Oh, en wij hebben dit. Dan slaat het toch weer door aan de andere kant.
Gelukkig zit Big Brother straks gewoon ordinair zonder stroom.
“Video surveillance is something that scares people, but by turning it into a game, it seems less threatening”. (France24)
Jean-Marc Manach oprichter van de Franse privacy-waakhond: Big Brother Awards reageert op een opvallende ontwikkeling aan de andere kant van Het Kanaal. In Groot-Brittannië zijn er inmiddels zoveel bewakingcamera’s dat men ogen te kort komt om alle beelden te bekijken. Het bedrijf Internet Eyes nodigt nu verveelde F5-ers uit om mee te kijken op bewakingscamera’s en het te melden wanneer men iets verdachts ziet. Volgens het bedrijf zouden meekijkers tot 1000 pond per maand kunnen verdienen. Zie hier: ‘credit crisis meets 1984’. Al die nieuwe werkelozen kunnen nu gelijk thuis aan de slag en de sociale acceptatie van de controlemaatschappij is gelijk een stapje verder!
Maar los van privacy bezwaren leveren al die CCTV camera’s soms best mooie televisie op. Zoals we deze week konden zien op beveilingsbeelden uit het Britse Swansea waar een stel bezopen hooligans zich verslikken in twee als dragqueens verklede professionele kooivechters: artikel en filmpje.
“Even een statistisch feit: in 2008 werden in Europa 584 terreuraanslagen opgetekend, waarvan vier door moslimextremisten. De rest kwam van extreem-links, extreem-rechts, separatisten, dierenactivisten. Maar moslims zijn het slachtoffer van de profiling die iedereen blijkbaar heel gewoon vindt.”
Aldus Martijn Delaere in het blad Binnenlands Bestuur. Daarmee legt hij voor een deel de vinger op de zere plek. De rest van het artikel geeft de waan van de dag m.b.t. het inbreken op de privacy van de burgers ten behoeve van de “veiligheid” goed weer.
“Even een statistisch feit: in 2008 werden in Europa 584 terreuraanslagen opgetekend, waarvan vier door moslimextremisten. De rest kwam van extreem-links, extreem-rechts, separatisten, dierenactivisten. Maar moslims zijn het slachtoffer van de profiling die iedereen blijkbaar heel gewoon vindt.”
D66-europarlementariër Sophie in ’t Veld maakt zich druk over de valse voorwendselen om de privacy van Europese burgers uit te hollen. Binnenlands Bestuur heeft ook een handig lijstje met overheidsaanslagen op de persoonlijke levenssfeer sinds 2001.
Directeuren van semi-publieke instellingen die ‘marktconform’ beloond worden, de invoering van de OV-chipkaart die gepaard gaat met enorme kosten en een verregaande inbreuk op de privacy, de verkoop van een energieproducent aan een buitenlandse energiereus die het niet zo nauw neemt met milieudoelstellingen: het zijn stuk voor stuk voorbeelden van de afstand die de afgelopen decennia geschapen is tussen de politiek en zaken die de burger meer aangaan dan de aankoop van een rolletje drop.
Het is het beeld van een land dat grossiert in toezichtsorganen die (half)vermarkte sectoren zoals openbaar vervoer en gezondheidszorg in de gaten moeten houden, van adviesbureaus en bestuurslagen. Het is het beeld van een land in een staat van permanent zelfonderzoek, waar besluitvorming slechts een stopwoord van zoekende bewindslieden is. Verantwoordelijkheid is er een begrip dat in een kluwen van lijnen is opgeknipt tot oneindig kleine en onherkenbare stukjes. Niemand is verantwoordelijk en niemand regeert.
Het moeras van politieke besluitvorming en betrokkenheid is de spil waar het boek Niemand regeert van NRC-journalist Marc Chavannes om draait. Niemand regeert is een bundeling van Chavannes politieke columns vanaf 2006, onderverdeeld in een aantal thema’s zoals “de markt, voor al uw politieke vragen”, “Nederland als wereldmacht”, “Regeren is vooruitschuiven” en “Hoe ver wilt u zich laten uitkleden?”
