Morgen wordt Eberhard van der Laan de nieuwe burgemeester van Amsterdam. Hij zal niet zozeer een burgervader worden, als wel een veiligheidsbaas. De burgemeester van 2010 is namelijk vooral een sheriff. Moet de burger zijn burgervader vrezen?
Volgens de laatste Justitiële Verkenningen van het WODC zal Van der Laan rekening moeten houden met twee ontwikkelingen die het ambt ingrijpend veranderen. Enerzijds is de burgemeester steeds meer afhankelijk geworden van de luimen van de gemeenteraad. Sinds 2000 zijn liefst vijftig burgemeesters opgestapt: velen daarvan waren populair bij de bevolking, maar raakten verstrikt in lokaal politiek geharrewar.
De tweede ontwikkeling is voor de burger nog veel ingrijpender. De burgemeester ontwikkelt zich van herder van de gemeente en hoeder van de normen tot een handhaver en sluitstuk tegen verloedering, overlast en allerlei gezinsellende. Daarvoor zijn de bevoegdheden enorm uitgebreid. Een overzicht:
- De burgemeester beslist over de inzet van camera’s.
- De burgemeester beslist over de inzet van mosquito’s, ondanks dat daar geen wettelijke grondslag voor bestaat.
- De burgemeester wijst veiligheidsrisicogebieden aan, waar de politie burgers preventief mag fouilleren op zoek naar wapens.
- De burgemeester mag gebiedsverboden opleggen ter bestrijding van drugs- of jongerenoverlast. Ook notoire zorgmijders mogen geweerd worden.
- De burgemeester mag verblijfs- en gebiedsontzeggingen opleggen (een klein juridisch verschil) en hoeft de duur en omvang van de ontzegging niet vast te leggen.
- Sommige burgemeesters mogen van hun raad samenscholingsverboden opleggen.
- Overlastpanden mogen gesloten worden als er ‘ernstige vrees’ bestaat voor verstoring van de openbare orde.
- Groepen en personen mogen maximaal 12 uur bestuurlijk opgehouden worden als er vrees bestaat voor bedreiging van de openbare orde.
- Burgers kunnen een tijdelijk huisverbod krijgen. Een ernstig vermoeden is daarvoor voldoende.
- Met de nieuwe Voetbalwet worden de bevoegdheden flink uitgebreid. Niet alleen hooligans maar alle individuen en groepen kunnen een samenscholingsverbod, meldplicht of gebiedsverbod aan hun broek krijgen (max. 3 maanden, met mogelijkheid van drie keer verlengen). Twaalfminners moeten zich op verzoek van de burgemeester aan een avondklok houden.
