Als onvoorspelbaarheid tot strafpunten leidt

GSM MastEen opvallend bericht gisteren op de Amerikaanse publieke radio NPR. Onderzoeker Laszlo Barabasi van de Northeastern University (Boston) heeft zojuist een onderzoek (pdf) gepresenteerd naar het reisgedrag van een niet nader genoemd Europees volk. Een telefoonprovider leverde geanonimiseerde data van 50.000 klanten over een langere tijd. Ook locatiegegevens waren beschikbaar.

Barabasi onderzocht in hoeverre deze klanten een vast reispatroon hadden. Hij kwam tot de conclusie dat we bijzonder voorspelbaar zijn. Als eenmaal een patroon is vastgesteld, houden we ons daar in 93 procent van de gevallen aan. Opmerkelijk is dat dat niet alleen voor brave kantoormuizen geldt, maar ook voor reizigers die het hele land doorcrossen. De implicaties van deze vaststelling zijn niet mis. ,,Je kunt een algoritme ontwerpen dat met een accuratesse van 93 procent voorspelt waar iemand zich bevindt,’’ zegt hij in het interview (hieronder te beluisteren).

Dat je met de gsm een peilzender meedraagt, is allang bekend. In de VS blijken de opsporingsdiensten steeds vaker gsm-gegevens op te vragen om iemands pad – of beter gezegd, dat van zijn telefoon – te reconstrueren. Uiteraard groeit ook het verzet daartegen. Ook in Nederland worden dit soort gegevens in het kader van de bewaarplicht een half jaar achter de hand gehouden.

Maar ik moest ook aan iets anders denken. Vorig jaar had ik een lang gesprek met een technisch adviseur die de gemeente Utrecht helpt bij de invoering van een camerasysteem. Hij vertelde dat hij in zijn vrije tijd aan een programma werkt dat reisbewegingen in kaart brengt. Met een netwerk van sensoren kun je reispatronen van individuen vaststellen. De adviseur dacht zelf aan kentekenregistratie.

Als iemand netjes iedere dag tussen Almere en Amsterdam forenst, hoef je hem niet telkens op de camera vast te leggen. Duikt diezelfde persoon ineens heel ergens anders op, bijvoorbeeld in de Haagse Schildersbuurt, dan kan dat betekenen dat er ‘iets’ aan de hand is. Misschien kan het dan geen kwaad om de camera aldaar even te laten meesnorren. Is er niets aan de hand, dan wis je de beelden weer. Is er wel iets aan de hand – en die kans is dus groter – dan heb je het maar mooi op beeld.

De moeilijkheid, erkende hij, is om te bepalen wat afwijkend gedrag was. Hij was daar zelf nog niet over uit, maar dacht aan een puntensysteem. Iedere keer dat je van het patroon afwijkt, levert dat strafpunten op. Kom je boven een grenswaarde, dan vraagt dat om extra surveillance.

Het leek me allemaal nogal vergezocht. Het probleem zit hem natuurlijk ook in het registreren van al die kentekens (hoewel daar hard aan wordt gewerkt). Maar voor dat probleem lijkt dus een oplossing voorhanden.

In hetzelfde radio-interview komt een andere onderzoeker aan het woord die als een echte wetenschapper Barabasi de loef afsteekt: hij beschikt inmiddels over een databank met een half miljoen abonnementhouders. Likkebaardend stelt hij vast dat er inmiddels bijna vijf miljard mobiele telefoons in de wereld zijn. Dat biedt nog eens mogelijkheden voor overheidsbeleid, merkt hij op.

Inderdaad, dat biedt nog eens mogelijkheden. Moeten we ons nu zorgen gaan maken dat onvoorspelbaar gedrag tot strafpunten leidt?

  1. 4

    Tja je werkplek verplaatst zich over het algemeen niet per dag.
    Dus om van A (huis) B (werk) te komen, neemt men vaak de snelste route.
    Al dan niet door files of verkeersomleidingen ingegeven.

  2. 5

    “Duikt diezelfde persoon ineens heel ergens anders op, bijvoorbeeld in de Haagse Schildersbuurt, dan kan dat betekenen dat er ‘iets’ aan de hand is. Misschien kan het dan geen kwaad om de camera aldaar even te laten meesnorren. Is er niets aan de hand, dan wis je de beelden weer. Is er wel iets aan de hand – en die kans is dus groter – dan heb je het maar mooi op beeld.”

    Deze redenering kan ik niet volgen. In mijn geval is er veel vaker niets aan de hand dan wel iets als ik op een “onverwachte” plek opduik.

  3. 6

    En toch heeft het wel iets romantisch, zo’n vijand. Die mis ik toch wel een beetje sinds jeugdig oorlogje spelen niet meer opportuun is.

    Lekker bespioneren, contraspioneren, om de tuin leiden. Stop lekker af en toe uw telefoon in een postpakketje, gooi hem bij vrouwlief in de handtas, verstop hem in een prullenbak, laat hem op aan een vlieger of fiets 20 rondjes om het politiebureau. Laat maar komen!

