Een andere kijk op energie

Op weg naar duurzaamheidIn onze rubriek Op weg naar duurzaamheid verkennen we oplossingen voor milieuvraagstukken naar aanleiding van de documentaireserie Earthrise van Al Jazeera. Deze week: een energieproducerende afvalberg, witte daken in een metropool, een groene stad in de woestijn en een energieboer uit Wales.

Energie uit afval

De Braziliaanse stad São Paolo is met 20 miljoen inwoners de achtste stad ter wereld. Dat betekent ook dat de afvalberg dagelijks met 26 000 ton groeit. Bij de afbraak van het organische afval komen grote hoeveelheden methaan vrij, een biogas met twintig keer zoveel invloed op de opwarming van de aarde als koolstofdioxide.

Normaal wordt dat methaangas afgefakkeld, wat in Europa inmiddels verboden is, maar je kunt het ook omzetten in elektriciteit. Dat is precies wat ze bij Bandeirantes doen. De berg met 38 miljoen ton afval is nu een groene zone, maar ondergronds vind je een heel pijpleidingenstelsel dat het vrijkomende methaan opvangt zodat het kan worden omgezet in biogas, waarmee je elektriciteit opwekken. De centrale voorziet 400 000 mensen van elektriciteit. Sinds de start in 2004 voorkwam men er de uitstoot van 7,4 miljoen ton broeikasgassen mee. Moet Nederland zich trouwens ook niet eens aansluiten bij het Global Methane Initiative?

Witte daken

Steden die groeien worden steeds warmer [infographic]. Het temperatuurverschil met kleine stedelijke gebieden is soms wel 12 graden. Er is dan ook veel energie nodig voor koeling: we gebruiken 5 tot 10 procent van alle energie in de zomermaanden.

Nu vind je in een stad als New York veel platte daken. Het is bekend dat die meestal donkere vlakken veel meer zonlicht absorberen dan lichte. Zouden we allemaal witte daken hebben, zouden de steden minder heet zijn, zouden we minder energie verbruiken en minder CO2 uitstoten. Volgens het White Roof Project kan de aarde een jaar terugwinnen als we tussen nu en 2030 – tweederde van de wereldbevolking leeft dan in steden – jaarlijks vijf procent van onze daken wit schilderen. Dat voorkomt de uitstoot van 24 miljard Mton CO2, evenveel als het totaal in 2010. Een project dat de focus verlegt van de beste opslagmethoden naar het verlagen van de uitstoot.

Groen bouwen

De Verenigde Arabische Emiraten kennen een florerende olie- en gasindustrie, airconditioning maakt de temperatuur draaglijk en ontziltingsfabrieken bieden waterschaarste het hoofd. Dat kost veel energie, het Golfstaatje staat op plaats 3 in de wereldranglijst voor energieverbruik. In dertig jaar tijd verdubbelde de CO2-uitstoot.

Vlakbij Abu Dhabi bouwt men nu in de woestijn aan een duurzame toekomst. De nieuwe stad Masdar heeft als het uitgangspunt dat duurzaamheid begint met een goed ontwerp. Geen wolkenkrabbers en auto’s dus, maar wel een transportsysteem dat zo uit een science fictionfilm lijkt te zijn overgestraald. Het ontwerp grijpt terug op de traditionele Arabische manier om steden te bouwen: de ligging van de gebouwen ten opzichte van de zon, het gebruik van windtorens en smalle straatjes. Daardoor is het in Masdar 15 graden minder heet dan in Abu Dhabi. Ook zoekt men naar nieuwe technieken, zoals efficiëntere productie van zonne-energie. Masdar is opvallend genoeg geen ideologisch project, maar een commerciële langetermijn investering in een leidende rol van Abu Dhabi in de duurzame toekomst. Goed voor het klimaat én de economie, als straks olie en gas op zijn.

Energieboeren

Chemicaliëngebruik, intensief gebruik van grond en methaanuitstoot, zorgen dat landbouw het milieu belast. Wyn Evans, een boer uit Wales, laat zien dat je ook kunt boeren op een manier die zowel je portemonnee als het milieu ten goede komt.

Evans gebruikt methaan als grondstof voor zijn eigen biogasinstallatie en gebruikt het restafval voor bemesting. Samen met onder meer zonnepanelen en windmolens levert de biobrandstof hem vijftig procent van de benodigde energie. Tegen zijn critici die stellen dat zijn besparingen een druppel op een gloeiende plaat zijn, zegt hij:,,if you have enough peanuts you have a sack full’’. Wij zouden zeggen: ook de oceaan bestaat uit vele druppels.

Sargasso is benieuwd naar uw suggesties om onze milieuproblemen aan te pakken. Kent u mooie initiatieven die meer aandacht verdienen, plaats ze dan in de reactieruimte.

