"Groene golf uit Brussel verliest aan kracht door kredietcrisis.." kopte het pampieren FD vorige week. Hiermee doelde men op de stagnerende onderhandelingen over het EU-klimaat pakket. Voorzitter Frankrijk wil graag met één duidelijk Europees geluid aankomen op de internationale klimaattop in Poznan begin december. Maar de voortwoekerende kredietcrisis maakt veel landen huiverig om dure klimaatdoelstellingen te accepteren. Betekent de kredietcrisis dan het einde van alle verduurzaming en gaan we nu arm en vervuild ten onder? Wellicht toch niet, want afgezien van wishful thinking dat de kredietcrisis tot vergroening van de economie zal leiden gaan concrete (forse) investeringen in nieuw klimaatbeleid gewoon door. Vorige week werd een paar honderd miljoen geïnvesteerd in bescherming van tropische bossen. Een ervan is een direct klimaatproject, de andere zal indirect bijdragen aan het afremmen van ontbossing en dus CO2 uitstoot.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
De kredietcrisis is een gevolg van de klassenmaatschappij en zal mogelijk leiden tot een nieuwe klassenstrijd.
Kijk, dat is nou eens een lekkere stelling. Ik kan hem alleen niet keihard maken. Maar ik kan u wel meevoeren in de redeneringen en observaties die ten grondslag liggen aan de uitspraak. Je kan je natuurlijk afvragen of dat zinvol is, gegeven de speculatieve aard. Maar als de uitspraak ook maar voor een deel waar is, lijkt het me relevant genoeg om het te bestuderen. Dan kan je toekomstige ontwikkelingen misschien richting geven. Ik vertrouw er op dat u voldoende inhoudelijk en gefundeerd zult pogen de stelling te ontkrachten dan wel te bevestigen.
Laat ik het tweede stuk van de stelling als eerste onderbouwen.
In de twee documentairereeksen van Adam Curtis (The Century of the Self en The Trap) zit als onderliggend thema dat het volk rustig gehouden kan worden als er via behoeftecreatie aandacht van de mensen naar werken voor consumptie gaat (veel korter kan ik het niet maken). Dit mechanisme heeft met ups and downs al enige tientallen jaren sinds de Tweede Wereldoorlog een rol gespeeld, al dan niet met opzet.
Er zat echter een limiet aan wat de onderkant van de samenleving aan consumptie kon binnenhalen. Enige tijd is er sprake geweest van het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk. Maar de trend is de laatste tientallen jaren omgedraaid. De kloof tussen arm en rijk groeit.
Nu heeft in het verleden een groot verschil in klassen geleid maatschappelijke onrust en zelfs revoluties. Daar kan je, op enkele kleine uitzonderingen na, in het westen nu niet veel van merken. Een van de verklaringen daarvoor is mogelijk dat schrijnende armoede verdwenen is.
Maar een andere verklaring zit mogelijk in de leencultuur die de laatste tientallen jaren gegroeid is. Met name bij de lagere inkomens is het gebruiken van een lening, een grotere hypotheek of het kopen op afbetaling sterk toegenomen. En met dat lenen kwam ook de illusie van welvaart. Een flatscreen of een luxe keuken waren ineens voor meer mensen bereikbaar. Ook al hadden ze er eigenlijk het geld niet voor. Maar dat merken ze pas veel en veel later. Maar door die illusie van welvaart leek het verschil met de echt welvarenden minder groot. Met gevoel dat al dat harde werk beloond werd met een mooi leven minder reden tot afgunst.
22 oktober is de finale datum waarop de brief van De Nederlandsche Bank (DNB) ontvangen moet zijn, op grond van de administratie die de failliete IJslandse bank heeft overgedragen teneinde de inmiddels door de staat overgenomen garantieregeling uit te voeren. Enige opluchting voor degenen die de twijfelachtige eer hebben voor het eerst een brief van dit machtige instituut te ontvangen. Het klamme zweet is er voor die spaarders, die geen bericht hebben ontvangen. Hen wacht een eindeloze procedure, om hun spaarcenten alsnog boven het ijswater te krijgen. Maar voor allen geldt dat geduld een schone zaak zal zijn: als het meezit komen de liquide middelen over een maand of drie beschikbaar. Met pech duurt het een half jaar of langer, of een eeuwigheid.
