingen in de VS. Maar dat is alleen grappig als je de hele context waarin dit idealisme opkwam opzettelijk negeert. Als je de ogen sluit voor de onnodige en schadelijke militarisatie van de politie aldaar. De soms ronduit standrechtelijke executies van minderheden. Dat doen we hier toch ook niet? Welke eer valt er immers aan te behalen? We verlagen ons toch niet tot studenten onder de tafel debaten, als een of andere polder-Shapiro?
Ik zal iedereen achterlaten met de ongemakkelijke gedachte of de logische uitkomst van de redenering niet blijkt dat de staat Israël het model is om naar te streven. En vervolgens de ongemakkelijke vraag of er al decennia vrede en veiligheid is omdat het de afschikwekkende capaciteit heeft om een oorlog op meerdere fronten te voeren en zelfs de enige kernmacht in de regio is, en of dat het daadwerkelijk minder veilig zou zijn met het eenzijdige afbouwen van deze capaciteit.
Volgens mij komt het de wapenfabrikanten heel goed uit dat Westerse landen geen einde maken aan de oorlog in Oekraïne.
Want dan ziet iedereen dat ons huidige arsenaal meer dan genoeg is.
(in ieder geval waar het vliegtuigen en raketten betreft. misschien krijgt Rusland intussen een voorsprong op het gebied van drones.)
Ik denk overigens dat Westerse landen om andere redenen zich terughoudend opstellen.
(en zich laf opstellen, want we stoppen niet eens de invoer van aardgas uit Rusland).
Onder welke steen leef jij? We hebben zowel kwalitatief als kwantitatief stevige problemen.
Voor een vredessituatie hadden we genoeg. Maar in een actieve oorlogssituatie zoals in Oekraïne worden wapens daadwerkelijk in grote getalen gebruikt, en moet je nieuwe produceren. De situatie met de dure maar cruciale patriots is bijvoorbeeld zeer penibel op het moment.
En kwalitatief verandert het type wapens wat je nodig hebt in hoog tempo door snelle innovatie op het slagveld. Rusland produceert goedkope maar effectieve drones in grote aantallen; als die niet meer in Oekraïne nodig zijn hebben wij een acuut probleem.
Hoe kunnen Westerse landen volgens jou een einde maken aan de oorlog in Oekraïne? Als jij daar een effectief plan voor hebt, ben je de held. De suggestie dat westerse landen dit niet zouden willen vind ik kwalijk. Ze zouden niets liever willen, de VS voorop, alleen niet tegen elke prijs.
En het klopt dat de oorlog veel werkt geeft aan wapenfabrikanten, en dat is fijn voor de mensen die er werken, de economie van de plaatsen waar ze gevestigd zijn en de aandeelhouders uiteraard. Maar dat betekent nog niet dat die blijdschap een factor is in het voorbestaan van de oorlog. We hebben de wapenfabrikanten keihard nodig (juist ook de innovatieve nieuwe die nu ontstaan).
Oekraïne was in staat om het Russissche leger tegen te houden – voor een tijd.
Je zou denken dat de Navo-landen samen dan makkelijk het Russische leger een stukje terug kunnen dringen – en dan kunnen onderhandelingen over vrede beginnen.
Nu wint Rusland langzaam terrein – heel langzaam, ik denk minder dan een kilometer per maand.
En dat is net genoeg voor Poetin om te blijven geloven in de overwinning.
(ook omdat Oekraïne moeite heeft met het werven van soldaten).
Dus ja, ik denk dat westerse landen een eind aan de oorlog maken kunnen.
Zeker als Rusland een deel van de bezette gebieden houden mag.
Ze zouden niets liever willen, de VS voorop, alleen niet tegen elke prijs.
Zolang hier nog met russich gas bloemen geteeld en terassen verwarmd worden, geven wij aan Rusland het signaal dat we nog geen haartje luxe willen opgeven om Oekraïne te helpen.
(er is wel financiële en materiële steun, en opvang van vluchtelingen, maar als de regering geld uitgeeft, voelt de burger dat niet. Of de burger voelt het pas na een paar jaar, als er bezuinigd wordt.)
de VS voorop
Ja, Trump wilde de oorlog in 24 uur stoppen.
Door alle hulp aan Oekraïne te stoppen.
En onder welke steen leef jij?
Wapens hebben voor beide partijen geen overwinning gebracht: het zit muurvast.
Een einde maken aan de oorlog: diplomatie en sancties zonder uitzonderingen, zonder inkoop van gas, zonder diamantenhandel in België etc. Er zijn genoeg manieren Rusland te dwingen om… je moet het wel zonder voorbehoud doen.
De VS wil niets liever dan oorlogen stoppen: proest.
Het is triest dat mensen werken in een oorlogsindustrie. Wapens vernietigen, leveren geen bijdrage aan wat dan ook.