  1. 2

    Walden van Frederik van Eeden betaat niet meer, maar hoe is het nu met de Bio-Sphere? Dan blijkt dat de verdelingsproblemen toch altijd erg zwaar blijven wegen en dat het sociale aspect van maatschappijvernieuwing ook niet eenvoudig ligt.

  2. 3

    Waar komt die obsessie met energie vandaan?
    Homo sapiens is al 200.000 jaar op Aarde en pas de laatste 100 jaar zijn we vliegtuigen, auto’s en elektrische apparaten gaan gebruiken.
    Moeten we werkelijk alles op alles zetten om die levensstijl van de laatste eeuw vol te kunnen houden?
    Zullen we het schaliegas maar laten zitten en het teerzand laten liggen?
    Het kan allemaal wel wat minder.

  3. 4

    Hans, we moeten inderdaad niets, we benutten alleen de mogelijkheden die er zijn.
    Waar je denk ik deels aan voorbij gaat is dat er nog heel veel mogelijkheden zijn. In het dagelijks leven wordt ook alles “uitgeprobeerd” en levert al snel een calculeerbare opbrengst op. Je kunt dan besluiten om daar wel of niet mee verder te gaan. Zullen we maar geen exportgewassen meer verbouwen? Het zorgt toch alleen maar voor meer bevolking!

  4. 5

    Misschien omdat we ook wel erg afhankelijk zijn geworden van energie, mede door onze moderne technologie. Laatst viel hier de stroom uit. Het gevolg: geen licht, geen werkend fornuis, geen tv, geen internet en dus ook geen Sargasso, geen telefoon, niks mobiel opladen. In het aardedonker nog net 1 kaars gevonden.
    Bovendien: ik zie in dit stukje vooral voorbeelden van hoe je veel bewuster met energie kunt omgaan, minder kunt vervuilen en minder kunt verbruiken. Wat die mensen nu juist niet doen, is wat jij hen verwijt: op de oude voet doorgaan. Ik snap je punt dus niet zo.

  5. 9

    De vraag waar die obsessie met energie vandaan komt lijkt me wat wereldvreemd. Dat wil niet zeggen dat ik er een voorstander van ben om het schaliegas en het teerzand te exploiteren. Ook die hype met betrekking tot het produceren van landbouwgewassen voor de energievoorziening bezie ik met de nodige reserves.

    Maar aan de andere kant is het natuurlijk fantastisch wat je allemaal met electriciteit kunt doen. Ik zou me een wereld zonder electriciteit absoluut niet meer kunnen voorstellen en ik hoop integendeel dat die ontwikkelingen nog veel verder zullen gaan.

    Maar dan wel op basis van waterkracht, wind en zonneenergie, getijdenenergie, geothermische energie, etc. En waarom niet?

    Gezien vauit het oogpunt van creativiteit en spelen is de mens een fascinerend beestje.

  6. 11

    Ooit woonde ik een heerlijk klein huisje, dat gebouwd was in 1882 en er zat nog geen scheurtje in de muren. Daarvan hadden we zelf het dak helemaal geisoleerd etc etc. en alle “warmtedrempels” verwijderd en al werd het nog zo koud, een heel klein gaskacheltje in de keuken beneden zorgde ervoor dat de temperatuur op de woonzolder nooit beneden de 15 graden zakte. En dan kon je een beetje bij-stoken.

    Op de plaats van 22 van deze woningen aan 60 gulden huur, bouwde de gemeente de gemeente 54 woningen aan (toen nog) 300 gulden huur en ik had dus recht op een andere woning. De enige eis die ik had was een huis zonder CV.

    Hadden ze niet!

  7. 12

    @Johanna: Probeer je eens te verplaatsen in de wereld van je grootouders.
    Of in de wereld van de Bosjesmannen, die in de Kalahari nog altijd leven als jager verzamelaar. Gewoon als gedachtenexperiment.
    De stroomuitval, die je meemaakte was ook een goede les.

    Ik zie in je verhaal vooral het wanhopig vasthouden aan een onhoudbare levensstijl. Op zoek naar andere gasbronnen als het Groningse gas op zal zijn. Zonne-energie om het internet zolang mogelijk in leven te houden. Je durft het nog niet los te laten.

    @Harm Ik ben idd een beetje wereldvreemd, maar verre van wanhopig

  8. 13

    Ik weet ook niet wat de beste oplossing is, Harry.
    Maar er is altijd een alternatief, we hoeven niet door op de ingeslagen (doodlopende) weg.
    En inderdaad: ik vraag me af of voedselhulp bij een hongersnood het probleem oplost of juist erger maakt.

  9. 14

    Volgens mij heb ik dat gedachtenexperiment hierboven niet uitgevoerd. Kennelijk is de strekking daarvan je ontgaan.

