Groenland als excuus, Oekraïne als wisselgeld

Donald Trump voert twee lijnen die elkaar inhoudelijk uitsluiten, al worden ze door zijn aanhang gepresenteerd als één samenhangende visie. Aan de ene kant klinkt de claim dat de Verenigde Staten Groenland zouden moeten “veiligstellen”, desnoods via militaire annexatie, omdat het eiland strategisch cruciaal zou zijn in een wereld waarin Rusland agressiever opereert en het Noordpoolgebied militariseert. Groenland als buffer, als vooruitgeschoven radarpost, als onmisbare schakel in de verdediging van de VS. Veiligheid, dreiging, realpolitik. Aan de andere kant staat zijn houding tegenover Oekraïne. Daar verdwijnt diezelfde veiligheidslogica plotseling als sneeuw voor de zon. Oekraïne mag volgens Trump best territorium inleveren, moet vooral stoppen met “zeuren” en vormt eerder een last dan een frontlinie om datzelfde Rusland waar de VS zo bang voor zegt te zijn te stoppen. Russische expansie wordt daar behandeld als een regionaal ongemak, iets waar de Verenigde Staten hun vingers liever van aftrekken. De boodschap is helder: solidariteit eindigt waar het politiek onhandig wordt. Die twee posities laten zich lastig combineren zonder flinke intellectuele gymnastiek. Wie werkelijk gelooft dat Russische machtsuitbreiding een existentiële dreiging vormt, kan Oekraïne onmogelijk reduceren tot een bijzaak die wél aan Rusland overgeleverd kan worden. Oekraïne ligt letterlijk aan de rand van Europa en functioneert als barrière tegen verdere Russische invloed. Groenland ligt strategisch interessant, zeker, al vormt het vooral een lange-termijnfactor in arctische machtsprojectie, die prima - misschien nog wel beter - kan worden verdedigd door alle landen die er omheen liggen, en ik noem maar wat, het bondgenootschap dat al zeggenschap heeft over het eiland. Wie veiligheid serieus neemt, begint daar waar de dreiging vandaag concreet is, niet bij hypothetische scenario’s over zeeroutes over twintig jaar. Het ongemak wordt groter zodra Trump Groenland presenteert als iets dat de Verenigde Staten moreel en strategisch toekomt, terwijl Oekraïne volgens dezelfde redenering vooral zichzelf moet redden. Zelfbeschikking geldt kennelijk selectief. Het ene volk mag worden “beschermd” door het simpelweg in te lijven, het andere mag opdraaien voor de gevolgen van een invasie zolang de VS daar politiek voordeel ziet. Dat is geen veiligheidsbeleid, dat is transactiedenken. Wat resteert is een wereldbeeld waarin veiligheid geen collectief begrip vormt, geen gedeelde verantwoordelijkheid, geen samenhangende strategie. Het is een marketingterm die wordt ingezet waar ze geld oplevert en losgelaten waar ze offers vraagt. Groenland fungeert als symbool van grootmachtfantasieën, Oekraïne als ongemakkelijke herinnering aan verdragen, bondgenootschappen en morele verplichtingen. Wie beide posities naast elkaar legt, ziet vooral een leegte. Geen doctrine, geen consistentie, geen visie op internationale stabiliteit. Alleen een reeks impulsen, gericht op macht en prestige, losgezongen van de realiteit die hij zelf zegt te vrezen. Rusland vormt volgens Trump tegelijk een existentiële dreiging en een partner waarmee prima zaken zijn te doen, afhankelijk van het podium en het publiek. Je kunt geen geloofwaardig veiligheidsverhaal ophangen over Groenland terwijl je Oekraïne voor de bus gooit. Wie dat toch probeert, onthult vooral dat het woord “veiligheid” hier weinig meer is dan een handig etiket voor opportunisme.

Door: Foto: Greenland in the late 19th-early 20th century. View over the Tasiusaq-bay. The photographer in the foreground. Photo: Th. N. Krabbe 1889-1909.
Foto: Jorge Salvador on Unsplash

Trump dreigt, macht beslist

, door

Maak je de wereld veiliger door leiders van onwelvallige landen uit te schakelen? Nope. Kijk alleen maar naar het intens stabiele Irak nadat Saddam Hoessein werd afgezet. Alsof geopolitiek een Jenga-toren is waarin je simpelweg het verkeerde blokje verwijdert en de rest vanzelf blijft staan. In werkelijkheid wordt een ander signaal afgegeven. Niet dat recht zegeviert, maar dat macht loont, mits ze op het juiste moment beschikbaar is voor de juiste belangen. Dat maakt de wereld niet veiliger, maar voorspelbaarder voor wie aan de knoppen zit en gevaarlijker voor iedereen daarbuiten.