Biotechbedrijven zijn in een race verwikkeld om menselijke genen te patenteren. Een verkeerde ontwikkeling, vindt David Koepsell, want het menselijk genoom hoort gemeenschappelijk bezit te zijn.
Stel, uw kind lijdt aan de ziekte van Canavan, een erfelijke aandoening van het zenuwstelsel, die meestal voor het vierde jaar tot de dood leidt. Dan wilt u dat de zoektocht naar een medicijn met volle kracht ter hand genomen wordt. Dat gaat echter zomaar niet. Het gen dat de ziekte van Canavan veroorzaakt is namelijk gepatenteerd door het onderzoeksinstituut van een ziekenhuis in Miami. Wie er onderzoek naar wil doen, moet een licentie kopen.
Toen de ouders die weefsel hadden afgestaan er in 1998 achter kwamen dat dit gebruikt was om een patent te verwerven dat onderzoek kon hinderen, klaagden ze het ziekenhuis aan. Ze haalden echter bakzeil bij de rechter. Sindsdien hebben bedrijven en universiteiten in totaal zo’n twintig procent van het menselijk genoom gepatenteerd. Het patenteren van menselijke genen is verboden in Europa, maar in de praktijk is een Amerikaans patent overal ter wereld afdwingbaar.
In ?Who owns you?? (Wiley-Blackwell, 2009) neemt jurist en filosoof David Koepsell, werkzaam aan de TU Delft, het op tegen deze trend, die hij zowel ethisch als juridisch onjuist vindt. Ongeveer de helft van het boek trekt hij uit om een inleiding te geven in de genetica en verschillende juridische feiten te belichten. Daarna begint hij zijn punt te maken: kunnen genen intellectueel eigendom zijn?
“Als mensen vermoeden dat ze worden afgeluisterd, kunnen ze voorlopig misschien beter niet hun eigen telefoon gebruiken als ze naar ons willen bellen.”
De directeur van de misdaadkliklijn M. (meld misdaad anoniem) moet ermee in zijn maag zitten: een vrouw die met zijn dienst belde om anoniem tips te geven over een moordzaak, ziet haar gegevens nu toch terug in het politiedossier. Niet doordat M. gegevens noteert, maar omdat Justitie de vrouw toch al aan het afluisteren was.
Het OM is overigens wel consistent in het niet onderkennen van het belang van privacy. Het relaas van advocaat-generaal Frielink van afgelopen zaterdag was al schokkend, nu zegt het OM dat deze getuige maar beter had moeten nadenken voordat ze M. belde.
Een kleine tip voor getuigen van een misdaad: denk even na. Meld misdaad niet.
Vanaf vandaag: Paspoort halen, privacy brengen
eerste biometrische paspoort door Ank Bijleveld uitgereikt.
Deze bijdrage is gebaseerd op de scriptie “Alles onder controle?”, waarvoor Axel Arnbak op 10 september j.l. de Internet Scriptieprijs 2009 won. In de scriptie worden een aantal alternatieven geboden om de inbreuk op de grondrechten te beperken, alsmede aanbevelingen gedaan voor vervolgonderzoek. Axel zet zich vanaf maandag a.s. fulltime in voor digitale burgerrechten bij Bits of Freedom, waar hij verantwoordelijk wordt voor het dossier Privacy & Communicatie.
Even leek het erop dat de Eerste Kamer, onze “chambre de réflection”, bij zinnen was gekomen. Maar toen op 6 en 7 juli j.l. puntje bij paaltje kwam, verleidde de Minister van Justitie met een reeks concessies coalitiegenoot ChristenUnie om alsnog om vóór de wet te stemmen en verbaasde CDA-senator Franken, tot dan toe fel tegenstander van de bewaarplicht, vriend en vijand met zijn “standpunt, waarin politieke opportuniteit zwaarder weegt dan wetenschappelijke rationaliteit”. Aldus de Leidse hoogleraar Informatierecht.
