Hoe moet je een boek recenseren dat geboren is uit onvrede met ‘de staat en de ontwikkeling van het Nederlandse recensielandschap’? Merlijn Olnon, oprichter en hoofdredacteur van De Nederlandse Boekengids (dNBg), mist recensies die ‘niet alleen gaan over de inhoud van de besproken boeken maar bovendien over de plaats en het belang (of het gemis daaraan) van boeken binnen oeuvres en genres, in de boekencultuur in bredere zin en zelfs in de wereld daarbuiten.’ Met het voorbeeld van The New York Review of Books voor ogen begon Olnon, eerder boekhandelaar en redacteur van De Gids, in 2015 met de uitgave van dNBg, een tijdschrift voor boekenessays, de bredere, dieper gaande, meer gedegen variant van die magere recensies die overgebleven zijn in een verschralend boekenlandschap. Nu heeft Olnon vijfentwintig van die essays uit de periode 2017-2022 gebundeld onder de titel Alles moet anders. Ik heb alle begrip voor klachten over hedendaagse recensies, vooral voor het bijzonder smalle, weinig diverse en afnemende aanbod van boekbesprekingen in onze kranten en tijdschriften. Maar een boekenessay naar aanleiding van een bundel met vijfentwintig boekenessays over een brede range van onderwerpen (economie, politiek, cultuur, geschiedenis) lijkt mij wat te veel gevraagd. Wel wil ik een paar interessante essays uit Alles moet anders bespreken die de titel van de bundel volledig recht doen. Vermogensongelijkheid Als eerste de bijdrage van Johan Heilbron over belastingen. Dat heet geen ‘sexy’ onderwerp te zijn, maar Heilbron maakt van zijn vergelijking van de vermogensongelijkheid in de Verenigde Staten en Nederland een bijzonder spannend verhaal dat ik alle belastingbetalers kan aanbevelen. Nederland wijkt qua ongelijkheid niet af van de VS, is de conclusie. Het boxenstelsel is regressief, bevoordeelt de rijken die daarbovenop ruime mogelijkheden hebben om ook nog belasting te ontwijken. Daarbij helpt een ‘belastingontwijkingsindustrie’ die gesteund wordt door een ‘gecompromitteerde economische wetenschap’. Het klinkt stevig, maar Heilbron maakt het waar aan de hand van de geschiedenis van het belastingstelsel zoals beschreven in de boeken van Gabriel Zucman en Emmanuel Saez en voor Nederland door de socioloog Nico Wilterdink die, ‘ruim vòòr Piketty’, merkt Heilbron op, in 1984 zijn proefschrift Vermogensongelijkheid in Nederland publiceerde. Waar blijven de voorstellen om ons belastingstelsel nu eindelijk eens rechtvaardiger in te richten? Groei als maatstaf Wat ook al jaren volgens velen anders moet op economisch gebied is de maatstaf van het bbp (bruto binnenlands product) die ondanks alle kritiek nog steeds centraal staat in alle economische plannen. Paul Teule, oud-medewerker van Sargasso, wijdt aan de hand van onder meer The Growth Delusion van David Pilling een uitgebreide beschouwing aan dit ‘meest bekritiseerde statistiekje in de geschiedenis’. De definitie van het bbp is uitsluitend gericht op financiële groei en houdt op geen enkele manier rekening met kosten die mens en milieu moeten dragen. Veel noodzakelijke arbeid, zoals huishoudelijke arbeid, blijft buiten schot. De berekeningen blijven daarnaast ‘boekhoudkundig in gebreke: het bbp geeft slechts de resultatenrekening weer en niet de balans.’ De economie verdient beter, maar waarom blijft deze met name voor het milieu schadelijke maatstaf toch nog steeds in gebruik nadat er al vanaf het begin kritiek op is geweest? In alle economisch relevante gremia, nationaal en internationaal, wordt al sinds de jaren zeventig nagedacht voor alternatieven. Teule geeft het voorbeeld van een Tweede Kamercommissie onder leiding van toenmalig Kamerlid Grashoff (GroenLinks) die ook niet verder kwam ‘uit angst om aan de economische groei te komen’. De vraag of economische groei wel zo goed is kwam niet aan de orde. ‘Het is wonderlijk om te zien hoe zoveel