Laten we één mogelijk misverstand alvast opruimen. Nicolás Maduro is een lul. Hij heeft Venezuela verder de afgrond in bestuurd, verkiezingen gemanipuleerd, oppositie monddood gemaakt, media onder druk gezet en staatsmiddelen ingezet om een kleine kliek aan de macht te houden terwijl de bevolking verarmde. Zijn regime is corrupt, repressief en moreel bankroet. Dat Venezuela ondertussen beschikt over ’s werelds grootste bewezen oliereserves, en dat die reserves structureel slecht worden beheerd en geplunderd, is geen verzachtende omstandigheid maar onderdeel van het probleem. Maduro’s falen is echt, autonoom en niet het product van buitenlandse vijandigheid.

Juist daarom is het zo problematisch wat er nu gebeurt. De dreigementen van Trump richting de Venezolaanse vicepresident, na het ontvoeren van Maduro naar New York, zijn geen uiting van rechtsstatelijkheid maar van pure machtspolitiek. Ze passen naadloos in een lange traditie waarin instabiliteit in olieproducerende landen wordt gezien als een beheersbaar risico, zolang de toegang tot deze grondstoffen maar onder controle blijft. De boodschap is eenvoudig: wie meewerkt, mag blijven zitten; wie dat niet doet, wordt verwijderd. Desnoods met geweld. Dat is geen afrekening met autoritarisme, maar een herverdeling van wie er aan het olieventiel mag draaien.

Foto: Flickr CC BY 2.0 DEED European Parliament - A smile hidden behind the European flag

De Europese canon (36-40)

, door

Met dit negende blogje in mijn reeks over de Europese canon bereiken we de tweede helft van de “lange negentiende eeuw”: Europa als wereldmacht én het einde daarvan.

De vooruitgangsgedachte

Periode: Tweede helft negentiende eeuw

De vooruitgangsgedachte is een thema waarover ik al meer heb geblogd. De filosofen van de Verlichting waren er zeker van dat de mensheid erop vooruitging. Ook geleerden als Turgot en De Condorcet waren daarvan overtuigd, maar ze deden weinig meer dan het presenteren van een hypothese. Die baseerden ze op de klassieke teksten en op de beste etnografische data van hun tijd, maar het idee dat de mensheid van primitieve aaseter via wildeman en barbaar was opgeklommen tot beschaafd mens, was welbeschouwd niets meer dan beredeneerd giswerk.

Het empirische bewijs kwam echter in de tweede helft van de negentiende eeuw, toen de eerste wetenschappelijke archeologen voldoende overzicht hadden van het diepe verleden om te kunnen vaststellen dat er een evolutie was geweest van Steentijd via Bronstijd naar IJzertijd. De samenleving, zo betoogde Oscar Montelius, was complexer geworden en welvarender. De twintigste eeuw toonde mogelijkheden en ethische keuzes die voordien ondenkbaar zouden zijn geweest.

Portret van Oscar Montelius, CC BY 4.0 Stockholms stadsmuseum, Fotograf Okänd

Foto: Abhi Sharma (cc)

Een oneindige geschiedenis

, door

RECENSIE - © Uitgeverij Omniboek. Cover De geschiedenis van de slavernij, door Dick HarrisonEr zijn op dit moment rond de dertien miljoen slaven op de wereld. De meesten van hen, rond de tien miljoen, leven in Zuid-Azië (India, Pakistan, Bangladesh). Het gaat dan vooral om slachtoffers van schuldslavernij. Hele families zitten zó diep in de schuld bij hun landeigenaar, dat een of beide ouders zich aan hem hebben verkocht om die schuld af te lossen. Dat lukt meestal niet; droogte of ziekte leiden tot nieuwe schulden, waarna de landeigenaar de volgende generatie dwingt de schuld op zich te nemen.

In Latijn Amerika speelt hetzelfde probleem; Hier leven naar schatting anderhalf miljoen slaven. In het Midden-Oosten zijn er nog zo’n kwart miljoen en in Europa een vergelijkbaar aantal – dat zijn vooral seksslavinnen. Het gaat hier om conservatieve schattingen (van de International Labour Organisation); anderen schatten dat het totaal met een factor twee of drie omhoog moet. Alles bij elkaar zijn er momenteel waarschijnlijk even veel slaven als een, twee of drie eeuwen geleden.