En zo kwam het dat per 1 september de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens van kracht is geworden. Een eerder op Sargasso bekritiseerde maatregel, waarvan nut, noodzaak en grondwettelijke toelaatbaarheid al uitgebreid ter discussie stonden. Maar in dat debat bleef één cruciaal onderwerp onderbelicht: de onjuiste scheiding tussen de opslag van telecomgegevens en de opvraging daarvan door OM en politie (‘de opsporingsdiensten’). Dit kunstmatige onderscheid miskent de onafscheidelijke samenhang tussen die twee, en verhevigt de schending van ons grondrecht op privacy. Juist daarom is het goed verdedigbaar dat de Eerste Kamer een ongrondwettelijke wet heeft aangenomen.
Miskenning samenhang opslag en opvraging
De nieuwe wet verplicht ISPs en telecombedrijven om bepaalde categorieën verkeers- en locatiegegevens (samen ’telecommunicatiegegevens’) op te slaan, zodat deze voortaan gegarandeerd beschikbaar zijn voor opvraging door opsporingsdiensten. Die mogelijkheid hadden de opsporingsdiensten voorheen nog niet. Tot 1 september moesten ze het doen met strikte regels over verwijdering, dan wel anonimisering van dergelijke gegevens, in plaats van de opslag daarvan. De bewaarplicht is dus ingesteld voor de opsporingsdiensten, en daarom een strafprocesrechtelijke maatregel.
De verplichte opslag kan niet los worden gezien van de al bestaande bevoegdheid van opsporingsdiensten om allerlei soorten gegevens, waaronder telecommunicatiegegevens, op te vragen op grond van het Wetboek van Strafvordering. De criteria voor opvraging zijn soepel, en in vergelijking met het Duitse strafprocesrecht erg laag: zo is tussenkomst van de rechter-commissaris geen vereiste, is deze opsporingsmethode niet het laatst mogelijke middel in het onderzoek en zijn de delicten waarvoor opvraging is toegelaten nauwelijks afgebakend. Bovendien is het kwaad al geschiedt als de vraag of opvraging rechtmatig was bij de rechter voorligt, aangezien het inzicht in telecommunicatiegegevens dan al heeft geleidt tot een bepaalde richting in het opsporingsonderzoek. Deze lage toegangsdrempels werden de afgelopen jaren zelfs significant verruimd, met name in de Wet vorderen gegevens telecommunicatie uit 2004.
Tijdens de parlementaire behandeling heeft de Minister het bestaan van deze samenhang steevast ontkend, en daarenboven duidelijk gesteld dat een heroverweging van de criteria voor opvraging voor hem onbespreekbaar was. De aandacht van beide Kamers ebde stilaan weg, maar de gevolgen zijn drastisch: meer categorieën gegevens van alle telecomgebruikers worden niet alleen opgeslagen, maar ook voor langere tijd beschikbaar gemaakt voor opsporingsdiensten, die deze kunnen opvragen onder voorwaarden die zijn geformuleerd in wetten die jaren geleden waren aangenomen.
“Er wordt te veel getapt. Er wordt zo veel getapt dat al die opgenomen gesprekken niet of nauwelijks kunnen worden uitgeluisterd. Dan blijkt pas veel later in het onderzoek dat er per ongeluk ook een gesprek met een advocaat tussen zit, en dan is het mis. Door minder en dus selectiever te tappen voorkom je dit soort problemen. En bovendien, de effectiviteit van tappen… een nieuw onderzoek daarnaar zou zo langzamerhand heel interessant zijn.”
Advocaat-generaal Paul Frielink, tevens hoogleraar “Openbaar Ministerie” aan de universiteit van Maastricht, vindt dat Justitie teveel telefoons tapt (papieren versie Trouw, hier een teaser). Niet omdat hij telefoons afluisteren een inbreuk op de privacy vindt, maar omdat het gewoon teveel om te beoordelen is. Dat er af en toe een gesprek tussen advocaat en cliënt tussen zit, is natuurlijk ook slechts toeval. En dat Nederland met 26.425 afgeluisterde nummers en 1946 gesprekken per dag in de kopgroep afluisteren zit is kennelijk ook minder relevant.