    Het is kennelijk nog niet in je opgekomen dat als ik ‘wanhopig zou willen vasthouden’ en ‘niet durf los te laten’ ik niet de moeite zou nemen om mijn tijd te stoppen in een serie die concrete alternatieven laat zien die de aarde minder belasten en vervuilen en die de focus proberen te verleggen naar duurzaamheid.
    Jij kunt dat kennelijk niet op waarde schatten. Je loopt het risico dat medestanders tegenstanders worden, daarmee raak je alleen maar verder van je doel verwijderd.

  10. 15

    Ik kan je blogje wel op waarde schatten, Johanna. Je zoekt naar concrete alternatieven om door te kunnen gaan op de ingeslagen weg.

    Ik kijk in de verte waar de weg naartoe leidt en ik kijk ook achterom naar waar we vandaan komen. Tegelijkertijd zie ik dat heel veel mensen het prima redden zonder elektriciteit, openbaar vervoer en auto’s. Stroomuitval is heel leerzaam.

    Het denken in tegenstanders en medestanders ontgaat me.
    Is dat een wedstrijd op Sargasso waar ik perse aan mee moet doen?

  11. 16

    Je zoekt naar concrete alternatieven om door te kunnen gaan op de ingeslagen weg.

    Nou nee dus. Ik zoek naar concrete alternatieven die duurzaam zijn. Wat ik daarmee zeg is dat er niks mis is met het gebruiken van energie, zolang de bron waaruit je put maar hernieuwbaar is. Jij daarentegen lijkt te vinden dat we helemaal geen energie meer moeten gebruiken. Van mij mag dat, maar mensen die dat niet met je eens zijn wegzetten als mensen die bang en wanhopig zijn doet hen weinig recht. Overigens ben ik wel benieuwd vanaf welk energievrij medium jij je reacties hier post.

  12. 17

    het denken in tegenstanders en medestanders ontgaat me.
    Is dat een wedstrijd op Sargasso waar ik perse aan mee moet doen?

    Ik denk dat je prima begrijpt wat ik bedoel te zeggen. Wat ons bindt is het besef dat we de huidige koers op termijn niet kunnen volhouden en dat het verstandig zou zijn ons te bezinnen op hoe het dan wel kan. De onderwerpen die ik aan de orde stel gaan over mensen die hun passie en gedrevenheid inzetten om die vraag te beantwoorden. Dat jij hun acties kwalificeert als ‘doorgaan op de ingeslagen weg’ zegt meer over jou dan over hen.

  13. 18

    Jammer dat het nog niet duidelijk is wat ik bedoel te zeggen.
    Ik zou graag zien dat we minder ons best doen en onszelf minder op de borst kloppen.
    Ik probeer aan te geven dat duurzame alternatieven niet echt duurzaam zijn. Je kunt een boerderij met biogas duurzaam maken, maar de boerderijen van 100 jaar geleden waren ook al duurzaam zonder biogas. We hoeven niet zo nodig vooruit, we kunnen ook weer achteruit.

    Het heeft geen zin om mijn bedoelingen tot in het extreme door te drijven: er is een middenweg tussen helemaal geen energie gebruiken en gewoon doorgaan met energie gebruiken.
    Ik hoef me niet in een hutje op de hei terug te trekken vanwege mijn ideeën en mag natuurlijk best proberen anderen via het internet mee te laten denken.

  14. 19

    Idd, we beseffen beiden dat het niet eeuwig zo kan doorgaan.
    Maar ik kies ervoor om geen hooggespannen verwachtingen te wekken over de alternatieven.
    Ik probeer te waarschuwen tegen al te rooskleurige toekomstverwachtingen. Dat doe ik overigens ook met passie en gedrevenheid.

    Ik zie zoveel pogingen tot duurzaamheid stranden, dat ik tot de conclusie kom dat de oplossingen in het verleden liggen. Ik heb meer vertrouwen in de vindingrijkheid en doorzettingsvermogen van onze voorouders dan in de innovaties van de huidige generaties, die hun afkomst als jager/verzamelaar negeert.

  15. 20

    Als ik de keuze heb tussen een duurzame boerderij zonder biogas (zoals 100 jaar geleden) en een duurzame boerderij met biogas (nu), geef ik de voorkeur aan dat laatste.

  16. 22

    Ik heb nergens beweerd dat ik rooskleurige toekomstverwachtingen zou hebben. En zeker niet als we niks doen en de huidige koers blijven volgen.
    Ik zoek naar de initiatieven die er wil zijn en laat me daardoor inspireren. Zijn ze perfect? Ongetwijfeld niet. Laten we er dan bij stilstaan en van leren, en zoeken naar wegen waarop het beter kan. Het feit dat op zoveel plekken op de wereld mensen daar mee bezig zijn, dat geeft mij hoop op een toekomst die wel rooskleurig kan zijn.
    Als onze voorouders temidden van de armoede waarin ze leefden vindingrijk konden zijn en konden doorzetten, waarom zouden wij dat dan nu ineens niet meer kunnen?