denkkracht uiteindelijk niet leidt tot een radicale herijking van ons economisch systeem, terwijl het feit dat ongebreidelde bbp-groei in een eindig ecosysteem onmogelijk is toch een no brainer zou moeten zijn,’ schrijft Teule in 2018. Het is jammer dat hij Jason Hickels Minder is meer nog niet kende. Hickel noemt verschillende alternatieve standaarden, bijvoorbeeld de Index of Sustainable Economic Welfare en de Genuine Progress Indicator, die inmiddels welwillend zijn ontvangen door regeringsleiders in Nieuw Zeeland, Schotland en IJsland, toevallig (?) allemaal vrouwen. Even een tussentijds kritiekpuntje op het boek. De bijdragen zijn niet gedateerd. Ik kon alleen via de site van dNBg achterhalen dat Teule zijn essay heeft geschreven voordat het boek van Hickel uitkwam. Leesvaardigheid Als er iets om verandering schreeuwt is het wel het het lees- en literatuuronderwijs op scholen. Yra van Dijk en Marie-José Klaver hebben in verschillende publicaties de problemen op heldere wijze in kaart gebracht. Zie de vierdelige serie over de leescrisis in De Groene, onder meer over de ‘opleuking’ van de leesdidactiek. Het is volgens de auteurs ‘verwaarlozing vermomd als bescherming’ met ernstige gevolgen voor de taalvaardigheid en de intellectuele ontwikkeling van de nieuwe generatie. In Alles moet anders is een essay opgenomen over pulplectuur in het onderwijs. Van Dijk en Klaver: ‘Literatuur lezen leert je hoe je betekenis kunt geven aan de wereld. Hoe je gevoelens, relaties, lichamen maar ook maatschappelijke verhoudingen kunt begrijpen en hoe je er een taal voor kan vinden. Het is de sleutel tot een volwassen, ethische en zelfreflectieve houding zonder (of in elk geval met zo min mogelijk) vooroordelen. Pulp doet het tegenovergestelde.’ Helaas zwichten nog vele ouders en onderwijzers voor de commerciële belofte van ‘leesplezier’. ‘De onverschilligheid jegens kwaliteit en het propageren van pulp in het onderwijs vergroot op deze manier de ongelijkheid tussen leerlingen.’ Op een enkele uitzondering na kan Merlijn Olnon met Alles moet anders geen onverschilligheid jegens de kwaliteit verweten worden. Naast bovengenoemde bijdragen bevat het boek onder meer degelijke essays over de geschiedenis van het neoliberalisme, ‘rouwen’ in het klimaatdenken, vrouwen en extreemrechts, de cancelcultuur, de #MeToo beweging, de kracht van het woord in de antiracismebeweging, eigentijds cynisme in de literatuur, het spreken en zwijgen van meisjes in de oudheid en de geschiedenis van de emancipatie van autisten. Waardevolle stukken, ook over onderwerpen die je niet dagelijks in de krant tegenkomt. Het boek is wat mij betreft daarom een mooie aanbeveling voor de alternatieve recensiecultuur van De Nederlandse Boekengids. Alles moet anders, samengesteld door Merlijn Olnon. Uitgeverij Mazirelpers i.s.m. De Nederlandse Boekengids. 252 pagina's. Prijs: € 24,99 [foto: Boekhandel Waanders in de voormalige Broerenkerk, Zwolle]
Alles goed en wel over die goedgelovigheid over de wolf, maar de zo raken we wel volgzame schaapjes kwijt.
Okee, ‘lost’ betekent eigenlijk ‘verdwaald’, maar iemand die de weg kwijt is, kunnen we toch als verloren beschouwen?
Kijk en luister naar het hartverscheurende ‘Lost sheep’ van Adrian Munsey.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Dit verslag voor Kunst op Zondag komt vanuit het Natural History Museum in Londen. Vanaf zijn hoge marmeren troon kijkt Darwin ons aan. Het skelet van een grote blauwe walvis (Balaenoptera musculus) dat voor hem hangt, overspant de grote ontvangstruimte van het museum. Een bezoek aan dit museum met ruim 80 miljoen ‘bewoners’ voelt als in de film ‘Een nacht in het museum’ een boek van Milan Trenc en een film met Ben Stiller. In dit museum ‘wonen’ beroemde historische dieren, de collectie varieert van minuscuul klein tot mega groot. De toegang is gratis.