Het verschijnsel slavernij mag dan grotendeels ondergronds zijn gegaan, of zich hebben teruggetrokken op het arme platteland, en slavernij mag tegenwoordig een veel kleinere bijdrage leveren aan de wereldeconomie dan vroeger – als het gaat om het absolute aantal slachtoffers is er niet veel veranderd.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Quote du Jour

Quote du Jour | Revolutie tegen VS

, door

De tweede revolutie die zich onder onze ogen afspeelt, is de ineenstorting van het Amerikaanse rijk. Misschien was het een rijk van het kwaad, maar desalniettemin heeft het Amerikaanse rijk de wereld zestig jaar lang stabiliteit gebracht en verschafte het een zeker mate van rust, vrede en voorspoed. De huidige Amerikaanse president, Barack Obama, ondermijnt dat Amerikaanse rijk. Obama pleegt verraad aan Hosni Mubarak, en dat verraad geldt niet alleen een gematigde Egyptische president die loyaal bleef jegens de Verenigde Staten en die stabiliteit en gematigdheid bevorderde. Obama pleegt verraad aan Mubarak, en dat symboliseert het verraad aan iedere strategische bondgenoot in de Derde Wereld.

Foto: airborneshodan (cc)

Daarom haten ze ons

, door

RECENSIE - Een andere kijk op het Midden-Oosten.

In het dominante beeld over het Midden-Oosten zijn weinig lichtpuntjes te vinden. De beelden van oorlog, vluchtelingen, terrorisme en religieuze dictatuur krijgen jammer genoeg zelden enige context. We zien de ellende doorgaans zonder voorgeschiedenis en zonder de rol die Europa en de Verenigde Staten daarin gespeeld hebben. Buiten het mainstream beeld blijft ook de achtergrond van de argwaan van de bevolking van het Midden-Oosten tegenover het westen.

De Belgische vredesactivist Ludo de Brabander geeft met zijn boek Oorlog zonder grenzen het noodzakelijke en urgente tegenwicht tegen een eenzijdige en contextloze publieke opinie. Hij schreef zijn boek na de terroristische aanslagen in Brussel van maart dit jaar. Het terrorisme is echter voor hem niet het begin maar het eind van het verhaal. En datzelfde geldt voor de toestroom van vluchtelingen naar Europa. De Brabander wil ons op de eerste plaats vertellen wat er aan vooraf ging.

En dat verhaal gaat niet over de islam maar over kolonialisme.

Verdeling van invloedsferen

Oorlog zonder grenzen is een uitvoerige geschiedenis van de politieke verhoudingen in het Midden-Oosten aan de hand van een overweldigend aantal feiten en cijfers en onderbouwd met veel literatuur. Vrijwel niets wat er de afgelopen eeuw in de regio is gepasseerd blijft onbesproken. Ook wie de grote lijnen wel kent zal er nog veel nieuwe inzichten uit halen.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Kleermaker van de keizer

, door

Er is een nieuw boek uit – ditmaal niet ván maar over – Thomas Friedman, het paradepaardje (drie Pulitzerprijzen) van The New York Times.

Het heet The Imperial Messenger (moeilijk vertaalbaar, de letterlijke vertaling is ‘Keizerlijke boodschapper’, maar het Engels bevat ook een woordspeling op ‘imperialistische boodschapper’) en de schrijfster is Belén Fernández. Ik heb het nog niet gelezen maar de site Jadaliyya geeft een voorproefje en een vraaggesprek met Fernández. En dat stemt blij.

Lees maar wat ze zegt:  

“I was of course already familiar with the general characteristics of Friedman’s writing: hubris, clichéd jingoism, Orientalism, favoritism of Israel, self-contradiction, a severe handicap in the realm of metaphor construction, reduction of complex phenomena to simplistic and baseless theories. However, reviewing three decades of his work made it clear just how frightening, as opposed to simply laughable, it was that such a character had accrued three Pulitzer Prizes and risen to the position of journalistic icon at the US newspaper of record.”

Vertaling: »Ik was natuurlijk al bekend met de algemene kenmerken van Friedmans geschrijf – hoogmoed, chauvinistische clichés, Oriëntalisme, het voortrekken van Israël, zichzelf regelmatig tegensprekend, zwaar gehandicapt als het aankwam op vinden van metaforen, het reduceren van complexe zaken tot simplistische,  ongefundeerde theorieën. Maar toen ik dertig jaar van zijn werk overzag werd duidelijk hoe eng het was, in plaats van simpelweg belachelijk, dat zo iemand drie Pulitzerprijzen heeft gekregen en tot een journalistiek icoon is geworden bij de meest prominente Amerikaanse krant.«

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.