Groenland lijkt verdomd veel op appeasement

Wat de Amerikaanse dreiging tot inname van Groenland zo ontwrichtend maakt, is niet alleen dat het machtspolitiek is, maar dat het machtspolitiek binnen de eigen orde betreft. Geen buitengrens waar het Westen vaker de regels oprekte, maar een binnengrens waar die regels juist verondersteld werden te gelden. En dat onderscheid is belangrijk. Groenland is formeel onderdeel van Denemarken en daarmee verankerd in dezelfde politieke en juridische gemeenschap als de rest van West-Europa. Een machtsgreep daar, zelfs al is die indirect, betekent dat ook binnen de kring van bondgenoten territoriale integriteit conditioneel wordt, en dat is funest. Een bondgenootschap werkt alleen zolang de spelers zichzelf onderling beperken. Voor de Baltische staten is dat alles behalve een abstract debat. Estland, Letland en Litouwen hebben hun veiligheid expliciet geparkeerd bij artikel 5 van de NAVO. Die bepaling is niet slechts een juridische tekst, maar een geloofsartikel. Een aanval op één is een aanval op allen, juist omdat binnengrenzen niet ter discussie staan. En precies daar schuurt het wanneer NAVO-leiders, onder wie secretaris-generaal Mark Rutte, verkennen of voorbereiden wat inmiddels wordt aangeduid als een “Groenlandse missie”. Officieel bedoeld om spanningen te dempen, stabiliteit te waarborgen en escalatie te voorkomen. In de praktijk oogt het als iets anders: een poging om een dreigende machtsgreep te managen door haar in te kapselen, te normaliseren en er institutioneel omheen te werken. Dat lijkt verdomd veel op appeasement. Ook in de jaren dertig van de vorige eeuw werd het afstaan en herdefiniëren van territorium gepresenteerd als pragmatische conflictbeheersing. Ook toen ging het niet om agressie goedkeuren, maar om escalatie voorkomen. En ook toen bleek dat het toegeven aan een fundamentele normbreuk de norm zelf uitholde. Neville Chamberlain noemde het vrede, omdat het alternatief te beangstigend leek om onder ogen te zien. Een Groenlandse missie doet iets vergelijkbaars. Ze verlegt de discussie van de kernvraag, mag een bondgenoot grondgebied afpakken van een andere bondgenoot, naar uitvoeringsdetails. Wie staat waar. Onder welk mandaat. Met welke formulering. Daarmee wordt de normbreuk niet bestreden, maar administratief verwerkt. Artikel 5 wordt politiek vloeibaar, ook al blijft het formeel bestaan. Bescherming wordt een kwestie van context en belangenafweging, niet van principe. Voor kleine staten is dat een ramp. Artikel 5 werkt niet alleen door militaire capaciteit, maar ook door verwachting. Door het uitsluiten van twijfel. Een NAVO die zoekt naar missies om interne machtsconflicten te managen, introduceert juist die twijfel. Voor de Baltische staten betekent dat dat bescherming ineens onderwerp van interpretatie wordt en niet meer vanzelfsprekend is. En interpretatie is precies waar afschrikking verdampt. Voor Rusland is dit misschien geen uitnodiging tot directe oorlog, wel tot het opzoeken van ambiguïteit, hybride druk, grijze zones. Niet omdat artikel 5 verdwijnt, maar omdat zichtbaar wordt dat het buigzaam is. Dat is strategisch goud. Wie ziet dat het Westen intern al bezig is normbreuken te managen in plaats van te blokkeren, begrijpt dat verdragen geen harde grenzen zijn, maar onderhandelingsresultaten met een houdbaarheidsdatum. Daarboven hangt ook nog een ongemakkelijke vraag: wat wil Trump hierna? Want wie deze crisis benadert alsof Groenland het eindstation is, projecteert rationeel gedrag op iemand die daar structureel niet door wordt gekenmerkt. Trump denkt in momentum en niet in eindpunten. In wat werkt. In wat kan. Groenland is daarmee een lakmoesproef, geen logistiek of diplomatiek dossier. Een NAVO die dit probeert te bezweren met een missie, herhaalt een oud misverstand: dat stabiliteit kan worden gekocht door principes tijdelijk op te schorten. De geschiedenis laat zien dat dat geen uitstel van conflict oplevert, maar uitstel van duidelijkheid. En dat is uiteindelijk altijd de duurste optie gebleken.