Dit bericht zou niet geschreven zijn als deze blogger niet zou zijn aangeschreven met een brief waarin DNB ons persoonlijk meldt dat de Collectieve Garantieregeling uiteindelijk zal leiden tot teruggave van de spaartegoeden. Dat is een zucht van opluchting waard. Zeker als men bedenkt dat de betreffende bank in haar vlucht uit het Amsterdamse alle 1,5 miljard aan spaartegoeden, incluis de eigenaren en overige administratie, op een lullige usb-stick heeft weggeschreven. DNB-man Nout Wellink vertelde dit nogal lakoniek, vrij snel nadat de bancaire kantooretage geheel ontzield werd aangetroffen. Wat als dit stickje corrupt was geweest, of op een of andere wijze verloren was gegaan? Kan het absurdistischer: 1,5 miljard euro op zo’n plastic fluitje flashmemory!
Een heel apart gevoel van binnen
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Gemeenten, provincies en waterschappen hebben in totaal een bedrag van 225,8 miljoen euro uitstaan bij de banken Lehman Brothers, Landsbanki Islands en Kaupthing HF Investment Bank, meldt Binnenlands Bestuur. Dat is veel geld, maar ook weer niet zoveel dat een van hen dreigt om te vallen. Kennelijk zit er bij decentrale overheden zoveel geld opgepot dat het verlies van zo’n bedrag de normale gang van zaken niet raakt.
Al die overheden houden zich – zo valt te hopen – netjes aan de Wet financiering decentrale overheden (wet FiDO). Die werd in het leven geroepen nadat de provincie Zuid-Holland voor dik twintig miljoen euro de boot in ging in de Ceteco-affaire, in de nasleep waarvan bleek dat er bijna een miljard uitstond of aan toezeggingen gedaan was.
Vorig jaar al vroeg PvdA-kamerlid Pierre Heijnen zich af of de wet FiDO niet openingen liet voor een nieuw debacle, maar zijn twijfels werden weggewoven. Het kader werkte. Sterker nog, lagere overheden vonden dat ze wel wat meer autonomie mochten krijgen. Daar ging de discussie over.
En daar moet de discussie over blijven gaan, als het aan de Vereniging Nederlandse Gemeenten ligt. Toen Wouter Bos vorige week suggereerde dat de teugels strakker aangetrokken moesten worden, reageerde de VNG prompt dat dit paniekvoetbal was. Tsja, zo kun je natuurlijk redeneren. Een kwart miljard kwijtraken is geen ramp, daar hoef je heus je financiële beleid niet voor aan te passen.
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
“De crisis is een onderwerp waarover de laatste drie weken openlijk gesproken is, met en door iedereen. Ik vind het dan vreemd dat er onderzoek gedaan moet worden naar de rol van het kabinet.”
Aldus de reactie van ChristenUnie-Kamerlid Ernst Cramer in Trouw, op de berichten dat vanuit de oppositie wordt aangedrongen op een parlementair onderzoek naar de oorzaken van de financiële crisis. De SP wil er zelfs een heuse parlementaire enquête voor opstarten. De evaluatie die Wouter Bos heeft aangekondigd is ook de VVD niet genoeg.
De verbazing van Cramer is wel te begrijpen, want je kunt je afvragen wat Agnes Kant en Mark Rutte de laatste weken hebben meegekregen. We hebben Bos en Wellink nog nooit zo veel interviews, persconferenties, tussenstanden en verantwoordingen zien afgeven als dezer weken.
Tot vervelens toe berichten de media ons van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat over alle ins en outs van de crisis in binnen- en buitenland. Knap als de modale luisteraar/kijker/lezer nu niet feilloos kan opdreunen, waar de oorzaken van deze crisis zoal gezocht moeten worden.
De hele coalitie is trouwens tegen zo’n onderzoek, dus het blijft bij een evaluatierapport.
“Progressieve profeten stellen dat het kapitalisme nooit meer zal zijn zoals het was. De wens is de vader van de gedachte. Van de kamikazekapitalisten op Wall Street tot de schlemielen die trappen in woekerpensioenen en winstverdriedubbelaars; hebzucht zit in ons allen en zal aanstonds de motor van nieuwe groei zijn. Terwijl het geblaf der critici wegsterft, trekt de kapitalistische karavaan verder. Straks noteren Amerika en Azië weer groeicijfers waarvan het oude, vermoeide Europa alleen kan dromen. Nieuwe rondes, nieuwe kansen: op naar de volgende crisis!” (Jort Kelder in NRC Handelsblad)
“Ich würde mich schämen, wenn wir in der Krise Staatsgeld annehmen würden.”
Aldus Josef Ackermann, CEO van Deutsche Bank AG. Deze uitspraak heeft tot veel verontwaardiging geleid in Duitsland. Daar waar iedereen ineens gelooft in staatssteun aan banken zegt één directeur plots dat het eigenlijk nog steeds “not done” is.
Heeft hij daarmee een punt? Lopen banken te makkelijk naar de staat nu het wat slechter gaat?
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.