In het midden van de Hintze Hall, op zijn troon, zit Darwin (1885) © foto Wilma Lankhorst. Beeld © Joseph Boehm (1834-1890)
Charles Robert Darwin (1809-1882) is bekend en beroemd vanwege zijn evolutietheorie. Zijn theorie beschrijft hij in 1859 in de eerste uitgave van het boek ‘On the Origin of Species’. Hierin lees je dat ontwikkeling van soorten wordt gestimuleerd door natuurlijke selectie, de ‘survival of the fittest’. Van 1831-1836 reisde hij mee op de onderzoekreis aan boord van het zeilschip de Beagle. Op deze wereldreis bezochten ze Zuid-Amerika, Australië, het zuiden van Afrika en verschillende eilandengroepen in de Grote en Indische Oceaan. Overal bestudeerde Darwin de plaatselijke dieren, planten, fossielen en de geologie. Na deze reis heeft hij veel tijd gewijd aan het onderzoeken en het classificeren van de verzamelde voorwerpen. Zo ontwikkelde hij zijn theorie over het ontstaan van soorten.
ACHTERGROND - [Dit is de tweede aflevering van een reeks over de Atheense filosoof Plato, die veel mensen vooral kennen om zijn zogenoemde ideeënleer, om de Platonische liefde en om zijn ideale filosofenstaat. Dat is echter wat misleidend. Plato’s filosofie is breder en gaat dieper.]
Geboren in 427 v.Chr. werd Plato volwassen tijdens de door Athene verloren Dekeleïsche Oorlog. De Atheense politiek ging door een crisis en oogde instabiel. Dat gold ook voor Griekenland in het algemeen, waar de ene oorlog volgde op de andere. De afzonderlijke stadstaten hadden onderling sterk verschillende politieke systemen, waarin de macht op uiteenlopende manieren werd verdeeld. Het had zijn weerslag op het denken van Plato. Hij houdt zich in zijn oeuvre weliswaar niet bezig met de alledaagse politieke zaken, maar des te meer met de filosofie van het politieke.
In China hadden denkers al eerder over politiek gefilosofeerd, maar in het Westen is Plato de eerste die er echt fundamentele theorieën over opstelt. Hij stelt daarbij de vraag die misschien wel het meest kernachtig samenvat waar politiek om draait: hoe moet een samenleving het best ingericht worden?
Plato sluit aan bij een in zijn tijd gangbare indeling van de bestaande politieke systemen. Het criterium daarbij is welke groep de macht heeft. Hoewel hij daarbij niet rechtstreeks verwijst naar de bestaande stadstaten in zijn tijd, herkennen we ze wel terug in de typologie van staten die hij maakte:
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Er was eens, heel lang geleden, een opvoedkundige die ontdekte waarom de jeugd van destijdswoordig zich zo verveelde. Saai, klaagden zij. Zo saai.
De opvoedkundige keek eens naar wat de jeugd allemaal had. De jeugd had alles! Ja, zelfs een toekomst! Kom daar vandaag nog maar eens om…
Had de jeugd echt alles? Nee, er miste iets. De opvoedkundige moest goed kijken maar zag uiteindelijk wat er mankeerde. Angst! De jeugd was nergens bang voor, want er wás niets om bang voor te zijn.
Is Frankrijk nog een democratie? De Franse regering heeft vorige week het parlement verhinderd om de begroting voor 2023 vast te stellen. Premier Elisabeth Borne gebruikte daarvoor artikel 49.3 van de grondwet dat bedoeld is om in uitzonderlijke omstandigheden een wet door te voeren zonder stemming in het parlement. Borne gaf de schuld aan de oppositie die op geen enkele wijze wilde samenwerken. Zowel de linkse als de rechtse oppositie had al aangekondigd sowieso tegen de begroting te stemmen. Met verschillende motieven. Links vindt de regering te zuinig en niet actief genoeg in de strijd tegen de klimaatopwarming. Het extreem-rechtse Rassemblement National is tegen het hele regeringsbeleid. Sinds de verkiezingen van juni is de regering van president Emmanuel Macron afhankelijk van parlementaire compromissen nadat zijn partij de absolute meerderheid kwijtraakte. Premier Borne zei eerder dat de oppositie duizenden amendementen had ingediend, waardoor de behandeling van de begroting te lang zou duren. Na het opmerkelijke eenzijdige besluit van de regering dienden de oppositiepartijen twee moties van wantrouwen in, die het echter niet haalden.