Door: Foto: Marek Studzinski on Unsplash
Foto: Jorge Salvador on Unsplash

Trump dreigt, macht beslist

, door

Maak je de wereld veiliger door leiders van onwelvallige landen uit te schakelen? Nope. Kijk alleen maar naar het intens stabiele Irak nadat Saddam Hoessein werd afgezet. Alsof geopolitiek een Jenga-toren is waarin je simpelweg het verkeerde blokje verwijdert en de rest vanzelf blijft staan. In werkelijkheid wordt een ander signaal afgegeven. Niet dat recht zegeviert, maar dat macht loont, mits ze op het juiste moment beschikbaar is voor de juiste belangen. Dat maakt de wereld niet veiliger, maar voorspelbaarder voor wie aan de knoppen zit en gevaarlijker voor iedereen daarbuiten.

Laten we één mogelijk misverstand alvast opruimen. Nicolás Maduro is een lul. Hij heeft Venezuela verder de afgrond in bestuurd, verkiezingen gemanipuleerd, oppositie monddood gemaakt, media onder druk gezet en staatsmiddelen ingezet om een kleine kliek aan de macht te houden terwijl de bevolking verarmde. Zijn regime is corrupt, repressief en moreel bankroet. Dat Venezuela ondertussen beschikt over ’s werelds grootste bewezen oliereserves, en dat die reserves structureel slecht worden beheerd en geplunderd, is geen verzachtende omstandigheid maar onderdeel van het probleem. Maduro’s falen is echt, autonoom en niet het product van buitenlandse vijandigheid.

Juist daarom is het zo problematisch wat er nu gebeurt. De dreigementen van Trump richting de Venezolaanse vicepresident, na het ontvoeren van Maduro naar New York, zijn geen uiting van rechtsstatelijkheid maar van pure machtspolitiek. Ze passen naadloos in een lange traditie waarin instabiliteit in olieproducerende landen wordt gezien als een beheersbaar risico, zolang de toegang tot deze grondstoffen maar onder controle blijft. De boodschap is eenvoudig: wie meewerkt, mag blijven zitten; wie dat niet doet, wordt verwijderd. Desnoods met geweld. Dat is geen afrekening met autoritarisme, maar een herverdeling van wie er aan het olieventiel mag draaien.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Femkes machtspolitiek

, door

Wederom een bijdrage van Petra Kramer.

Gisteren werd bekend dat Femke Halsema na het kerstreces niet terugkeert in de Tweede Kamer. Haar vertrek kwam wellicht eerder dan verwacht maar een donderslag bij heldere hemel was het niet. Halsema heeft haar partijcongres dispensatie moeten vragen om nog eenmaal lijsttrekker te mogen zijn en dat was met het doel om te gaan regeren. In haar eigen woorden “GroenLinks is een ideeën-partij op zoek naar macht.” Nu die macht niet gevonden is, is het niet raar dat Halsema afstand doet van haar troon.

De formatie van Paars-Groen is mislukt omdat de heilige hypotheekrenteaftrek behouden moest blijven. Dat was het enige echte piketpaaltje van Rutte en daar waren slechts twee andere partijen voor te vinden vandaar dat gedoogregering nu woord van het jaar is. La Halsema gooit echter allerminst de handdoek in de ring. Haar afscheid is pure machtspolitiek en dat bedoel ik in de positieve zin van het woord. Op 2 maart kunt u Bruin I namelijk maken of kraken en GroenLinks gaat voor dat laatste.

Rutte gaf al eenzelfde signaal af toen hij in Elsevier declameerde dat het niet uitmaakt wat u stemt als het maar (knetter)rechts is. Alleen dan kan het kabinet dat Henk en Ingrid degenen die weinig tot niks hebben de crisis laten betalen. GroenLinks maakt het voortbestaan van premier Rutte tot de verkiezingsinzet en gelijk hebben ze. Hij moet zich schamen voor de manier waarop hij z’n liberale principes verkwanselt. Winkelen is ook zondagsrust. Tenzij je de SGP nodig hebt. Dat had zelfs Wouter Bos niet kunnen bedenken.