    En als supportersclubje flikker je natuurlijk alle GSMs in een tas, die geef je samen met 200 euro aan een taxichauffeur die wat rondjes gaat rijden en je valt het supportershonk van de vijand aan. Inbraak plegen? Leg gewoon uw GSM in de bus. Hallo alibi! Lachen gieren brullen!:-)

  4. 7

    @5 Bismarck. uiteindelijk is het een efficiencymaatregel. er zijn zoveel camera’s en andere registratiemiddelen dat niemand die meer kan uitkijken. dat los je op door ofwel het uitkijken te automatiseren (zoals ze bij de naaktscanner willen doen en dat overigens helemaal niet zo betrouwbaar is als HB en Ter Horst doen voorkomen: er zit altijd een foutmarge in. Stel dat dat .00001 procent is dan is dat nog steeds veel als je het hebt over tientallen miljoenen reizigers)
    Of je gaat selectiever al die camera’s laten meesnorren. Daar zijn verschillende technieken voor, zoals agressiedetectie etc. Een is dus ook kijken naar afwijkende patronen.

    Ik word er ook niet echt vrolijk van, maar we gaan dit nog veel zien. Industrie zet hard in op behavioral surveillance. Gebeurt ook allang op Schiphol.

  5. 10

    @Bismarck, #5 In mijn geval is er veel vaker niets aan de hand dan wel iets als ik op een “onverwachte” plek opduik.

    Je redenatie is verkeerdom; het gaat er hier om dat er veel vaker niets aan de hand is als je op een “verwachte” plek opduikt dan wanneer je op een “onverwachte” plek opduikt. Het is een voorselectie.

    @Dimitri Tokmetzis, #7 er zijn zoveel camera’s en andere registratiemiddelen dat niemand die meer kan uitkijken

    Dat lijkt me onzin. Het is nu al technisch mogelijk om iedereen te traceren op basis van gezichtsherkenning. Dan hoef je niet eens te weten wie het is, maar je kunt iedereen traceren. Pas als zich vervolgens een indicent voordoet, kun je met 1 druk op de knop terugzoeken waar de betrokkenen vandaan kwamen.

    Er is bijvoorbeeld geen enkele technische reden waarom je niet op – ik noem maar iets – Lowlands alle bezoekers zou kunnen traceren en die gegevens gedurende het hele festival te bewaren. Er zijn zelfs systemen die 15000 gezichten per seconde kunnen herkennen in een menigte.

    Ik zie geen enkele reden om camera’s selectiever te laten meesnorren; opslagcapaciteit is simpelweg niet de bottleneck. Hetzelfde geldt voor GSM-tracking. Veel realistischer lijkt me het opslaan van al die gegevens teneinde uiteindelijk alle data te benutten bij het herkennen, traceren en verzamelen van bewijs. Want daar zit de bottleneck, bij beschikbare informatie, recherchewerk en andere personele inzet.

    Om het anders te zeggen: jouw indruk dat het beperken danwel vooraf filteren van de informatiestroom leidt tot meer efficientie lijkt me onjuist; het is juist het automatisch combineren van steeds meer informatie (die op zichzelf waardeloos lijkt) dat tot een bruikbaardere (en vaak correctere) uitkomst leidt.

    Algehele alom aanwezige camera-surveillance met tracking, gezichtsherkenning, groepsanalyse en gedragsanalyse lijkt me dan ook onvermijdelijk. Het is simpelweg te eenvoudig om te doen. Doet uw overheid het niet, dan doet uw geheime dienst het wel en anders een buitenlandse mogendheid. In plaats van vechten tegen het toekomstige algehele gebrek aan privacy, doet u er wellicht beter aan u erop voor te bereiden.

    Tracking links:
    http://www.youtube.com/watch?v=QNFARy0_c4w
    http://www.youtube.com/watch?v=Pn8Gmpj_8nA&NR=1

    Massive face recognition link (Turks):
    http://www.samanyoluhaber.com/haber-151268.html

    Automatisch analyseren van groepjes binnen een menigte:
    http://vision.cse.psu.edu/paper/GeCollinsWACV09.pdf

  6. 12

    @11: daar dacht ik dus ook meteen aan: voortaan je misdaden gewoon op je vaste route plegen. Of je vaste route langzaam verleggen naar je geplande crime-scene.

  7. 13

    @10 Het is niet mijn verklaring, maar de verklaring die mij gegeven wordt. Ik ben niet bepaald een voorstander van dit soort middelen. Ik geloof niet zo in de efficiencyvoordelen.
    Probleem van onze risicosamenleving is namelijk dat er altijd risico’s zijn die weggenomen moeten worden. Maatregelen zijn dus nooit genoeg. Want stel je voor dat camera eens niet wat oppikt en er gebeurt wat…

    Gezichtsherkenning is inderdaad belangrijke ontwikkeling. Niet zo’n fijn idee dat naast de vingerafdrukken ook onze gezichtsscans al in en centrale database zitten. Techniek is overigens nog niet zo rijp als vaak gesuggereerd wordt, maar dat is een kwestie van tijd. Brrrr..

  8. 14

    @Bismarck, #10 Mmm klopt. Slechts een beperkt aantal specifieke misdaden wordt structureel op een “onverwachte” plek gepleegd. Overvallen, inbraken etc.

  9. 15

    Niet zo’n fijn idee dat naast de vingerafdrukken ook onze gezichtsscans al in en centrale database zitten.

    Waarom dacht je anders dat je zo raar moest zitten voor je paspoort?