Macron werd gered door de 62 zetels van Les Républicains, traditioneel rechts. Hij richtte zich woensdag dan ook vooral op deze partij toen hij aankondigde door te gaan met het pièce de resistance van zijn regering: de pensioenhervorming. De pensioenleeftijd moet omhoog van 62 naar 65, vindt Macron al veel langer. Massale demonstraties in 2019 blokkeerden de doorvoering van dit plan. De Covid pandemie leidde tot uitstel. Nu hij voor een tweede termijn is gekozen wil Macron de hervorming doorzetten, maar nu mist hij de comfortabele meerderheid van zijn eigen partij in het parlement. Het is daarom niet onmogelijk dat hij ook in dit geval artikel 49.3 gaat inzetten om zijn plannen te realiseren. Als deze veranderingen niet worden doorgevoerd, zou de regering de pensioenen moeten verlagen, zei Macron. In Frankrijk krijgen alle werknemers een staatspensioen.
VERSLAG - Ons gasverbruik is in 12 jaar tijd gedaald van 17.714 kWh (1.800 m3) naar 1.309 kWh per jaar (zo’n 130 m3). Onze energierekening is bij de huidige tarieven (juni 2022) gedaald naar ongeveer 0 euro, terwijl ons elektriciteitsgebruik is gestegen van 5.888 kWh naar 6.740 kWh per jaar. In deze vierdelige serie wordt verslag gedaan van hoe stap voor stap maatregelen in vier categorieën tot dit resultaat hebben geleid. Deel 1: NegaWatts scoren (energie besparen), deel 2: aardgasvrij en deel 3: aardgasvrij warm water verscheen de vorige weken. Vandaag de laatste etappe: energie produceren en de energierekening.
In 2011 hebben we de cv-ketel vervangen en een zonneboiler geïnstalleerd. Jaarlijks levert onze zonneboiler gemiddeld zo’n 1.200 kilowattuur. Dat is ongeveer de helft van de benodigde energie voor het warme water dat we gebruiken. Logischerwijs doet de zonneboiler het beter in het zomerseizoen dan in de winter. Wat niet wil zeggen dat de zonneboiler dan niets doet, bij zonnig weer haalt onze zonneboiler ook bij vorst geregeld 40 graden Celsius.
In 2012 hebben we 3 winddelen gekocht en sinds 2013 leveren deze jaarlijks ongeveer 500 kilowattuur per stuk. Dit wordt verrekend met de energierekening. Anders dan bij zonnepanelen op je eigen dak betaal je bij winddelen wel energiebelasting en opslag duurzame energie. In 2016 hebben we 9 zonnepanelen laten installeren. Deze zijn goed voor zo’n 2.200 kilowattuur per jaar. Samen met 3 winddelen was dat tot 2019 voldoende om ons volledige elektriciteitsverbruik te dekken.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Waarom zou je zoeken naar een eigen geluid als dat geluid al bestond in de jaren zestig? Je hoef alleen maar het stof eraf te blazen, wat aanpassen aan de eigen tijd, wat moderniseringen, elektronica, en voila, lekkere nostalgische soul die niet zou misstaan in een James Bond film. Een genrestukje van de Yeah Yeah Yeahs, maar aanstekelijk gedaan.
Dat een mens sterft, is de bedoeling van het leven. Maar…..
… (excuus voor de cliché tranentrekker) alle mensen die omkomen door oorlog, honger, klimaatopwarming, pandemieën, milieuvervuiling, zijn ongeacht hun leeftijd te jong om dood te gaan.
En daar dan weer een prettig, funky muziekje over?
Jamiroquai – Too Young to Die.
Zij maakt een gat in het hek en laat haar ellendige gevangenis achter haar. Maar ja, waar te gaan? Zoveel was er tot aan de horizon niet meer te zien. Een door hebzucht kaalgevroten wereld…
Dan maar naar Mars?
Singer-songwriter Alice Phoebe Lou bezingt de onrust van iemand die zich in deze roerige wereld niet meer thuisvoelt, maar ook niet goed weet waar ze heen kan.
Of dit een autobiografisch liedje is vermelden de annalen niet. Maar Alice Phoebe Lou lijkt wel een ietwat rusteloos bestaan achter de rug te hebben. Geboren in Zuid-Afrika, een uitstapje naar Parijs gemaakt en de boterham verdiend als fakkeljongleur.